Leger-onderdeel: onhelder coronabeleid gaf ruimte aan complottheorieën

Rapport LIMC Volgens Land Information Manoeuvre Centre bood de onduidelijkheid bij de overheid ruimte voor complottheorieën.

Premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) geven een toelichting op de aanscherping van de coronamaatregelen in Nederland.
Premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) geven een toelichting op de aanscherping van de coronamaatregelen in Nederland. Foto BART MAAT / ANP

Het krijgsmacht-onderdeel Land Information Manoeuvre Centre (LIMC) heeft deze zomer een kritische analyse verspreid over de manier waarop de Nederlandse overheid communiceert over de coronamaatregelen. De onduidelijkheid „over het officiële beleid” rond onder meer de mondkapjes biedt volgens de militairen „ruimte voor complottheorieën”. Ze adviseren „duidelijkere communicatie” en „meer transparantie” rondom de maatregelen.

Dit staat in een rapport dat het LIMC half augustus heeft gemaakt over desinformatie op vooral sociale media. Het centrum stuurde het onder meer aan ministeries, terreurcoördinator NCTV en het LOCC. De kritische analyse bevestigt dat het centrum niet alleen intern de landmacht ondersteunt, zoals defensie herhaaldelijk stelt, maar ook civiele autoriteiten. Dat blijkt ook uit andere, interne documenten. In een staat dat „de ondersteuning door het LIMC aan civiele autoriteiten overeind" blijft, ook als het virus in ernst afneemt.

NRC berichtte vorige week dat de landmacht op grote schaal informatie heeft verzameld over de Nederlandse samenleving en die geduid en verspreid in rapporten. Dat gebeurt door het LIMC, een eenheid die de landmacht half maart oprichtte om zicht te krijgen op de pandemie en de verspreiding van desinformatie. Voor de activiteiten zocht het steeds naar een mandaat, zoals een steunverzoek van een overheidsorganisatie.

Lees hier hoe een clubje militairen data verzamelt over de Nederlandse bevolking

Militaire bijstand

In een persverklaring zegt defensie dat het LIMC zich aan de regels houdt en het verloop van de coronacrisis enkel intern voor defensie voorspelt om te kunnen inspelen op een eventueel verzoek om militaire bijstand. Als het medisch personeel van de krijgsmacht de zorgsector moet bijstaan, „dan is het slim om die mensen niet op oefening te sturen”. Het LIMC zou complottheorieën in de gaten houden, omdat defensie gevraagd kan worden zendmasten te bewaken.

Het volgen van de complottheorieën brengt het LIMC toch ook op het terrein van civiele partijen, blijkt uit de rapportage van augustus. Dat wijdt een heel hoofdstuk aan de manier waarop het kabinet maatregelen presenteert. Als „voorbeeld van onduidelijke overheidscommunicatie” noemen de militairen de quarantaineplicht. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) kondigde die op 11 augustus aan voor mensen die in aanraking zijn geweest met besmette personen en stelde die een dag later onder druk weer uit.

„Ook de communicatie van officiële instanties, zoals het RIVM, is regelmatig een bron van onduidelijkheid”, schrijven de militairen. Over het nut van mondkapjes worden bijvoorbeeld tegenstrijdige dingen gezegd, terwijl volgens de militairen een onhandige grafiek ten onrechte de indruk wekte dat er geen mensen meer overleden aan Covid-19. Dit alles „creëert ruimte voor mensen die complottheorieën aanhangen” over onder meer de pandemie. Ze adviseren de overheid onder meer intern een ‘Red team’ in te stellen.

Tweede-Kamerleden hebben schriftelijke vragen gesteld aan minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA). Een interne toezichthouder van defensie gaat onderzoeken of het LIMC zich aan de privacywetgeving houdt. NRC beweerde overigens niet dat het LIMC in strijd met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) handelde.