Recensie

Recensie Boeken

Orchideeën in het bovenwoud

Boek Als eerste natuuronderzoeker doorkruiste Georg Everhard Rumphius het dichtbeboste Ambon.

‘Dankzij het dichte bladerdak van de jungle is de woudbodem een moordkuil voor planten”, schrijft Norbert Peeters, archeoloog en botanisch filosoof. „Vrijwel geen zonnestraal bereikt de bosvloer. De ware weelde aan planten bevindt zich daarom in het bovenwoud.” Je ziet het voor je: moordkuil, bovenwoud. Deze prachtige observatie staat in Peeters’ historische florastudie Rumphius’ Kruidboek. Verhalen uit de Ambonese flora.

De zeventiende-eeuwse compagniesoldaat Georg Everhard Rumphius (1627-1702) kwam als 27-jarige op het eiland Ambon terecht, een van de meest oostelijk gelegen eilanden in de Indische archipel. Daar klom hij op tot de rang van koopman maar hij geniet wereldwijde faam met zijn indrukwekkende botanische meesterwerk Het Amboinsche Kruidboek (1741-1750). Als eerste natuuronderzoeker doorkruiste hij het dichtbeboste eiland op zoek naar de voor de westerse wetenschappers raadselachtige tropische flora. Ambon werd bekend als het kruidnagel- en nootmuskaatparadijs van Indië.

Peeters treedt in het voetspoor van Rumphius, niet fysiek (hijzelf gaat niet op reis) maar op papier. Aan de hand van Rumphius’ treffende beschrijvingen, tekeningen en deskundige waarnemingen geeft hij toelichtende teksten die nu eens een filosofisch, dan etnografische of culturele invalshoek hebben. De planten die zich in het „bovenwoud” bevinden blijken orchideeën te zijn die op bomen groeien. Aanvankelijk dacht Rumphius te maken te hebben met een vlucht witte nachtvlinders toen hij de bloemenweelde aanschouwde.

Peeters geeft een rijkgeschakeerde weergave van Rumphius’ werkwijze en grensverleggend wetenschappelijk onderzoek. De illustraties die het boek verrijken maar vooral de beeldende beschrijvingen van Rumphius zelf die Peeters voor de lezer van nu ontsluit, zorgen ervoor dit hedendaagse Kruidboek een onmisbare gids is. Opmerkelijk dat Peeters hierover schrijft zonder tot oordeel te vervallen over het beladen koloniale verleden, zonder het overigens te veronachtzamen. Hij laat de flora voor zich spreken.