Bij de bedrijven van Sanderink vertrekt de ene na de andere bestuurder

Bouwconcern Bij Strukton, van ondernemer Gerard Sanderink, stapelen de financiële tegenvallers zich op. De andere bedrijven van Sanderink – IT-bedrijf Centric en ingenieursbedrijf Antea – vullen de verliezen aan. Bij deze zusterbedrijven leeft daardoor onvrede. Intussen vertrekt bij Sanderinks ondernemingen, al dan niet gedwongen, de ene na de andere bestuurder.

Luchtopname van de rijksweg A15. De verbreding van de A15 tussen de Maasvlakte en het Vaanplein in Rotterdam leidt tot een miljoenenstrop voor Strukton en medebouwer Ballast Nedam.
Luchtopname van de rijksweg A15. De verbreding van de A15 tussen de Maasvlakte en het Vaanplein in Rotterdam leidt tot een miljoenenstrop voor Strukton en medebouwer Ballast Nedam. Foto Irvin van Hemert/ANP

Als op woensdag 13 mei om kwart over elf ’s avonds de telefoon van Jacob Zeeman gaat, weet hij al wie er belt. Het is ‘D-day’ voor de directeur van Strukton Rail. Vandaag beslist eigenaar Gerard Sanderink of zijn divisie mag meedingen naar een grote opdracht in Australië. Ruim 5.500 kilometer spoor leggen in het zuidoosten van het land: een droomklus die door Zeeman en zijn team lang en zorgvuldig is voorbereid.

Of Strukton de aanbesteding wil binnenhalen, lijkt lange tijd geen vraag. Het heeft de gezamenlijke bieding met het Chinese bouwbedrijf John Holland al op 19 december 2019 in een persbericht aangekondigd. Samen willen ze in Australië „de regio’s beter verbinden met geavanceerde technologie op wereldniveau”.

Toch heeft Sanderink die 13de mei slecht nieuws voor Zeeman. „We gaan er niet mee door.” Waar de draai vandaan komt, blijft onduidelijk.

„Ik kreeg geen toestemming om verder te gaan tegen de commerciële condities die we hadden geformuleerd”, zal Zeeman later melden in een weekbericht aan zijn medewerkers. Hij is „zwaar teleurgesteld”.

De klap blijft lang nadreunen en leidt het vertrek van Zeeman bij Strukton in. „Dit is mijn laatste blog”, begint hij zijn weekbericht van begin oktober. „Helaas is die droom bij Strukton voor mij nu over. Na bijna 22 jaar doet dat pijn.”

Het bericht laat directe collega’s de wenkbrauwen fronsen. Nog geen twee jaar is hij directeur van Strukton Rail, een van de grootste bedrijven op het gebied van spooronderhoud in Europa. Enkele maanden eerder nog is hij benoemd tot bestuurder bij de Europese brancheorganisatie Unife.

Wat veel medewerkers niet weten is dat het achter de schermen al een tijdje botst tussen Zeeman en Sanderink. De ondernemer is ontevreden over de prestaties van de spoordivisie. Behalve Zeeman moeten nog twee hoge leidinggevenden vertrekken bij de spoordivisie, veruit de grootste tak binnen het bedrijf.

Het vertrek van Zeeman en het rigoureuze ingrijpen door Sanderink zijn tekenend voor de problemen binnen Strukton. De onderneming had de afgelopen jaren te kampen met grote financiële tegenslagen door diverse moeilijk lopende projecten. De situatie werd zo nijpend dat banken vergaande voorwaarden stelden voor het verlengen van kredieten.

Eigenaar Sanderink wist ingrijpen door de banken te voorkomen door geld weg te halen uit zijn andere bedrijven: IT-bedrijf Centric en ingenieursbedrijf Antea (dat samen met Strukton het beursgenoteerde Oranjewoud vormt). Dat vergrootte de onvrede bij deze ondernemingen, die al jarenlang vinden dat ze het veel grotere Strukton overeind houden. Dit blijkt uit onderzoek van NRC, op basis van gesprekken met diverse (oud)-medewerkers van de bedrijven van Gerard Sanderink en interne documenten.

Probleemprojecten

De Nederlandse Spoorwegen zijn al tijden met Strukton aan het leuren als ze in 2010 eindelijk een koper vinden: Oranjewoud. NS wil van het bouwbedrijf af, dat niet langer in zijn profiel past. Bovendien kampt Strukton dan al jaren met een aantal probleemprojecten.

Sanderinks Oranjewoud lijft uiteindelijk het veel grotere Strukton in, voor 168 miljoen euro. In één keer krijgt de Twentse ondernemer er 1,4 miljard euro omzet en ruim 6.000 medewerkers bij.

