Analyse

Kloof tussen winnaars en verliezers coronacrisis wordt groter

Kwartaalcijfers Er zijn genoeg bedrijven die gedijen bij de coronacrisis, zoals supermarkten, bezorgdiensten en de digitale sector. Maar in transport, bouw en horeca komen duizenden mensen op straat te staan.

Terwijl supermarktketen Ahold goede zaken doet, gaat bouwbedrijf BAM duizend werknemers ontslaan.
Terwijl supermarktketen Ahold goede zaken doet, gaat bouwbedrijf BAM duizend werknemers ontslaan. Foto’s Olivier Middendorp en Lex van Lieshout/ANP

Spectaculair was het herstel van de groei in het zomerkwartaal. Een plus van 7,7 procent en groei van de wereldhandel zorgden voor een aangenaam economisch klimaat.

Maar dat kon niet voorkomen dat de tegenstellingen uit de eerste coronamaanden tussen winnaars en verliezers zijn verscherpt. De grote ondernemingen die in de coronacrisis gedijen, zoals supermarkten (Ahold), thuisbezorgers (Just Eat Takeaway, Bol.com) en de digitaliseringsindustrie (ASML, ASMI, Besi), boekten omzet- en winstgroei, zo blijkt uit de resultaten over de drie maanden tot september.

Lees ook: Zorgt een vaccin ook voor een shot in de bovenarm van de economie?

Maar in andere sectoren tast het Covid-19 virus voortdurend het kernbedrijf aan. Wat goed is voor de groeiers, zoals thuiswerken (en koken of bestellen) en de wisselende regels wat betreft de horeca, pakt juist slecht uit voor de restaurants en café’s zelf, voor hun leveranciers zoals Heineken en groothandel Sligro, maar ook voor KLM. Ook uitzender Randstad, die normaal juist profiteert van de seizoens-economie, zag de inkomsten daardoor al twee kwartalen fors teruglopen.

De keuze voor Nederland als vakantieland deze zomer, gaf de grote leveranciers wel wat verlichting op hun thuismarkt, maar niet op de mondiale markt (Heineken).

Die tegenslagen ontketenden de eerste golf aankondigingen van grote personele reorganisaties en kostenbesparingen. Tot dan toe stuurden bedrijven aan op het vertrek van tientallen werknemers. Stilletjes wezen ze mensen met een flexibel contract de deur. Maar nu gaat het opeens om vele honderden tot wel duizend banen die verloren gaan.

Ontslagen en besparingen

Lees ook: Heineken profiteerde even van volle terrassen en alcoholvrij bier

Heineken vermindert zijn personeelsbestand op regionale kantoren met 20 procent. Hoe groot dat banenverlies zal zijn, is nu nog onduidelijk. Voedingsbedrijf FrieslandCampina, dat zijn afzet van babyvoeding in China zag verschrompelen door politieke spanningen, wil met 1.000 werknemers minder verder. ING sluit een aantal buitenlandse kantoren en schrapt een betaalinnovatieproject. Verlies: 1.000 voltijdbanen. KLM voorzag eerder al een krimp met 5.000 banen. Mogelijk komt daar nog een extra besparingsronde overheen, bleek afgelopen kwartaal. De NS, een staatsbedrijf, zit nog middenin onderhandelingen met de bonden.

BAM, het grootste Nederlandse bouwbedrijf (ruim 19.000 werknemers), kampt met de nasleep van oudere te risicovolle projecten en wil 100 miljoen euro besparen. Dat kost zo’n 1.000 mensen hun baan. Dat staat los van de opheffing van de buitenlanddivisie BAM International.

Bij deze grote ondernemingen gaat het om grotere aantallen en is er openheid, bijvoorbeeld vanwege de publicatieplicht voor beursgenoteerde bedrijven. Maar de trend is breder. In de industrie is een derde van de bedrijven bezig met een reorganisatie, zo bleek onlangs uit een peiling van brancheorganisatie FME.

De grote en kleine reorganisaties kunnen een nieuwe golf negatief sentiment veroorzaken in de economie. Reorganisaties kosten banen, mensen vallen terug in inkomen en dat heeft gevolgen voor hun bestedingen. Op langere termijn kan dat ook de huizenprijzen onder druk zetten, die op dit moment nog geen krimp geven.

Lekker online

Het verrassende van de economische crisis tot nu toe is echter ook dat nogal wat ondernemingen en bedrijfstakken er weinig last van lijken te hebben. Voedings- en zeepbedrijf Unilever is nooit een rappe groeier, ook nu niet. De omzet fluctueert met de groei van de economie, de koopkracht en smaak van consumenten. Maar binnen het concern zie je enorme verschuivingen. Schoonmaakspullen lopen fantastisch. Maar alles wat mensen vroeger kochten om op kantoor goed voor de dag te komen, van deodorant tot scheermesjes, moet terrein prijsgeven.

