Groen, links en oerconservatief?

Moslimbroederschap Kamerkandidaat Bouchallikht wordt in verband gebracht met de Moslimbroederschap. Dat roept vragen op, ook bij Jesse Klaver.

Lijstrekker Jesse Klaver van GroenLinks tijdens de online presentatie van wat de partij zelf noemt het Team van Verandering, de kandidatenlijst voor de komende verkiezingen voor de Tweede Kamer.
Lijstrekker Jesse Klaver van GroenLinks tijdens de online presentatie van wat de partij zelf noemt het Team van Verandering, de kandidatenlijst voor de komende verkiezingen voor de Tweede Kamer. Foto Sander Koning / ANP

‘Een icoon’ en ‘een verbindende stabiele en charmante idealist’ met een ‘relevant groen netwerk’. De kandidatencommissie van GroenLinks komt op 9 november woorden tekort om de kwaliteiten van de 26-jarige Kauthar Bouchallikht te beschrijven. Ze zal later in opspraak raken vanwege een functie die níet wordt genoemd: haar vicevoorzitterschap van Femyso, waar ze per 1 december zal vertrekken. Deze jongerenorganisatie, in feite een platform, is gelieerd aan de Moslimbroederschap, een politiek-islamitische beweging.

Een stuk van blogger Carel Brendel over haar banden met deze beweging, leidde de afgelopen week tot rumoer. In eerste instantie deed GroenLinks-leider Jesse Klaver de vraagtekens rond Bouchallikhts kandidatuur af als een aanval van ‘rechtse bloggers’ op haar geloof en haar vrouw-zijn. Femyso is géén organisatie van de Moslimbroeders, stelde GroenLinks. Op de partijwebsite stelde zij zelf: „Voor eens en voor altijd: ik ben geen lid van de Moslimbroederschap en heb niets met hun gedachtegoed.”

Dinsdag sloeg Klaver al een andere toon aan tegen journalisten in de Tweede Kamer. Hij bleef Bouchallikht steunen, maar noemde de „vragen” over haar rol bij Femyso „terecht”. Het was hem inmiddels duidelijk geworden dat de organisatie „allerlei verschrikkelijk conservatieve clubs waar ik niks van moet hebben” tot haar leden rekent.

De affaire zet de schijnwerpers weer eens op de Moslimbroederschap. De laatste keer dat de beweging in Nederland in opspraak raakte, kwam ironisch genoeg door GroenLinks zélf. In de parlementaire ondervraging over moskeefinanciering eerder dit jaar verhoorde GroenLinks-Kamerlid Niels van den Berge op felle wijze een Nederlandse moskeevoorzitter die geassocieerd werd met Moslimbroeders. Van den Berge wilde weten of de voorzitter een „eed van trouw” had afgelegd aan de beweging, en nam geen genoegen met een ontkenning.

Moslimbroeders tegen Britten

Het is tekenend voor de argwaan die al vanaf de oprichting kleeft aan de Moslimbroederschap. Hassan al-Banna stichtte de beweging in 1928 met als doel de Britse bezetting van Egypte te beëindigen. Om daarvoor te zorgen moest er een islamitische staat komen, gezuiverd van westerse invloeden. Zijn credo: ‘Allah is ons doel, de Koran onze grondwet, de Profeet onze leider, de jihad onze weg, en sterven voor Allah het hoogste van onze aspiraties’. Zijn opvolger, Said Qutb, wordt beschouwd als grondlegger van het moderne gewelddadige jihadisme.

Vanaf de jaren zestig gooien de Moslimbroeders het over een andere boeg. Het besef daalt in dat politieke invloed nodig is om iets te bereiken – en dat geweld daar niet bij past. Ze gaan meedoen aan verkiezingen. De beweging verspreidt zich in rap tempo in het Midden-Oosten. Ook in Europa ontstaan afdelingen.