Met name door expansie in het buitenland, door overnames en grote buitenlandse opdrachten, groeit Strukton in handen van Sanderink uit tot het op drie na grootste bouwconcern van Nederland. Het boekt in 2019 een omzet van bijna 1,9 miljard euro. Spoordivisie Strukton Rail levert daaraan de grootste bijdrage. Jaarlijks zorgt die tak voor bijna de helft van de inkomsten. Daarna volgen de weg- en waterbouwtak met 557 miljoen euro en de bouwdivisie met 408 miljoen euro.

Lees ook: Nieuw RIVM-gebouw is miljoenenstrop voor het Rijk

De probleemprojecten zijn onder de nieuwe eigenaar geen verleden tijd. Zo pakt de nieuwbouw van het RIVM-kantoor in Utrecht fors duurder uit voor het bouwconsortium waarvan Strukton deel uitmaakt. Vlak voor de bouw in 2015 begint, blijkt uit nieuwe berekeningen dat het pand flink last kan krijgen van trillingen door de nabijgelegen rijksweg A27 en tramverbinding de Uithoflijn. Die ontwerpfout kost het consortium en de staat tientallen miljoenen euro’s extra.

De verbreding van de A15 tussen de Maasvlakte en het Vaanplein in Rotterdam leidt eveneens tot een miljoenenstrop voor Strukton en medebouwer Ballast Nedam. Het project kost een kwart miljard meer dan begroot, onder meer door een opportunistische aanbesteding. Strukton schrijft er in 2014 uiteindelijk tientallen miljoenen op af.

Ook op het spoor, traditioneel de grootste inkomstenbron, loopt het de laatste jaren niet: Strukton lijdt verliezen op de onderhoudscontracten voor ProRail en gebrekkig management bij de aanleg van een verkeersmanagementsysteem rond de Deense sporen.

Lees ook: Strukton ziet geen bewijs voor fraude, maar houdt rekening met straf

En dan is er de zaak-Riad. Strukton bouwt in de Saoedische hoofdstad via een consortium mee aan een metrolijn. Begin 2019 valt fiscale opsporingsdienst FIOD ineens het Maarssense hoofdkantoor van Strukton binnen. De verdenking is dat de bouwer tientallen miljoenen euro’s aan steekpenningen heeft betaald, bericht Het Financieele Dagblad in de zomer van 2019. Het Openbaar Ministerie meldt desgevraagd dat het onderzoek naar Strukton nog loopt. Diezelfde zomer komt er opnieuw een tegenvaller uit Saoedi-Arabië. Een rechter daar oordeelt dat Strukton nog 25 miljoen euro moet betalen aan een agent in dat land.

Door zichzelf in geval van faillissement achteraan te zetten bij de schuldeisers, wil Sanderink de banken tevreden stellen

Banken willen ingrijpen

De tegenvallers hakken er financieel in. Over 2019 boekt Strukton een verlies van 19,7 miljoen euro, nadat het in 2018 al 2 ton verlies leed. De solvabiliteit van Strukton is voortdurend te laag. Deze graadmeter, die aangeeft in hoeverre een bedrijf in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen, ligt bij een gezond bedrijf over het algemeen boven de 25 procent. Strukton is dat sinds 2012 niet meer gelukt.

In 2015 is de solvabiliteit met 14 procent zo laag dat huisbanken ABN Amro, Rabobank en NIBC het bedrijf in de jaren daarna dwingen tot ingrijpen. Strukton heeft tot dat moment geen raad van commissarissen – alleen via moederbedrijf Oranjewoud is sprake van getrapt toezicht. In het jaarverslag over 2016 meldt Strukton ineens dat „in overleg met de financiers” is besloten een raad van commissarissen in te stellen.

Eigenlijk willen de banken nog verder gaan. Ze hebben voormalig Getronics-topman Klaas Wagenaar op het oog om Strukton te herstructureren. „Het klopt dat ik op hun lijstje stond”, zegt Wagenaar desgevraagd. „Banken zoeken in dit soort gevallen een zwaargewicht en ik heb wel vaker dit soort klussen gedaan.”

Lees ook: Ook met 25 miljoen erbij is het lek niet gedicht

Zover komt het uiteindelijk niet. Sanderink trekt de portemonnee en versterkt het eigen vermogen via Sanderink Investments met in totaal bijna 50 miljoen euro, deels in de vorm van achtergestelde leningen. Het geld komt zo indirect bij zijn andere bedrijven vandaan. Door zichzelf bij een faillissement achteraan in de rij schuldeisers te zetten, wil hij de banken tevreden stellen.

Maar Strukton krabbelt in de jaren daarna niet echt op. Tegenvallers blijven komen en de solvabiliteit zakt tussen 2017 en 2019 terug van 24 tot 17 procent. Dan past Sanderink een oude truc toe: bijstorten van eigen kapitaal. In mei van dit jaar gaat 20 miljoen euro van Oranjewoud naar Strukton. Niet veel later blijken de banken bereid een begin 2021 aflopende kredietlijn met een half jaar te verlengen. Voorwaarde is dat de solvabiliteit van Strukton verbetert naar 22,5 procent en de winst voor belastingen minstens 21,5 miljoen euro bedraagt.

