Ministerie moet onbedoelde Amerikanen nú helpen, vindt de Tweede Kamer

Verlies bankrekening Volgens de Tweede Kamer is het aan de Nederlandse regering om burgers te helpen die in de knel komen door Amerikaanse regels.

De Amerikaanse belastingdienst IRS in Washington DC. Nederlandse burgers die bij toeval ook Amerikaan zijn, dreigen hun bankrekening te verliezen omdat de VS hen zien als belastingplichtig.
De Amerikaanse belastingdienst IRS in Washington DC. Nederlandse burgers die bij toeval ook Amerikaan zijn, dreigen hun bankrekening te verliezen omdat de VS hen zien als belastingplichtig. Foto Zach Gibson/Getty Images

De Nederlandse overheid moet er direct voor zorgen dat Nederlandse burgers die bij toeval ook Amerikaan zijn, hun bankrekening niet verliezen. Met die insteek gaat een Tweede Kamermeerderheid dinsdag in debat met minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) en staatssecretaris Hans Vijlbrief (D66) over de problemen van deze ‘onbedoelde Amerikanen’, blijkt uit een rondgang van NRC.

Tweede Kamerlid Helma Lodders van de VVD waarschuwt dat er niet lang kan worden gewacht door de bewindslieden met actie ondernemen. „We hebben geen tijd om hierover lang na te denken. Deze mensen raken nú hun bankrekening kwijt en daar moet nu een oplossing voor komen.”

Over de problemen voor onbedoelde Amerikanen wordt al jaren gesproken in de Tweede Kamer. Dit zijn burgers die door bijvoorbeeld geboorte in de Verenigde Staten of doordat een van de ouders Amerikaans is, door de Amerikaanse overheid worden gezien als ‘Amerikaans’. Naar schatting zijn er in de EU ongeveer een half miljoen onbedoelde Amerikanen. In Nederland wordt doorgaans uitgegaan van een aantal van ruim veertigduizend, van wie dit jaar tientallen hun bankrekening dreigen te verliezen.

Lees ook: Niet meer kunnen pinnen omdat zijn wieg in de VS stond

Zij komen in de problemen doordat de VS hen als belastingplichtig ziet. Ook als ze al hun hele leven buiten de VS doorbrengen en altijd belasting hebben betaald in het land waar ze wonen. De VS zijn een van de weinige landen met zo’n systeem.

Om bij deze mensen belasting te kunnen heffen, heeft de Amerikaanse belastingdienst met Nederland in 2013 een verdrag gesloten. Daarin is afgesproken dat banken van alle ‘Amerikanen’ in hun klantenbestand de gegevens moeten overleggen aan de Amerikaanse belastingdienst. Als een bank dat niet doet, dreigen boetes en uitsluiting van het internationale financiële systeem.

Het gevolg is dat banken onbedoelde Amerikanen die niet meewerken aan de belastingheffing van de Amerikaanse overheid – omdat ze het er principieel mee oneens zijn of omdat zij niet de juiste gegevens hebben om mee te werken – afstoten als klanten. De dreigende Amerikaanse sancties zouden het voorbestaan van de banken namelijk in gevaar brengen.

VVD, CDA, D66 en SP laten in een reactie weten dat de minister snel in gesprek moet met de banken. „We moeten van de Nederlandse banken een maatschappelijk verantwoorde opstelling vragen voor deze mensen, die ongewild in deze situatie terecht zijn gekomen”, zegt CDA-Kamerlid Evert-Jan Slootweg. „Een rekening afsluiten heeft te grote gevolgen.”

Hoe de minister de banken in beweging krijgt, is volgens VVD’er Lodders in principe aan hem. „Maar ik zou als ik hem was tegen de banken zeggen dat deze groep op een simpele manier een rekening moet kunnen houden, zodat deze mensen pensioen en salaris gestort kunnen krijgen.”

Belastingontwijking?

Op eerder gestelde Kamervragen antwoordde het ministerie dat de oplossing bij de banken ligt: die zouden met de Amerikaanse belastingdienst in gesprek moeten gaan. Lodders van de VVD vindt echter dat de Nederlandse overheid de regie moet nemen; die hebben immers de afspraken gemaakt met de Amerikaanse overheid.

Bankenkoepel NVB zegt in een reactie dat de sector sinds de invoering in 2013 klanten heeft voorgelicht over de Amerikaanse wetgeving, en ook de Nederlandse politiek heeft gewaarschuwd voor de gevolgen. „Maar voor veel Nederlandse banken geldt dat ze ook actief zijn in de VS. Niet aan hun wetten voldoen is daarom geen optie”, aldus een zegsman.

De klanten die nu hun bankrekening dreigen kwijt te raken hebben volgens de NVB lang de tijd gehad om alle papieren die voor een Amerikaanse belastingaangifte nodig zijn aan te vragen. „En we snappen dat het een langdurig proces is waar klanten tegen aanhikken. Dus als ze kunnen aantonen dat ze de procedure zijn gestart, sluiten wij de rekeningen niet af”, aldus de zegsman. „Maar de groep die nu hun rekeningen kwijtraakt, bestaat uit mensen die principieel niet willen meewerken met de Amerikaanse belastingheffing. Omdat dat belastingontduiking is, moeten wij wel actie ondernemen.”

SP-Kamerlid Mahir Alkaya verwijt de sector echter een te smalle interpretatie van de wetgeving. „Deze mensen hebben in Nederland gewoon belasting betaald en dat kunnen die banken prima uitleggen in de VS. Alleen zij willen dat risico niet nemen voor deze kleine groep. De minister moet de banken daarom verplichten hun dienstverlening aan deze klanten open te houden.”

Dubbele belastingen

Het verlies van een bankrekening is niet het enige waar onbedoelde Amerikanen mee geconfronteerd kunnen worden. Mensen die meewerken aan de belastingheffing kunnen flinke dubbele belastingen tegemoet zien op beleggingen, pensioenpotjes en overwaardes op huizen. De groep die ervoor kiest om afscheid te nemen van de Amerikaanse nationaliteit, moet daarvoor 2.350 dollar (1.982 euro) betalen en over de afgelopen vijf jaar alsnog aangifte doen. De wachttijd hiervoor is bovendien lang, want door corona zijn de ambassades lang dicht geweest en over de hele wereld willen mensen van hun ‘Amerikaanschap’ af door de strenge belastingwetgeving.

Om definitief een einde te maken aan de onrechtvaardige situatie voor de onbedoelde Amerikanen, zeggen Lodders (VVD), Slootweg (CDA) en D66-Kamerlid Steven van Weyenberg dat Nederland moet optrekken met Europese landen waar dezelfde problemen spelen. Slootweg: „De oplossing is ons inziens dat een land niet langer belasting mag heffen op grond van iemands nationaliteit, maar alleen wanneer iemand inwoner is of in dat land werkt. Dit kan alleen in OESO-verband worden opgelost.”

Volgens VVD’er Lodders kan Nederland echter ook zelf iets doen. „Laten we voorop stellen dat het een ingewikkeld probleem is. Het zijn Amerikaanse belastingregels. Maar tegelijk zie ik wel een weg om dit definitief op te lossen: volgend jaar is er een evaluatie van het verdrag. Voor de Nederlandse regering is dat het moment om deze ongewenste gevolgen eruit te krijgen.”

Lees ook: Fiscaal verdrag drijft Amerikanen in Nederland tot wanhoop