Hoe de oorlog in Ethiopië de hele regio instabiel maakt

Hoorn van Afrika Ethiopië was jarenlang een rots van stabiliteit, nu maakt het de regio onveiliger.

Sinds het begin van de oorlog, bijna drie weken geleden, zijn meer dan 40.000 Ethiopiërs de grens met Soedan overgestoken.
Sinds het begin van de oorlog, bijna drie weken geleden, zijn meer dan 40.000 Ethiopiërs de grens met Soedan overgestoken. Foto Ashraf Shazly/AFP

Ieder moment kan het Ethiopische leger een veldslag beginnen om de hoofdstad van Tigray, de deelstaat waar al bijna drie weken een oorlog woedt sinds een conflict tussen de federale regering en die van Tigray escaleerde.

De Ethiopische premier Abiy Ahmed waarschuwde de half miljoen inwoners van Mekelle dat hun stad elk moment kan worden aangevallen. Zijn minister van Defensie adviseerde de bevolking snel een veilig heenkomen te vinden omdat de regeringstroepen „geen genade” zullen betrachten. Zondag gaf de premier de regionale leiders 72 uur om zich over te geven.

Volgens Abiy Ahmed is de eindfase ingegaan van de oorlog die tot honderden doden en 40.000 vluchtelingen heeft geleid. Met een snelle ingreep hoopt de Ethiopische premier de Tigrese autoriteiten op de knieën te krijgen, maar vele Afrikaanse leiders en de VN vrezen voor een langdurig conflict waarin de hele regio betrokken raakt, inclusief de landen aan de andere kant van de Rode Zee.

Ethiopië, met ruim 106 miljoen inwoners, is de spil in de Hoorn van Afrika, een regio waarin vrede de uitzondering is. Een gebied met veel militaire bases en goed getrainde soldaten. Aan oost- en westelijke kant is het land omgeven door zanderige laaglanden. In die context zijn de hooglanden van Ethiopië sinds 1991, toen een marxistische dictatuur viel, een rots van stabiliteit geweest. Wat betekent de oorlog in Ethiopië voor de regio?

Lees ook: Waarom voert vredestichter Abiy oorlog in noorden van Ethiopië?

Somalië

Al tien jaar sturen talrijke Afrikaanse staten vredestroepen naar Somalië die de regering helpen te voorkomen dat terreurgroep Al-Shabaab aan de macht komt. Toch blijft de terreurgroep, vermoedelijk de best georganiseerde in heel Afrika, uiterst sterk. Als die Afrikaanse vredestroepen weggaan, loopt de regering in de hoofdstad Mogadishu ernstig gevaar. De afgelopen dagen riep Abiy Ahmed al drieduizend soldaten terug uit Somalië. Zo neemt de instabiliteit in het al verscheurde land verder toe en ook de zorgen dat jihadisten dit machtsvacuüm als gevolg van de oorlog Ethiopië zullen willen vullen.

Soedan

Aan de grens van Ethiopië stromen duizenden Tigreeërs, de inwoners van deelstaat Tigray, Soedan binnen via de bergen. Nu zijn het burgers die wegvluchten (al meer dan 40.000) maar naar verwachting zullen straks ook gewapende Tigrese strijders de grens over willen op zoek naar veiligheid in Soedan. Zo is het voor Soedan onmogelijk zich afzijdig te houden bij de oorlog in het buurland. Eigenlijk kan het land er niets bij hebben: het zit in een overgangsfase en probeert van een dictatuur richting een democratie te bewegen. De zwakke Soedanese burgerpremier Abdalla Hamdok moet iedere dag manoeuvreren tussen de wil van democratiegezinde burgers die in zijn overgangsregering zitten en die van de meer autoritaire militairen. Hamdok zelf onderhoudt goede relaties met de Ethiopische premier Abiy Ahmed, maar de militaire kopstukken in zijn regering niet. Op de achtergrond speelt de controverse over de Renaissance Dam in de Blauwe Nijl in Ethiopië. Egypte is altijd al faliekant tegen de bouw van die dam geweest uit vrees over de watertoevoer waarvan het afhankelijk is. Het vertrouwt Ethiopië niet, ondanks beloftes dat de toevoer niet zal worden afgeknepen. Hamdoks steun aan Abiy Ahmed kan mede daardoor zijn fragiele overgangsperiode beschadigen: de militaire steunen Egypte.

Eritrea

Het noordelijke buurland Eritrea is nog niet op grote schaal betrokken bij de oorlog in Ethiopië, maar koos wel duidelijk de kant van premier Abiy Ahmed waarmee het land in 2018 een vredesdeal sloot. Eritrea hielp de Ethiopische premier door diens terugtrekkende troepen doorgang via Eritrea te bieden. De Tigreeërs beweren dat Eritrea zich ook militair mengt in het conflict. Zo zouden er drones met bommen op Tigray zijn neergekomen die waren opgestegen van een militaire basis in Eritrea. Die basis is in handen is van de Verenigde Arabische Emiraten (UAE). Als reactie hierop vuurde de regering van Tigray vorige week raketten af op Asmara, de hoofdstad van Eritrea. Abiy Ahmeds verhouding met Eritrea is een van de redenen waarom de Tigreeërs boos zijn op Abiy Ahmed, en een van de oorzaken van dit conflict. Eritrea en Tigray zijn aartsvijanden. De deelstaat stelt zeker te weten dat Eritrea bij deze oorlog betrokken is. „Ons land valt ons aan met een vreemd land, Eritrea. Verraad!”, zei Debretsion Gebremichael, leider van de Tigrese deelstaat, vorige week, Eritrea ontkent. De militaire adviseurs van de Eritrese president Issayas Afewerki zouden hebben afgeraden troepen naar Tigray te sturen, omdat het gebied te groot zou zijn om onder controle te krijgen.

De Rode Zee

De Rode Zee is de afgelopen jaren een internationale arena geworden waarin grote militaire belangen spelen. Als door een ketting wordt de Hoorn van Afrika omsnoerd door militaire bases: Rusland wil in Soedan een basis opzetten, in Djibouti bouwden de Chinezen hun grootste overzeese basis en ook Frankrijk en de VS hebben er militaire faciliteiten. In Somaliland en Somalië hebben Turkije en de Emiraten bases en Qatar is een nauwe bondgenoot van de Somalische president Farmajo. Veel landen beconcurreren elkaar voor invloed in de regio. Door de oorlog zal die behoefte toenemen.

Jemen

Al vijf jaar strijdt de regering in Jemen, aan de andere kant van de Roze Zee, gesteund door een internationale coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië, tegen een groep Houthi-rebellen. Soedan was al bij de oorlog betrokken door honderden soldaten te sturen. Vanuit een Emiraatse basis in Eritrea vertrekken bommenwerpers naar Jemen. Zo groeit de angst dat het conflict in Ethiopië overslaat op de buurlanden en ook daarbuiten, aan de andere kant van de Rode Zee, gevolgen kan hebben. Volgens experts kan het conflict de voorwaarden van proxy-oorlogen in het Midden-Oosten en Jemen veranderen.