Met name onder hoogopgeleide westerse moslims raakt de broederschap een snaar. Dat komt volgens islamonderzoeker Samuel Helfont omdat die de moderniteit omarmt. Ideoloog Yusuf al-Qaradawi heeft speciaal voor moslims in het Westen jurisprudentie ontwikkeld om hun leven te vergemakkelijken. Anders dan radicale salafisten, die afzondering van ‘ongelovigen’ prediken, roept Qaradawi op tot participatie in westerse democratieën. „Dat sluit aan bij moslims in Europa die wel moderne levens willen leiden, maar ook hun islamitische identiteit willen behouden”, stelt Helfont. Maar, voegt hij eraan toe, die hervormingen maken de Moslimbroederschap niet direct ‘gematigd’. Leiders als Qaradawi rechtvaardigen bijvoorbeeld zelfmoordaanslagen in landen die zij als ‘bezet’ beschouwen, zoals Palestina en Irak. Ook doen zij antisemitische uitspraken.

De broederschap is geen gestructureerde organisatie met ledenkaartjes. De gerenommeerde moslimbroeder-onderzoeker Lorenzo Vidino omschrijft de broederschap als een internationale beweging waarin gelijkgestemden een „informeel, maar zeer professioneel” netwerk vormen, op basis van „persoonlijke, financiële en ideologische banden”.

Volgens Vidino ontkennen de meeste organisaties hun link met de beweging, vanwege het negatieve stigma. Toch zijn er volgens hem diverse Moslimbroeder-organisaties te onderscheiden, waaronder Femyso van GroenLinks-kandidate Bouchallikht. De jongerenclub is opgericht door prominente Moslimbroeders – hun kinderen bekleden er diverse bestuursfuncties. Ook westerse inlichtingendiensten linken de organisatie aan de broederschap.

Femyso houdt voornamelijk bijeenkomsten over islamofobie en racisme met jonge islamitische academici. De organisatie krijgt Europese subsidie en „geniet een mate van toegang tot Europese machthebbers waar andere Europese moslimorganisaties niet eens van durven dromen”, stelt Vidino. Femyso-leiders worden vaak uitgenodigd door Europese beleidsmakers om het ‘standpunt van de moslims’ over te brengen. In veel lidstaten gaat het niet anders, beschrijft Vidino: Moslimbroeder-organisaties manifesteren zich als intermediair tussen de overheid en de moslimgemeenschap. Daarmee hopen zij volgens Vidino westerse (geo)politiek te beïnvloeden. Dit zou in lijn zijn met de visie van Qaradawi. Die heeft gesteld dat voor de bescherming van moslimlanden „noodzakelijk” is om ook een sterke positie in te nemen in westerse landen.

Analisten oordelen verschillend over de vraag hoe problematisch dit is. Optimisten benadrukken dat de beweging zich van democratische middelen bedient om op te komen voor de rechten en belangen van moslims. Pessimisten zien hun activiteiten eerder als ‘infiltratiepoging’ om de westerse samenleving van binnenuit te verzwakken en te islamiseren. Europese landen die de broederschap eerder zagen als samenwerkingspartner tegen radicalisering, lijken daar de laatste jaren van terug te komen.

Zo stelde de Britse regering in 2015 dat „de ideologie en tactieken” van de moslimbroederschap „in strijd met onze waarden en onze nationale veiligheid” zijn. In Oostenrijk werden onlangs bij een grote anti-terreuractie dertig vermeende moslimbroeders opgepakt. Zij zouden terreurbeweging Hamas hebben gefinancierd. Ook Frankrijk heeft de strijd aangebonden met organisaties die de ‘politieke islam’ uitdragen.

De organisaties zelf zien de toegenomen repressie als een uiting van ‘islamofobie’. Ook Bouchallikht’s Femyso weersprak haar connectie met de broederschap. Het zou een „aanval van extreem-rechts” zijn om het goede werk van de organisatie te ondermijnen. GroenLinks laat weten dat Bouchallikht nog niet wil reageren.

Correctie (20 november 2020): In een eerdere versie stond dat Kauthar Bouchallikht haar functie bij Femyso per 1 september neerlegt. Zij doet dat per 1 december. Dat is hierboven aangepast.