Reportage

Zwarte Piet-onrust in Venlo: zingen, dansen en matten met de politie

Demonstraties Zwarte Piet Met enige spanning keek Venlo uit naar een demonstratie tegen Zwarte Piet, of eigenlijk Grijze Piet. Het liep niet uit de hand maar het was wel grimmig.

De politie moest tijdens een demonstratie van Kick Out Zwarte Piet (KOZP) in actie komen. Er werden vier arrestaties verricht.
De politie moest tijdens een demonstratie van Kick Out Zwarte Piet (KOZP) in actie komen. Er werden vier arrestaties verricht. Foto Marcel van Hoorn / ANP

Aan de ene kant van het plein: mondkapjes, anderhalve meter afstand, anti-Pietleuzen. Aan de andere kant: geen mondkapjes, geen anderhalve meter afstand, pro-Pietleuzen. Ertussenin: heel veel politie.

Venlo maakte deze zaterdag voor het eerst kennis met protest tegen en vóór Zwarte Piet. Een escalatie bleef uit: actiegroep Kick Out Zwarte Piet (KOZP) kon ongestoord demonstreren. Toch was de sfeer grimmig. Pro-Piet-demonstranten raakten slaags met de politie, er werden vier arrestaties verricht. Zelfs in een jaar zonder intochten, zo bleek deze middag, lopen de emoties over Zwarte Piet hoog op.

Lees ook: Met de Sint online verandert ook het actievoeren

Wegens de coronapandemie hield geen enkele Nederlandse gemeente dit jaar een Sinterklaasintocht. Toch demonstreert KOZP op een vijftal plekken, met name in het zuiden van het land. De protesten zijn gericht tegen ‘Grijze Piet’. Venlo heeft, net als Eindhoven, Breda en aantal andere steden, besloten om vanaf volgend jaar over te stappen op een donkergrijs geschminkt hulpje van Sinterklaas.

KOZP: alleen roetveegpieten

KOZP verzet zich hiertegen. Volgens de actiegroep is Grijze Piet nog steeds een racistische karikatuur, vanwege stereotiepe kenmerken als rode lippen en een afro-pruik. Wat de lokale sinterklaascomités zien als een tegemoetkoming, noemt KOZP-voorman Jerry Afriyie deze zaterdag in Venlo ,,een bullshit-oplossing, blackface-light, erger dan Zwarte Piet”. De activisten willen dat Venlo en de andere steden de roetveegpiet omarmen.

De protestactie richtte zich tegen Grijze Piet. De grijze variant moet vanaf 2021 Zwarte Piet vervangen in Venlo. Voor KOZP zijn alleen roetveegpieten acceptabel. Foto Marcel van Hoorn / ANP

In Venlo en Eindhoven, waar KOZP zondag demonstreert, heerste de afgelopen dagen de nodige spanning. Reden: een anti-Pietprotest in Maastricht dat vorig weekend uit de hand liep. Voorstanders van Zwarte Piet belaagden de demonstranten op het Vrijthof en bekogelden ze met vuurwerk. Uiteindelijk moest de ME de demonstranten ontzetten.

Lees ook een profiel van Black Lives Matter Nederland: Dit clubje kreeg institutioneel racisme op de politieke agenda

In Venlo dreigde een vergelijkbaar scenario. De rechts-extremistische Nederlandse Volks Unie (NVU) had haar leden opgeroepen om naar de stad te komen. KOZP en de lokale anti-Zwarte Piet-club, Venlo Kan Het, vreesden een toestroom van Maastrichtse hooligans. Winkeliers uit de binnenstad vroegen burgemeester Antoin Scholten om de demonstratie te verbieden, ze waren bang voor schade bij ongeregeldheden.

Scholten besloot de demonstratie door te laten gaan, op een ruim plein in de binnenstad – een plek die goed bereikbaar is voor politie en ambulances. Op verzoek van de organisatoren maakte de gemeente de locatie pas een uur van te voren bekend.

Emoties lopen snel op

Rond een uur of twee hebben zich zo’n honderd anti-Zwarte Piet-betogers verzameld op het plein. Er zijn rode stippen aangebracht met anderhalve meter afstand. Zo’n twintig à dertig demonstranten komen uit Venlo en omstreken, de rest zijn KOZP’ers uit de Randstad die met bussen naar Limburg zijn gekomen. Ze dragen borden met slogans als ‘Zwarte Piet is witte onschuld’ en – in het lokale dialect – ‘Zwarte Piet kin nièt meer’. De helft van de demonstranten is wit.