Een vergelijkbaar beeld laat verfgigant AkzoNobel zien. Minder afzet aan de industrie, zoals de automakers, maar hogere omzetten op de doe-het-zelf markt. Mensen die thuiswerken klussen meer.

En dan zijn er de bedrijven die wel waarschuwen voor de onzekerheden en die misschien wel extra gegroeid waren als er géén Covid-19 was uitgebroken, maar die een stabiele omzetontwikkeling laten zien. Trust- en administratiekantoor Intertrust bijvoorbeeld. Of chemicaliëntransporteur IMCD. Probleemloos plaatste IMCD voor 400 miljoen euro nieuwe aandelen om een overname in India te betalen. Een teken van optimisme.

Lees ook: Corona helpt Ahold Delhaize aan online groeiWie wil weten hoe een goed draaiend bedrijf in coronatijd eruit ziet, heeft genoeg aan een blik op Ahold. Door de lockdowns zijn Nederlanders vaker thuis en daarvan profiteren bedrijven die diensten aan huis leveren. Zo zag Ahold de inkomsten via webshop Bol.com stijgen en werden meer boodschappen online besteld.

Beleggers profiteren daarvan. Elk kwartaal stelde Ahold de winstverwachting naar boven bij. Ook hervat het concern de inkoop van zijn aandelen op de beurs en trekt daar 1 miljard euro voor uit. AkzoNobel kondigde ook een aandeleninkoop ter waarde van 300 miljoen euro aan. Dat zijn signalen van optimisme.

Vooral Angelsaksische beleggers vinden zulke inkoopprogramma’s een goeie zet. Door eigen aandelen te kopen en die effecten vervolgens te vernietigen, stijgt de winst per aandeel. Daarmee ondersteunt een bedrijf zijn beurskoers.

Maar Ahold is niet de enige die profiteert van de thuiswerkende Nederlander. Hoewel restaurants deze zomer weer open gingen, zag maaltijdbezorger Just Eat Takeway het aantal bestellingen in Nederland met bijna de helft toenemen ten opzichte van een jaar geleden. Uber Eats groeide afgelopen kwartaal met driedubbele cijfers.

Stabiel door de crisis gaat ook Philips. De vraag naar beademingsapparatuur en patiëntbewakingssystemen stuwden de resultaten. Daarentegen stellen ziekenhuizen andere investeringen uit.

‘Herboren’ bedrijven

Aan het rijtje met crisiswinnaars kun je ook de ‘herborenen’ toevoegen. Deze bedrijven zagen de afgelopen jaren hun markt krimpen of moesten saneren. Maar nu zijn ze boven Jan. Fietsenmaker Accell had begin dit jaar nog een extra kredietlijn van 50 miljoen euro nodig. Maar Europeanen bleven massaal thuis deze zomer en gingen fietsen. Accell verkocht afgelopen kwartaal 38 procent meer fietsen.

PostNL kon de bestelbusjes met pakketjes vol laden. De stormachtige groei van de pakketdivisie compenseert ruimschoots het wegvallen van de briefpost. Maritiem dienstverlener SBM krabbelde zelfstandig op uit haar eigen crisis – een fraudezaak in Brazilië – en koopt nu eigen aandelen in. Bouwer Heijmans profiteert van de grote vraag naar woningbouw in Nederland.

Maar hoe nu verder? De al zwaar getroffen sectoren kwamen door de overheidsmaatregelen weer piepend tot stilstand. Dat het prille herstel een nieuwe knauw krijgt, is onvermijdelijk. Maar hoe groot is die klap? En hoeveel soelaas biedt de crisisbestrijding van de overheid, zoals de subsidies om werknemers in dienst te houden (NOW-steun)?

Een aantal grote bedrijven die nu hebben ingegrepen, kwam de afgelopen tijd niet in aanmerking voor NOW-steun. Anderen gaven aan dat ze zonder die regeling al veel eerder werknemers op straat hadden moeten zetten. Kunnen zij dat volhouden, of vallen ook in deze groep klappen?

Na acht maanden pandemie is onzekerheid nog steeds de norm. Deze crisis waait niet zomaar over. Zelfs in een gunstig kwartaal blijken sectoren als de reisbranche en horeca kwetsbaar. Reserves raken uitgeput, personeel komt op straat.

Lees ook: Vaccinnieuws Pfizer jaagt wereldwijd de koersen op

Reikhalzend kijken deze bedrijven naar hun uitweg: een coronavaccin. Niet voor niets ontvangen beleggers elk nieuwtje daarover met gejuich. Het leidt misschien nog niet direct tot betere resultaten, het sentiment onder consumenten en producenten fleurt er in ieder geval van op.