Erdogan verlegt economische koers, beperkt armslag familie

Rentevoet De verhoging van de belangrijkste rentevoet met 4,5 procentpunt lijkt het begin van meer orthodox economisch beleid in Turkije.

De Turkse president Erdogan bij een bijeenkomst op 11 november waar hij economische hervormingen aankondigde. Donderdag werd de rente verhoogd.
De Turkse president Erdogan bij een bijeenkomst op 11 november waar hij economische hervormingen aankondigde. Donderdag werd de rente verhoogd. Foto Adem Altan/AFP

De Turkse centrale bank heeft de belangrijkste rentevoet donderdag verhoogd met 4,57 procentpunt naar 15 procent. Het is de grootste renteverhoging in twee jaar. De lira steeg direct 2 procent in reactie op het besluit, dat volgt op het recente vertrek van twee vormgevers van het economische beleid: de gouverneur van de centrale bank en minister van Financiën Berat Albayrak, tevens schoonzoon van president Erdogan.

De centrale bank „heeft besloten sterke monetaire maatregelen te nemen om de risico’s voor de inflatie te elimineren, de inflatieverwachting te temperen, en het disinflatieproces te herstellen”. Ook stelde de bank dat alle financiering voortaan wordt verstrekt via zijn belangrijkste rentevoet. Daarmee wordt een eind gemaakt aan een complexe rentestructuur, die kritiek kreeg van investeerders vanwege het gebrek aan transparantie.

De renteverhoging suggereert dat Naci Agbal, de nieuwe gouverneur van de centrale bank, de steun heeft van president Erdogan om een meer orthodox economisch beleid te voeren, met als doel de dramatische koersval van de lira te stuiten en de inflatie te beteugelen. De lira stond begin november op een historisch dieptepunt van 8,58 per dollar, maar steeg al 14 procent sinds het vertrek van Albayrak, de benoeming van Agbal en de renteverhoging.

„Het besluit om de rente flink te verhogen is een belangrijke eerste stap om het vertrouwen in de centrale bank te herstellen en het sentiment onder buitenlandse investeerders te verbeteren”, zegt Piotr Matys, analist opkomende markten bij de Rabobank. „Als je de rente corrigeert voor de inflatie dan is die nu weer positief. En het is belangrijk dat het monetaire beleid is versimpeld, want dat was onder de vorige gouverneur nodeloos ingewikkeld en verwarrend.”

Erdogan zou hebben besloten tot de aanpassing van zijn economische team nadat hij was ingelicht over de sterk geslonken buitenlandse reserves van de centrale bank. De bank heeft de laatste twee jaar 130 miljard dollar verbrast in een poging de lira te stutten. Volgens sommigen besefte Erdogan niet hoe groot de schade was omdat Albayrak de rol van poortwachter speelde. Maar sceptici menen dat Erdogan zijn verantwoordelijkheid hiermee ontliep.

Opluchting groot

Toch is de opluchting na Albayraks vertrek groot, ook in zijn eigen partij. Hij werd gezien als de verpersoonlijking van privilege. „Hij was een van de belangrijkste architecten van het gepersonaliseerde autoritaire regime”, zegt Berk Esen, politicoloog van de Bilkent Universiteit in Ankara. „Zoals gewoonlijk bij dit soort regimes wordt de leider omringd door een kleine kring familieleden en vertrouwelingen. Daarom was Albayraks rol zo cruciaal. Hij stond niet alleen aan het hoofd van de economie, hij had ook de leiding over politieke benoemingen en ontslagen, en heeft ook tentakels in de media.”

Albayraks oudere broer, de zakenman Serhat Albayrak, is vicepresident van de Turkuvaz Media Groep, een van de grootste mediaconcerns van Turkije, met onder meer ATV en Sabah, het vlaggenschip van de pro-regeringspers. Daarnaast is Serhat president van de regeringsgezinde denktank SETA. Duitse regeringsbronnen zeiden tegen de website Al-Monitor dat SETA wordt gefinancierd door Berat.

Serhat wordt ook in verband gebracht met de Pelikaan Groep, een beruchte groep internettrollen die gecoördineerde aanvallen uitvoert op tegenstanders van Albayrak en de president. Aydin Unal, oud-parlementariër van de AKP, beschreef de groep ooit als een „verraderlijke” parallelle structuur binnen de regerende AK-partij, die „elke vriendelijke waarschuwing bestempelt als verraad en elke andere stem blokkeert”.

De vraag is wat er nu gaat gebeuren met Albayraks politieke en zakelijke netwerk. Want de politieke rol van de schoonzoon, die ooit bestemd leek om Erdogan op te volgen, lijkt uitgespeeld – al blijft hij wel familie. „Zijn vertrek laat een gapend gat achter”, zegt Esen. „Niet alleen omdat hij familie was, en Erdogan hem makkelijk kon vertrouwen, ook omdat Erdogan hem gebruikte als balans tegen minister van Binnenlandse Zaken Suleyman Soylu (politie) en minister van Defensie Hulusi Akar (leger).”

De mannen die Erdogan nu aan het hoofd heeft gesteld van de economie zijn technocraten met veel ervaring. Bovendien zijn Naci Agbal en Lütfi met elkaar bevriend, wat goed uitkomst want volgens Matys moeten de centrale bank en het ministerie van Financiën in tandem werken. „Die twee benoemen zijn een positief signaal aan investeerders. Maar iedereen weet wie uiteindelijk de beslissingen neemt. En de vraag is hoe lang ze de steun van Erdogan houden voor orthodox beleid. Ik denk dat hij in aanloop van de verkiezingen in 2023 de verleiding om de rente te verlagen moeilijk zal kunnen weerstaan.”