Oud nep, nieuw nep en gek nep

Zap Waar het gereanimeerde ‘Wie van de Drie’ eindigt met een ondubbelzinnig onderscheid tussen echt en nep, ging ‘Zondag met Lubach’ over nep dat ons boven de pet gaat: deep fake.
Deep fake in 'Zondag met Lubach'. Beeld VPRO
Deep fake in 'Zondag met Lubach'. Beeld VPRO

Er is oud nep, nieuw nep en gek nep. Zondagavond begon met Wie van de Drie. De quiz die generaties Nederlanders nep van echt leerde onderscheiden, is door SBS6 met verrassend succes gereanimeerd, inclusief oude tunes en tussendoormuziekjes. Bij de identificatie van een Noordzeevisser lieten de panelleden zich collectief uit koers lokken door de tatoeages van een man die uiteindelijk accountmanager bij een bedrijf in transportbanden bleek te zijn. De werkelijke visser zag eruit als een acteur met een geleidelijk aan belang toenemende bijrol in Goede tijden, slechte tijden.

Intussen zaten er grote verschillen in de kwaliteiten van de panelleden. Martien Meiland, die door de zender als een scheutje Maggi aan vele programma’s wordt toegevoegd, leek het iets te druk te hebben met zichzelf om zich lang op de hem voorgeschotelde ambulancebroeders te richten en Najib Amhali was er waarschijnlijk bij gevraagd omdat hij zo’n leuke kerel is. De eigenlijke wedstrijd ging tussen Britt Dekker en Ryanne van Dorst; twee televisiemakers die geliefd zijn om hun ‘authenticiteit’, een begrip dat in de televisiewereld zoiets betekent als ‘minder nep dan de rest’.

Quizgewijs had Dekker zondagavond het voordeel dat zij een van de mogelijke drie Miss Hollands uit 1976 herkende van tv. In de algemene ontwikkeling bleek Van Dorst weer wat robuuster. Toen deze van een nepmiss opmerkte dat die vrouw haar eerder een Dolle Mina dan een schoonheidskoningin leek, vroeg Dekker haar wat dat dan nu weer was, een Dolle Mina. Na Van Dorsts uitleg flapte Dekker eruit dat zij aanvankelijk aan ‘een soort escort’ had gedacht.

Waar de kijker van Wie van de Drie eindigt met een ondubbelzinnig onderscheid tussen echt en nep, besteedde Zondag met Lubach het grootste deel van de laatste aflevering van het jaar (hij maakt in 2021 nog een reeks in de aanloop naar de verkiezingen) aan het nep dat ons boven de pet gaat: deep fake. Met steeds eenvoudiger middelen kunnen video’s gemaakt worden die amper van echt zijn te onderscheiden.

Dat is onrustbarend en gevaarlijk – en soms grappig. De deepfakende Lubach-redactie was erin geslaagd om premier Mark Rutte niet alleen „kut” te laten zeggen, maar ook „Xander van der Wulp, met zijn piemel uit zijn gulp”, maar toch wilde de aflevering niet echt sprankelen. Het wreekte zich dat er geen instantie is die je voor deepfake verantwoordelijk kunt houden. Zondag met Lubach – de coronapresentatie vanuit de lege redactieruimte hielp ook niet mee – is het best als de spot op een echte vijand is gericht.

De werkelijk virtuoze nep kwam na elven, toen Emmen werd gepresenteerd als een eiland dat als enige gespaard bleef bij een overstroming die de rest van het land onder water zette. Voor u familie gaat bellen: het was niet echt. Dat wil zeggen, de fictieve overstroming was het kader waarin de 3Lab-documentaire Voorbij de zee (EO) van Anastasija Pirozenko échte verhalen over Emmen vertelde.

We zagen een licht versleten Utopia, met surrealistische beelden uit het oude, verlaten Dierenpark Emmen. En twee planologen die de vergeelde tekeningen toonden waarop ze na de oorlog een groene, open stad voor de moderne arbeider ontwierpen – al gingen de bewoners al snel met schuttingen hun eigen kleine wereldje van de buren scheiden.

Mooi waren de beelden van vrouwen die begin jaren zeventig vanuit Joegoslavië kwamen om in de nylonfabriek te werken. De industrie verdween, maar zij bleven. Ze lezen in het Servisch gedichten voor en tekenen elkaars portret: „Dat had ik veertig jaar geleden moeten doen.” Wat er ook nep is aan de wereld, Emmen is echt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.