Necrologie

De overgave veranderde alles voor deze Franse verzetsheld

Daniel Cordier (1920-2020) Daniel Cordier was een van de laatste Gezellen van de Bevrijding die nog in leven was. Als tiener was hij zelf antisemitisch, zei hij.

Verzetsstrijder Daniel Cordier schudt de hand van Emmanuel Macron tijdens een herdenkingsceremonie in 2018.
Verzetsstrijder Daniel Cordier schudt de hand van Emmanuel Macron tijdens een herdenkingsceremonie in 2018. Foto Charles Platieau / AFP

In zijn honderd jaar leefde hij niet één, maar meerdere „opeenvolgende levens, die sterk van elkaar verschilden”, zei de Franse verzetsheld Daniel Cordier in 2018 tegen Le Monde. Aanleiding voor dat interview was de toekenning van de hoge onderscheiding van het Grand-Croix de la Légion d’honneur die hij kreeg voor zijn verzetswerk in de Tweede Wereldoorlog. Cordier was een van de 1.038 Gezellen van de Bevrijding, een orde die generaal Charles de Gaulle oprichtte voor diegenen die de „grootste daden” verrichtten voor de bevrijding van Frankrijk.

Cordier overleed vrijdag in Cannes, waar hij de laatste jaren van zijn leven woonde, als een van de laatsten van dit selecte gezelschap.

Cordier werd op 10 augustus 1920 geboren in een welvarend gezin in Bordeaux. In zijn tienerjaren was hij aanhanger van een reactionaire rechtse beweging – in zijn latere leven omschreef hij zijn jeugdige zelf zelfs als nationalistisch en antisemitisch. Zijn politieke betrokkenheid veranderde abrupt door de capitulatie van Frankrijk in juni 1940. Als „zoon van de oorlog van 1914”, wiens jeugd in het teken had gestaan van de gesneuvelde generatie vóór hem, kon hij een verlies tegen de Duitse vijand niet verkroppen. Hij verliet Frankrijk en sloot zich in het Verenigd Koninkrijk aan bij het leger van De Gaulle. In 1941 trad hij toe tot de BCRA, de militaire inlichtingentak, die hem een jaar later terug op vaderlandse bodem liet parachuteren.

Daar voegde hij zich bij de leider van het Franse verzet, Jean Moulin. Tot Moulins (codenaam ‘Rex’) arrestatie door de Gestapo, bijna een jaar later, was Cordier diens rechterhand, bracht hij berichten rond en organiseerde bijeenkomsten en sabotage. Cordier bleef werken voor de Vrije Franse Strijdkrachten.

Kunstkenner en schrijver

In de decennia na de bevrijding zweeg Cordier over zijn verzetsverleden, tot de door hem bewonderde Moulin in opspraak raakte. Gebrand op diens eerherstel en een realistische weergave van het leven in verzet, zocht Cordier zijn oude aantekeningen op en legde contact met medestrijders. Vanaf de jaren tachtig verscheen van zijn hand een biografie van Moulin in drie delen en een aantal autobiografische boeken, waarvan de memoires van de oorlogsjaren, Alias Caracalla (2009) de bekendste zijn. In zijn autobiografisch werk schreef Cordier ook over zijn homoseksualiteit. Als schooljongen wist hij al dat hij op mannen viel, maar de „verschrikkelijke homofobie” in zijn sociale kringen maakte dat hij dat voor zich hield.

Na de oorlog werd Cordier een bekende kunsthandelaar en curator, met galeries in Parijs, Frankfurt en New York. Zijn liefde voor de schilderkunst was ontstaan in de oorlogsjaren, vertelde hij. De liefhebberij bood een alibi voor zijn clandestiene reizen door Vichy-Frankrijk. En de moderne kunst had hem verlichting gebracht tijdens het constante gevaar dat hij liep.

Cordiers leven stond in het teken van „liefde voor Frankrijk en passie voor vrijheid, een voorliefde voor schoonheid en zorg voor de waarheid”, aldus Emmanuel Macron vrijdag in een verklaring. De president had Cordier in augustus nog gebeld om hem te feliciteren met zijn honderdste verjaardag.

In maart van dit jaar – bij het ingaan van de eerste lockdown in Frankrijk – liet de verzetsheld voor het laatst publiekelijk van zich horen. Hij riep Fransen op tot „eensgezindheid” en „verantwoordelijkheidszin” in de „andersoortige oorlog” tegen het coronavirus. Hij deed die oproep met twee kameraden: Hubert Germain en Pierre Simonet. Simonet overleed eerder dit najaar. Germain is nu de laatste van de Gezellen van de Bevrijding die nog in leven is.