De emoties lopen al snel op. Rondom de demonstranten verzamelen zich plukjes Venlonaren. „Dit zijn vast mensen die vroeger een complex hebben opgelopen”, zegt een oudere mevrouw tegen haar vriendin. Een man van een jaar of vijftig roept: „Zwarte Piet is niet racistisch, júllie zijn racistisch!” Een witte KOZP-demonstrante gaat de discussie met hem aan. „Straks mag Sinterklaas niet meer en carnaval ook niet!” roept de man. „Kijk nou om je heen, 99 procent van de mensen is hier blank. Moeten wíj ons nou aanpassen.”

„Zwarte Piet is niet racistisch, júllie zijn racistisch!”

Een meter of honderd verderop heeft zich een man of honderdvijftig verzameld. Het is een mix van lokale bewoners en pro-Piet-demonstranten van elders. Ze zien er dreigend uit. Veel jongemannen met zwarte kleding, capuchons en petjes. Iemand die verkleed is als Zwarte Piet danst rond. Zodra de KOZP’ers hun leuzen beginnen te scanderen, schreeuwen ze terug.

De tegenstanders: „No more blackface! Zwarte Piet is wit verdriet!”

De voorstanders: „Zwarte Piet, Zwarte Piet!”

De tegenstanders: „Burgemeester schaam je! Gemeenteraad schaam je!”

De voorstanders: „Oprotten! Oprotten!”

De politie is massaal aanwezig, met arrestantenbusjes, Mobiele Eenheid en agenten te paard. Ze zorgen ervoor dat de twee groepen niet te dicht bij elkaar in de buurt komen.

Elvin Rigters (links), Jerry Afriyie (midden) en Caitlin Schaap (rechts) van Kick Out Zwarte Piet (KOZP).
Foto Marcel van Hoorn / ANP
De demonstratie was aanvankelijk gemoedelijk maar vrij snel begon de spanning op te lopen.
Foto Marcel van Hoorn / ANP
De politie verrichtte vier arrestaties bij de tegendemonstranten. Twee van werden gepakt voor mishandeling, één voor belediging en een ander voor openlijke geweldpleging.
Foto Marcel van Hoorn / ANP
Foto’s Marcel van Hoorn/ANP

Vanachter een katheder spreken demonstranten de menigte toe. Zoals Aytmara Hersisia, van de lokale organisatie Venlo Kan Het. Ze was er ook afgelopen zondag bij, toen de KOZP’ers in Maastricht in het nauw werden gedreven. „Het is moeilijk om hier in Limburg als vrouw van kleur te demonstreren tegen Zwarte Piet. Ze gooien stoeptegels en eieren en vuurwerk naar je.”

„Racisme is géén probleem dat zwarte mensen moeten oplossen”, zegt Elvin Rigters van de landelijke KOZP-leiding. „Als racisme verdwijnt, gaat de maatschappij er over de volle breedte beter uitzien!”

Dance battle

Het contrast tussen het tegen- en voorkamp is groot. De KOZP’ers maken er een feestje van, ondanks de snijdende kou: tussen de toespraken en het scanderen door dansen ze op muziek van Fela Kuti. Twee demonstranten raken verwikkeld in een heuse dance battle. „Geniet van dit moment”, roept Jerry Afriyie in de megafoon. „Dit is jullie democratisch recht!” Na anderhalf uur demonstreren zitten ze nog steeds vol energie.

De groep pro-Pieten even verderop is dan al aardig uitgedund. Het wordt grimmig. De politie arresteert een langharige man die al de hele middag de agenten loopt uit te dagen, onder het nuttigen van blikjes bier. Er ontstaat een opstootje, de demonstranten gooien met eieren naar de politie.

Lees ook: Christelijke twitteraars boos op Sinterklaasjournaal om fictieve ‘Kruisigem’

„De eerste keer dat mensen een demonstratie van KOZP meemaken, zijn ze geschokt”, roept Jerry Afriyie tegen de demonstranten. „Ze denken: waarom gebruiken ze geen geweld? Waarom dansen en zingen ze?” Net als Afriyie is uitgesproken, vindt tweehonderd meter verderop een tweede clash plaats tussen de pro-Pieten en de politie. Loeiende sirenes. Een harde vuurwerkknal. Manoeuvres met arrestantenbusjes en paarden.

Snel worden de KOZP’ers weggeleid naar klaarstaande stadsbussen – de demonstratie liep toch al op zijn eind. De organisatie laadt de geluidsinstallatie in een busje. Ze gaan terug naar huis. Morgen wacht opnieuw een protest, in Eindhoven.