Ronald Plasterk moet Science -artikel terugtrekken

Ophef Een Science-publicatie uit 2007 waar Ronald Plasterk co-auteur van is bevat gedupliceerde foto’s en wordt nu teruggetrokken.

PvdA’er Ronald Plasterk ten tijde van zijn ministerschap van Binnenlandse Zaken.
PvdA’er Ronald Plasterk ten tijde van zijn ministerschap van Binnenlandse Zaken. Foto Bart Maat/ANP

Dertien jaar en tien maanden nadat een artikel van vier Nederlandse moleculair biologen in het vooraanstaande Science is gepubliceerd, wordt het teruggetrokken. Er zitten onregelmatigheden in drie foto’s. Dat meldt het wetenschappelijk tijdschrift deze week.

De onregelmatigheden kwamen vijf jaar geleden al aan het licht. Microbioloog Elisabeth Bik ontdekte ze. Ze heeft een reputatie opgebouwd als opspoorder van beeldmanipulatie in vooral biomedische publicaties. „Het artikel was onderdeel van een set van ruim 20.000 papers die ik rond 2014 en 2015 heb gescand”, mailt Bik. Ze vond bijna 800 artikelen met „fotografische duplicaties”. Het nu teruggetrokken artikel, waarin rna van de rondworm C. elegans werd onderzocht, was er één van. Bik trof er drie foto’s in aan waarin een onderdeel dubbel voorkomt. Voor haar een duidelijk geval van knippen en plakken.

Geen aanstalten

Bik meldde de duplicatie in 2015 aan Science, schrijft ze. Het tijdschrift maakte geen aanstalten de fouten te corrigeren. Waarna Bik de duplicaties later dat jaar aan de kaak stelde op de website PubPeer, waar onderzoekers kritiek kunnen uiten op publicaties. Er kwam weinig reactie. De zaak bloedde dood. Totdat ze er in maart dit jaar nog een keer op wees in een tweet en daarbij refereerde aan één van de auteurs als „een voormalige Nederlandse wetenschapper/politicus”. En ze vroeg zich af waarom Science nog steeds geen actie had ondernomen. Negen dagen later sloeg het Hubrecht Instituut in Utrecht, waar alle vier de auteurs van het artikel in 2007 werkten, op de tweet aan. En startte een onderzoek.

De uitkomst: het artikel wordt teruggetrokken. De destijds coördinerend onderzoeker Ronald Plasterk (tussen 2007 en 2017 minister van Onderwijs en van Binnenlandse Zaken) erkent aan de telefoon dat er met de foto’s „inderdaad iets fout is gegaan”. Hij legt uit dat de eerste auteur van het artikel, Titia Sijen (nu werkzaam bij het Nationaal Forensisch Instituut), deze zomer nog in het archief van het Hubrecht Instituut heeft gezocht naar originelen van de experimenten. Dat leverde niks op.

Lees een interview met Elisabeth Bik: ‘Ik detecteer alleen maar de heel domme wetenschappers’

In Science leggen de vier auteurs uit dat ze hebben besloten het artikel terug te trekken omdat „het verlies van de drie foto’s de conclusies verzwakt”.

Bik hekelt de „te trage en te lakse” reactie van tijdschriften, universiteiten en onderzoekers op dit soort problemen. „Er staat te veel op het spel.” Ze is daarom nu actiever op Twitter en PubPeer. „Dat lijkt te helpen.”