Streng verboden de dode patriarch te kussen

Servisch-Orthodoxe Kerk Binnen een maand stierven twee leiders van de Orthodoxe Kerk aan corona. Zal de begrafenis van de Servische patriarch Irinej weer een superverspreidings-bijeenkomst blijken?

Een gelovige kust de glazen plaat boven de open kist van de Servische patriarch Irinej, die overleed aan corona.
Een gelovige kust de glazen plaat boven de open kist van de Servische patriarch Irinej, die overleed aan corona. Foto Marko Djurica/Reuters

Bij de ingang van de kathedraal van de Heilige Sava in Belgrado werden mondmaskers uitgedeeld. Volgelingen die de hoogste geestelijke van de Servisch-Orthodoxe Kerk dit weekend in processie een laatste eer kwamen bewijzen, werd gemaand de kerk snel weer te verlaten. En het was ten strengste verboden te proberen de patriarch te kussen. De open kist van de op negentigjarige leeftijd overleden Irinej had zelfs een dakje van plexiglas gekregen om dit te beletten. Om te voorkomen dat ook zíjn begrafenis zondag een ‘superverspreidings-bijeenkomst’ zou worden.

Patriarch Irinej stierf vrijdag aan de gevolgen van het coronavirus. Hij is de tweede orthodoxe leider in korte tijd die aan Covid-19 bezwijkt op de Balkan. Hij had het mogelijk zelfs opgelopen op de begrafenis van de hoogste bisschop van Montenegro, metropoliet Amfilohije (82). Tijdens diens uitvaart, op 1 november in Podgorica, had de patriarch het gebed geleid in een overvolle kerk waar niemand afstand hield. Vele gelovigen kusten de handen en het gelaat van de aan corona overleden bisschop. Kort daarna werden de patriarch en andere aanwezigen ook ziek.

Verzet tegen Kosovo

Patriarch Irinej werd in 1930 geboren als Miroslav Gavrilovic en leidde de Servisch-Orthodoxe Kerk de afgelopen tien jaar. Hij verknoopte het instituut sterk aan Servisch nationalisme en was een grote steun voor president Aleksandar Vucic. De patriarch had maatschappelijke protesten tegen Vucic veroordeeld en de president in oktober nog de hoogste kerkelijke onderscheiding gegeven.

Vucic prees Irinej zondag tijdens de begrafenis voor „zijn geloof in de groeiende kracht van de Servische staat”. Voor zijn verbinding met Bosnische Serviërs. En „zijn rationele handelen in het zoeken van manieren om de onafhankelijkheid van Kosovo niet te erkennen”. Servië erkent de afscheiding van de voormalige provincie in 2008 niet, maar onderhandelt wel met de regering daar over economische samenwerking.

De verschillende vertakkingen van de oosters-orthodoxe kerk zijn sterk gepolitiseerd. Zo onderhield Irinej een sterke band met de Russische patriarch Kirill – die niet persoonlijk naar de begrafenis kwam, maar een gezant een brief liet voorlezen. En hij verzette zich tegen de afsplitsing van de Oekraïense tak in 2019. Hij ondersteunde de bisschoppen in Bosnië en Montenegro die sterker Servisch-nationalistisch zijn dan de politieke leiders van die buurlanden. De Russische president Vladimir Poetin zou hem geprezen hebben voor „het versterken van de eenheid in de hele Orthodoxe wereld”.

Onmogelijk te verbieden

In Servië, een land met ongeveer zeven miljoen inwoners, zijn zo’n 120.000 besmettingen en bijna 1.200 doden geconstateerd sinds de uitbraak van Covid-19. Experts waarschuwden voor het weekend dat de begrafenis van de patriarch „een enorm risico” vormde voor verdere verspreiding van het coronavirus. „Zo’n bijeenkomst is onacceptabel”, zei de epidemioloog Predrag Kon op de Servische televisie, „maar is onmogelijk te verbieden”.

De richtlijnen en waarschuwingen in de Heilige Sava kathedraal waar de patriarch zondag in de grafkelder werd bijgezet, hadden in ieder geval weinig zin. Aanwezigen droegen nauwelijks mondkapjes en hielden weinig afstand. Bij de heilige communie werd één enkele lepel gebruikt. En in plaats van de patriarch zelf, kusten zijn volgelingen de glazen plaat die over Irinejs kist geplaatst was.

Lees ook: Balkanlanden willen de EU laten zien dat ze niet alleen ruziën