Toezicht van Brussel op digitale markt schiet tekort

Mededinging Eerlijke concurrentie waarborgen, is een zeer zichtbare taak van de Europese Commissie. Volgens de Europese Rekenkamer kan dat beter.

Eurocommissaris Margrethe Vestager tijdens een persconferentie in Brussel.
Eurocommissaris Margrethe Vestager tijdens een persconferentie in Brussel. Foto Olivier Hoslet/EPA

Ondanks geruchtmakende zaken tegen grote techbedrijven slaagt de Europese Commissie er onvoldoende in het mededingingsrecht te handhaven op de digitale markt. Brussel ontbeert de middelen om snel en slagvaardig in te grijpen, concludeert de Europese Rekenkamer donderdag in een rapport over Europees mededingingstoezicht. De Commissie heeft daarnaast onvoldoende onderzocht of de boetes die ze bedrijven in overtreding geeft, wel de beoogde afschrikwekkende werking hebben.

Het Europese toezicht op fusies, kartelvorming en eerlijke concurrentie is een van de zichtbaarste taken van de Europese Commissie. Eurocommissaris Margrethe Vestager vergaarde de afgelopen jaren zelfs enige faam met de omvangrijke zaken die ze begon tegen grote Amerikaanse techbedrijven als Google, Microsoft en zeer recent Amazon. Die bedrijven maken zich volgens Brussel schuldig aan oneerlijke concurrentie, meestal omdat ze hun eigen diensten voortrekken op hun platform. Boetes konden oplopen tot miljarden.

Maar doordat het jaren duurt voordat een zaak volledig kan worden afgerond, is het kwaad op de digitale markt dan al geschied, aldus de Rekenkamer. „Er moet meer marktoezicht komen om mee te kunnen komen in een geglobaliseerde en gedigitaliseerde wereld”, zegt het Nederlandse Rekenkamerlid Alex Brenninkmeijer in een reactie.

Lees ook: Aanpakken Big Tech is lastige klus voor Brussel

Jaarlijks onderzoekt de Commissie meer dan driehonderd fusies en tweehonderd mogelijke gevallen van kartelvorming. De afronding van een onderzoek duurt gemiddeld vier jaar, maar kan oplopen tot acht jaar. Ze zijn bovendien arbeidsintensief: een team van vijftien experts werkte twee jaar voltijds aan het onderzoek naar e-commerce dat de Commissie in 2015 aankondigde.

Kritiek van de Rekenkamer

Over het algemeen verricht de Commissie haar taak naar behoren, concludeert de Rekenkamer. Maar omdat ze mankracht tekortkomt, zou ze beter moeten uitleggen welke zaken ze prioriteit geeft. Ook zou ze overtredingen zelf gerichter moeten opsporen, in plaats van alleen op klachten af te gaan. Brenninkmeijer: „Onze belangrijkste aanbeveling is: zorg voor meer middelen, vooral om beter IT-onderzoek mogelijk te maken.”

In de periode 2010-2019 legde Brussel in totaal voor 28,5 miljard euro aan boetes op. De bekendste zaak was die tegen Google, dat voor circa 8 miljard euro werd beboet.

Ook over de hoogte van die boetes denkt Brussel onvoldoende na, concludeert de Rekenkamer. „Boetes zijn geen doel, maar een instrument om een overtreding tegen te gaan”, aldus Brenninkmeijer. „De boetes zijn te weinig objectief onderbouwd. De vraag moet zijn: is het effect voldoende afschrikwekkend? Wij geven daarop geen antwoord, maar de Commissie zou daar zelf wel beter over na moeten denken.”

Effectiever controleren

De bevindingen uit het rapport sluiten grotendeels aan bij al langer bestaande zorgen over hoe goed overheden erin slagen om eerlijke concurrentie op de digitale markt te waarborgen. In Brussel wordt al enige tijd gewerkt aan nieuwe wetgeving om de marktmacht van grote techbedrijven effectiever te kunnen controleren. Volgende maand presenteert de Commissie de zogeheten Digital Market Acts, waarmee ze techbedrijven extra regels kan opleggen om monopolievorming te voorkomen en te bestrijden.