Opinie

Voorkom jojo met sociaal beleid

Marike Stellinga

Het lijkt wel of al het schrijnende overheidsbeleid deze weken in één keer geëvalueerd wordt in Den Haag. Het begon met het parlementaire onderzoek naar de problemen bij de uitvoeringsorganisaties die „het gezicht van de overheid zijn”. Direct gevolgd door het parlementaire onderzoek naar de Toeslagenaffaire, dat deze week tot bijtende verhoren leidde. In die parade aan kritiek bleef de evaluatie van de ‘decentralisaties’ deze week relatief onopgemerkt. Maar het rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau is absoluut ook de moeite waard. Want die enorme operatie uit 2015 van het PvdA-VVD-kabinet Rutte II blijkt niet te werken zoals toen hartstochtelijk werd beloofd.

In 2015 werd de hulp aan kwetsbare mensen overgedragen aan gemeenten. Denk aan kinderen en jongeren met problemen, aan hulpbehoevende ouderen, aan mensen met beperkingen. Het idee was: gemeenten staan dichterbij hun burgers en kunnen dus betere hulp bieden. En: mensen zijn ook zelfredzaam of kunnen leunen op hulp van familie. Het probleem was: er werd direct op de bestaande budgetten bezuinigd.

Vijf jaar later is de conclusie niet dat gemeenten niks goed doen. Er zijn wijkteams, er worden mensen geholpen. Toch is de situatie schrijnend. Juist de kwetsbaarste mensen met de meeste behoefte aan hulp blijven er nog vaak van verstoken. „Lichte hulpvragen krijgen voorrang omdat deze goedkoper zijn op te lossen”, schrijft het SCP. Er zijn „lange wachttijden voor jongeren met complexe problemen”. De kans op een baan voor mensen met een arbeidshandicap is nu kleiner. En o wee als je verschillende problemen tegelijk hebt, dan wordt hulp „belemmerd door ingewikkelde regelgeving”.

Laat het idee vallen dat mensen het redden met wat hulp van hun netwerk

Gemeenten doen het kortom niet beter dan het Rijk. En de verwachtingen van Rutte II over de zelfredzaamheid van deze kwetsbare groep én over een zorgzamere samenleving kloppen ook al niet. Het doet pijn om te lezen. Het SCP doet heldere aanbevelingen die het kabinet morgen kan invoeren. Als ik het kabinet was, zou ik die haast ook hebben. Hier staan mensen in de kou waar een beschaafd land voor zorgt.

Eerste aanbeveling: gemeenten kúnnen het niet voor dit geld. Er is duurdere, specialistischere hulp nodig. Laat het idee vallen dat mensen het redden met wat hulp van hun netwerk. Dat werkt voor de kwetsbaarste groepen gewoon niet. Tweede aanbeveling: stroomlijn het beleid. Rutte II decentraliseerde drie wetten naar gemeenten (Jeugdzorg, Wet Maatschappelijke Ondersteuning, Participatiewet), die natuurlijk weer afzonderlijk door drie ministeries werden ontworpen en gemeenten met verschillende eisen confronteren. Kom op! Doe er wat aan.

Door de coronacrisis zal de behoefte aan hulp toenemen, waarschuwde SCP-directeur Kim Putters in oktober in NRC. Mensen raken werkloos, de armoede groeit, de behoefte aan geestelijke zorg neemt toe. „Ik zie gemeenten nu al worstelen: ze hebben niet genoeg geld. Ik hou mijn hart vast. Hoeveel ruimte krijgen gemeenten om bewoners te helpen die dat het hardst nodig hebben?”

Schiet nou niet in de reflex om de laatste Haagse mode te volgen – meer centrale regie! – en de decentralisaties weer terug te draaien. Vóór de decentralisatie was de hulp ook niet fantastisch. Zorg er gewoon voor dat gemeenten zijn uitgerust met genoeg mankracht, geld en consistente wetten om de kwetsbaarste burgers wél te helpen. Jojo-beleid helpt niemand.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.