Opinie

‘Je kunt niet én zeggen dat Trump een incompetente clown is, én serieus vrezen dat hij een staatsgreep pleegt’

Dus toch geen staatsgreep. Niet dat Donald Trump nu eindelijk zijn verlies heeft toegegeven – of op het punt staat dat te doen. Er lopen nog steeds rechtszaken, en dinsdag stuurde hij de hoogste ambtenaar voor cyberveiligheid de laan uit. Die had het gewaagd de verkiezingen van 2020 „de veiligste in de Amerikaanse geschiedenis” te noemen. Dat bleek te confronterend. De president tweet vrolijk door: „I won the Election!”.

Pas als het kiescollege bijeenkomt, wordt de uitslag officieel. Dan breekt een nieuwe fase aan. Niets wijst erop dat Trump voorbereidingen treft zijn eigen waarheid tot werkelijkheid te maken. En zelfs als hij dat zou willen, kan het niet. De steun voor zoiets als een coup d’état ontbreekt; bij het leger, in de bureaucratie, bij de Republikeinse partij, bij zijn eigen aanhangers; zelfs bij de meest fervente. Afgelopen weekend kwamen zij bijeen in Washington. Geen miljoen, zoals aangekondigd, maar slechts enkele duizenden. Er waren geen noemenswaardige incidenten.

Een week geleden zag het er geheel anders uit. Althans in de ogen van sommigen. Een Twitterdraadje van de bekende Amerikaanse historicus Timothy Snyder ging viral. Hij waarschuwde zonder omhaal voor een staatsgreep en riep Democraten op de straat op te gaan. Het werd gretig overgenomen door Nederlandse kranten en actualiteitenprogramma’s. De Amerikaans-Russische publiciste Masha Gessen maakt al maanden furore met een boek waarin ze onomwonden stelt dat de VS op de drempel staan van tirannie.

Goed, je zou kunnen zeggen dat Trump het er zelf naar gemaakt heeft. Hij heeft nooit een geheim gemaakt van zijn bewondering voor autocraten, van Poetin tot Sisi. En weigerde hij niet zelf een vreedzame machtsoverdracht te garanderen?

Geen misverstand. Trump is een corrupte demagoog zonder scrupules, maar zijn dreigement heb ik geen minuut serieus genomen. Ik zag het als onderdeel van de reality-show die hij de wereld nu al ruim vier jaar voorzet. Als een manier om er zeker van te zijn dat het tóch weer over Donald Trump gaat. Bovendien: je kunt niet én zeggen dat Trump een incompetente clown is, én serieus vrezen dat hij een staatsgreep pleegt. Als correspondent heb ik er een drietal van redelijk dichtbij kunnen observeren. Dat zag er echt anders uit dan Rudy Giuliani die een verklaring voorleest op de parkeerplaats van een tuiniersbedrijf.

Het is goed om voorzichtig te zijn: verkiezingen zijn pas echt voorbij na de machtsoverdracht. Maar onheilstijdingen als die van Snyder en Gessen zijn tekenend voor de verkrampte omgang met de nationaal-populistische revolte die liberale democratieën in het Westen in de greep heeft. Te vaak ligt de focus op wat zou kúnnen gebeuren, niet op wat daadwerkelijk gebeurt. Trump die een staatsgreep pleegt, veronderstelt dat zijn kiezers daar stilzwijgend mee instemmen. Maar uit onderzoek blijkt steeds weer dat de populistische kiezer eerder méér democratie wil dan minder.

Niet iedere populistische politicus heeft het beste met de liberale democratie voor. Democratische normen gaan als eerste het raam uit, en op dat punt laat Trump een giftige erfenis na. Zo bezien was zijn presidentschap vooral een stresstest van de Amerikaanse democratie. En het systeem heeft het gehouden. Dat mag ook wel eens gezegd.

Rampscenario’s over een nakende staatsgreep leren ons niets over de redenen waarom zoveel kiezers zich vervreemd voelen van de politieke mainstream. Gevraagd naar wat haar het meest frappeerde in de tijd dat ze Trump’s Witte Huis coverde, aarzelde de journalist Olivia Nuzzi geen seconde: „Het was het feit dat Trump daar zat.” Het wende nooit. De vraag is onverminderd dezelfde: niet of Trump vanuit het Witte Huis een staatsgreep onderneemt, maar hoe hij daar terechtgekomen is.

Marijn Kruk is journalist. Hij vervangt deze week Clarice Gargard.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.