Reportage

Ook Grijze Piet leidt tot grote onrust in het zuiden

Kick out Zwarte Piet KOZP wilde zondag niet betogen in Eindhoven: te onveilig, aldus KOZP. Zaterdag waren ze wel in Venlo, net als hun tegenstanders.

Een protestactie van Kick Out Zwarte Piet (KOZP) tegen Grijze Piet in Venlo. De grijze variant moet vanaf 2021 de zwarte vervangen in de Limburgse stad. Voor KOZP zijn alleen roetveegpieten acceptabel.
Een protestactie van Kick Out Zwarte Piet (KOZP) tegen Grijze Piet in Venlo. De grijze variant moet vanaf 2021 de zwarte vervangen in de Limburgse stad. Voor KOZP zijn alleen roetveegpieten acceptabel. Foto Marcel van Hoorn/ANP

Aan de ene kant van het plein: mondkapjes, anderhalve meter afstand, muziek en anti-Pietleuzen. Aan de andere kant: geen mondkapjes, geen anderhalve meter afstand, pro-Pietleuzen en vuurwerk. Ertussenin: veel, heel veel politie.

Venlo maakte deze zaterdag voor het eerst kennis met protest tegen en voor Zwarte Piet. Gezellig was het zeker niet: Pro-Piet-demonstranten raakten slaags met de politie, er werden vier arrestaties verricht. Maar het demonstratierecht bleef overeind: de manifestatie van actiegroep Kick Out Zwarte Piet (KOZP) haalde ongeschonden de eindstreep, de betogers hoefden niet verplaatst te worden.

Desondanks zegde KOZP een demonstratie in Eindhoven op zondag kort van tevoren af. De reden, aldus een verklaring van de actiegroep op Facebook: „Repressieve maatregelen” van de gemeente.

Anders dan in Venlo was in Eindhoven een pro-Zwarte Piet-betoging aangemeld, door de rechts-extremistische beweging Pegida. Burgemeester John Jorritsma had de twee kampen een demonstratievak toegewezen naast elkaar op het Stadhuisplein, met een politiecorridor ertussen. KOZP voelde er weinig voor „tegen een muur van haat onze boodschap te verkondigen.” De actiegroep, die altijd vreedzaam demonstreert, voelde zich op deze manier gelijkgesteld aan „hooligans, rechts-extremisten en onversneden racisten die bereid zijn om geweld te gebruiken.”

Volgens Jorritsma zou de veiligheid „nimmer in het geding geweest zijn”. De gemeente Eindhoven had massaal politie op de been gebracht. De lokale driehoek wilde per se een herhaling voorkomen van twee jaar geleden, toen voetbalhooligans de KOZP-demonstranten in Eindhoven ernstig in het nauw dreven.

Grijze Piet

Zelfs in een jaar zonder Sinterklaasintochten lopen de emoties over Zwarte Piet hoog op. Vorig weekend werden KOZP-demonstranten in Maastricht belaagd en bekogeld met vuurwerk. De ME moest de anti-Zwarte Piet-betogers ontzetten, vijf relschoppers werden gearresteerd.

Ondanks het schrappen van alle intochten demonstreert KOZP dit jaar in een vijftal gemeenten, met name in zuiden van het land. De steden in kwestie hebben besloten vanaf volgend jaar over te stappen op ‘Grijze Piet’, een donkergrijs geschminkt hulpje van Sinterklaas.

KOZP verzet zich hiertegen. Volgens de activisten is Grijze Piet nog steeds een racistische karikatuur, met stereotiepe kenmerken als rode lippen en een afro-pruik. Wat de lokale sinterklaascomités zien als een tegemoetkoming, noemt KOZP- voorman Jerry Afriyie zaterdag in Venlo „een bullshit-oplossing, blackface-light, erger dan Zwarte Piet”. Hij wil dat Venlo en de andere steden de roetveegpiet omarmen.

Voorafgaand aan de demonstratie in Venlo had de rechts-extremistische Nederlandse Volks Unie (NVU) haar leden opgeroepen naar de stad te komen. KOZP en de lokale anti-Zwarte Piet-club, Venlo Kan Het, vreesden een toestroom van Maastrichtse hooligans. Burgemeester Antoin Scholten besloot de demonstratie te laten plaatsvinden op een ruim plein voor het Limburgs Museum. Op verzoek van de organisatoren werd de locatie pas een uur van tevoren bekendgemaakt.

Rond een uur of twee hebben zich er zo’n honderd anti-Zwarte Piet-betogers verzameld. Zo’n twintig à dertig demonstranten komen uit de regio, de rest zijn KOZP’ers uit de Randstad die in bussen naar Limburg zijn gekomen. Ze dragen borden met slogans als ‘Zwarte Piet is witte onschuld’ en – in het lokale dialect – ‘Zwarte Piet kin niét meer’. De helft van de betogers is wit.

Lees ook dit opiniestuk:Waarom praat u niet met ons, premier Rutte

De emoties lopen al snel op. Rondom de demonstranten verzamelen zich plukjes Venlonaren. Een man van een jaar of vijftig roept: „Zwarte Piet is niet racistisch, júllie zijn racistisch!” Een witte KOZP-demonstrante gaat de discussie met hem aan. „Straks mag Sinterklaas niet meer en carnaval ook niet!” roept de man.

Tweehonderd meter verderop hebben zich zo’n 150 man verzameld. Ze zien er dreigend uit: veel jongemannen met zwarte kleding, capuchons en petjes. Iemand die verkleed is als Zwarte Piet danst rond. Zodra de KOZP’ers hun leuzen beginnen te scanderen, schreeuwen ze terug:

„Zwarte Piet, Zwarte Piet!”

„Oprotten! Oprotten!”

De politie is massaal aanwezig, met arrestantenbusjes, Mobiele Eenheid en agenten te paard. Ze zorgen ervoor dat de twee groepen niet te dicht bij elkaar in de buurt komen.

Dance battle

Het contrast tussen het tegen- en voorkamp is groot. De KOZP’ers maken er een feestje van, ondanks de snijdende kou: ze zingen en scanderen leuzen. Twee demonstranten raken verwikkeld in een heuse dance battle. „Geniet van dit moment”, roept Jerry Afriyie na anderhalf uur in de megafoon. „Dit is jullie democratisch recht!”

De groep pro-Pieten even verderop is dan al aardig uitgedund. Het wordt grimmig. De politie arresteert een langharige man die al de hele middag agenten loopt uit te dagen, onder het nuttigen van blikjes bier. Er ontstaat een opstootje, de demonstranten gooien met eieren naar de politie.

Even later: een tweede clash. Loeiende sirenes. Een harde vuurwerkknal. Manoeuvres met arrestantenbusjes en paarden. Snel worden de KOZP’ers weggeleid naar klaarstaande stadsbussen – de demonstratie liep toch al op zijn eind.

De volgende dag in Eindhoven verloopt rustiger. De Pegida-demonstratie gaat door, ondanks het afzeggen van KOZP. Sommige betogers zijn verkleed als Zwarte Piet. Er worden drie arrestaties verricht: eentje tijdens de betoging, twee wegens het oproepen tot geweld via sociale media. Ruim honderd personen zijn door de politie gesommeerd niet naar het Stadhuisplein te gaan, aldus burgemeester Jorritsma.

Het verwijt van „repressieve maatregelen” legt hij naast zich neer. „Je moet, binnen grenzen, de gelegenheid bieden aan uitingen pro én contra Zwarte Piet. Als ik KOZP en Pegida een paar kilometer van elkaar had neergezet, had ik het verwijt gekregen dat je op zo’n manier niet kunt demonstreren.”