Illustratie: Pepijn Barnard

Onvrede bij de zusterbedrijven

Terwijl Sanderink Strukton stut, leiden de bijstortingen tot discussie bij zijn andere bedrijven. Zij betalen voor de verliezen van Strukton. Dat zit zo: Oranjewoud en IT-bedrijf Centric vormen samen Sanderink Investments. De drie bedrijven delen een zogeheten cashpool. Ze kunnen van elkaar lenen.

Als blijkt dat Strukton over boekjaar 2019 andermaal op verlies afstevent en Sanderink niet weer problemen met de banken wil krijgen, wil hij opnieuw een beroep doen op de cashpool. Ingenieursbureau Antea moet daar tientallen miljoenen euro’s in stoppen. Het leidt tot onvrede bij directeur Rob van Dongen. Het bureau presteert goed, maar waarom moet Antea steeds Strukton stutten?

Hij weet een grotere greep in de kas tegen te houden, maar het herhaalde plukken van Antea is voor Van Dongen de druppel die de emmer doet overlopen. Niet veel later vertrekt hij. De directeur heeft al langer het gevoel dat hij op zijn tenen moet lopen bij de grillige Sanderink – de ondernemer die de ene dag A zegt en de andere B doet. Na 22 jaar bij het ingenieursbureau is het klaar voor hem.

Om te voorkomen dat de banken zich uit Strukton terugtrekken, stort Sanderink steeds kapitaal bij

Afgelopen zomer keerde Sanderink via Centric 100 miljoen euro aan dividend uit aan de eigenaar, Sanderink Investments. Via dit vehikel gaat geld naar Strukton, maar het is onbekend hoeveel van die 100 miljoen precies naar het bouwbedrijf is gevloeid. Het is een opvallende stap: de winst van Centric halveerde afgelopen jaar juist tot bijna 10 miljoen euro.

Bij het IT-bedrijf zijn bestuurders er de afgelopen jaren allerminst gelukkig mee dat Sanderink telkens weer een greep in de kas doet. Hij tast het eigen vermogen aan. Dat maakt ondernemingen minder stabiel. Maar het kan, zolang Centric en Antea winst blijven maken.

Lees hier het verhaal dat NRC vorig jaar maakte over de Centric-soap: Hoe de automatiseerder werd betoverd door de cybergoeroe

Ingewijden vrezen echter dat ook de resultaten bij Centric dit jaar tegenvallen. Verschillende klanten vertrokken afgelopen tijd en een aantal nieuwe klussen ging naar concurrenten. Uit jaarlijks onderzoek van vakblad AG Connect bleek bovendien dat de tevredenheid van klanten over Centric fors gedaald is. De reden lijkt te liggen in de uittocht van de top van dat bedrijf. En de oorzaak daarvan ligt in onvrede over de bemoeienis met Centric van Sanderinks nieuwe vriendin, de omstreden zelfbenoemd cyberexpert Rian van Rijbroek, en de publiciteit die dat met name vorig jaar veroorzaakte.

Sanderink weer aan het roer

Door de vele vertrokken en ontslagen bestuurders geeft Sanderink, inmiddels 72, zelf weer actief leiding aan Strukton. Hij zat al in het bestuur, maar heeft nu ook tijdelijk het roer bij de divisie Strukton Rail overgenomen. Ook bemoeit hij zich weer actief met Centric, ofschoon hij in 2013 had aangekondigd het rustiger aan te gaan doen binnen zijn bedrijven.

Verschillende betrokkenen betwijfelen of het nog lang goed zal gaan. Ze noemen Strukton „te groot” en „te divers” om het naast de andere twee bedrijven te managen. Sanderink, vinden ze, zou er verstandig aan doen Strukton-onderdelen te verkopen.

De coronacrisis betekent bovendien een extra probleem. De bouw kromp volgens het CBS in het tweede kwartaal van dit jaar met 3,5 procent. Oranjewoud leed over het eerste half jaar 10,3 miljoen euro verlies, tegenover 6,8 miljoen euro winst een jaar eerder. Met name bij de weg- en waterbouwtak waren de resultaten slecht. Volgens het bedrijf komt dat door de coronacrisis en de problemen rond PFAS en stikstof. Strukton kreeg daarom 1,7 miljoen euro steun via de tweede NOW-regeling.

Wederom lijkt het nu op Centric en Antea aan te komen. Een oud-bestuurder van Centric kijkt met „veel interesse” uit naar de jaarcijfers van Centric en Oranjewoud. „Zijn hun resultaten goed genoeg om ze hun eigen vermogen op peil te houden? Lukt dat niet, dan heeft Sanderink een groot probleem. Want hoe wil je Strukton dan overeind houden?