Helpt spoelen met een zoutoplossing tegen een verstopte neus?

Durf te vragen Er wordt „weinig onderzoek gedaan naar een kleine kwaal met een goedkope oplossing”.

Foto Getty Images

Thuis was het vroeger een gevreesd maar ook lachwekkend ritueel: neusdruppelen bij verkoudheid. Op je rug op bed liggen, hoofd achterover over de rand, en dan hup, een pipet vol zoutoplossing in je neus. De helft liep er meteen weer uit, de andere helft liep met snot en al je keel in.

Helpt dat echt, zo’n zoutoplossing? Gaat je neus ervan open, en gaat je verkoudheid er sneller van over?

Er bestaat een wereld aan producten die suggereren van wel, van sprays tot knijpflesjes en van pipetten tot kannetjes in de vorm van een koehoorn. Een collega zei laatst: „Ik steek gewoon mijn neus in een kommetje met zoutoplossing en snuif die dan naar binnen. Dat werkt prima.”

Eerst de eigen ervaring. De pipet lijkt wel iets te doen: na het druppelen lukt het snuiten (of neus ophalen) beter dan daarvoor. De verklaring ligt in het feit dat de zoutoplossing het taaie snot zachter maakt en water onttrekt aan de slijmvliezen, waardoor die ietsje slinken. Maar na vijf minuten is het effect weg, en tegen een potdichte neus zijn de druppels niet opgewassen. Het volume is simpelweg te klein. Voor sprays met zoutoplossing geldt hetzelfde. Er bestaan wel sprays met xylometazoline, dat de slijmvliezen laat slinken en tijdelijk heel goed werkt. Maar als je die langer dan een week gebruikt, wordt het slijmvlies dikker en is het effect averechts.

Een kopje per neusgat

Dan het spoelen. Het recept is simpel: een theelepel zout in een kom lauwwarm water. Daar kun je inderdaad je neus in steken om het water op te snorken, maar dat geeft veel gehoest en geknoei. Nee, dan de neushoorn. Het hoornvormige kannetje. Dat heeft een flink volume: 300 ml, genoeg voor een kopje per neusgat. Het vergt wel enige oefening om te zorgen dat het water niet je keel inloopt, maar via de neusholte door het andere neusgat weer naar buiten – want dat is de bedoeling. Het spoelen voelt lekker. Daarna is de neus open en fris. Maar het is de vraag of het water ook door een potdichte neus heen wil lopen.

„Onze richtlijnen zeggen niets over spoelen bij een gewone neusverkoudheid”, zegt Marjolein Jaspers, huisarts in Raalte. „Ik zeg vaak tegen mijn patiënten: rustig afwachten, dan gaat het vanzelf binnen een of twee weken over.” Ze weet wel dat kno-artsen neusspoelingen met zoutoplossing aanraden bij patiënten met een chronische bijholteontsteking. En na bepaalde operaties aan de neus- of bijholten. Bij die twee groepen heeft het spoelen „tremendous benefits”, aldus een overzichtsartikel in The Laryngoscope in 2009.

Goedkope oplossing

„Maar bij een gewone verkoudheid heeft het spoelen geen effect op de klachten of op de ziekteduur”, zegt Jaspers. Ze verwijst naar een overzichtsartikel uit 1998 in de Archives of Family Medicine. Wat niet wegneemt dat spoelen soms wel kort verlichting kan geven. „Het lastige blijft dat er maar weinig onderzoek wordt gedaan naar een kleine kwaal met een goedkope oplossing”, merkt ze op.

De bijsluiter van de hoorn zegt overigens dat het spoelen ook helpt tegen hooikoorts. Dat kan Jaspers zich goed voorstellen: „Je spoelt de irriterende pollen van het slijmvlies af. En het zout laat de slijmvliezen wat slinken, waardoor je klachten afnemen.” Een artikel in het American Journal of Rhinology and Allergy uit 2012 bevestigt dat: de vierhonderd proefpersonen ervoeren gemiddeld zo’n 30 procent verbetering van hun symptomen en gebruikten ruim 60 procent minder medicijnen.

Kan veelvuldig spoelen ook kwaad? Kun je er de natuurlijke flora van je neusholte mee verstoren en zo kans lopen op bijvoorbeeld schimmelinfecties? „Daar heb ik nog nooit iets over gelezen”, antwoordt Jaspers. „Het lijkt me ook niet waarschijnlijk. Ik zou het gewoon doen als het lekker voelt.”