Waarom voert vredestichter Abiy oorlog in noorden van Ethiopië?

oorlog in Ethiopië Tigreeërs zijn boos dat ze minder macht hebben in Ethiopië. En zeven andere dingen die je moet weten om de oorlog in het Oost-Afrikaanse land te begrijpen.

Duizenden Ethiopiërs zijn vanuit de regio Tigray naar het buurland Soedan gevlucht. Ze worden opgevangen in de regio Qadarif (foto boven) of in de grensstad Hamdiyet (rechts onder). In de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba was dinsdag juist een eerbetoon aan de Ethiopische strijdkrachten (links onder).
Duizenden Ethiopiërs zijn vanuit de regio Tigray naar het buurland Soedan gevlucht. Ze worden opgevangen in de regio Qadarif (foto boven) of in de grensstad Hamdiyet (rechts onder). In de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba was dinsdag juist een eerbetoon aan de Ethiopische strijdkrachten (links onder). Foto’s Marwan Ali / AP, Ebrahim HAMID en EDUARDO SOTERAS / AFP

Het is oorlog in Ethiopië, met 106 miljoen inwoners na Nigeria het land met de grootste bevolking van Afrika. Op woensdag 4 november kondigde de Ethiopische premier en winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede Abiy Ahmed een militaire invasie aan in de noordelijke deelstraat Tigray, tegen de grens met Eritrea. Inmiddels vinden er dagelijks bombardementen en beschietingen plaats en zijn er honderden doden gevallen. Meer dan dertigduizend Ethiopiërs hebben hun huizen verlaten. Deze acht punten zijn belangrijk om de oorlog in Ethiopië te begrijpen.

1 Deze oorlog zat er al een tijdje aan te komen.

Eigenlijk is het al anderhalf jaar hommeles tussen de federale regering van Ethiopië en de deelstaat Tigray. Lange tijd waren de vijf miljoen Tigreeërs de machtigste etnische groep in Ethiopië. Tót Abiy Ahmed in 2018 de macht overnam. De Tigreeërs verloren aan invloed en daarmee macht en dat wilden ze niet. Onder leiding van hun regionale machthebbers, het Tigrese Volksbevrijdingsfront (TPLF), lieten ze dat op een steeds hardere toon blijken.

Hun enige hoop was dat ze Abiy Ahmed dit jaar bij verkiezingen konden wegstemmen, maar vanwege corona werden die uitgesteld. De premier werd zo in hun ogen een onwettige leider. Door in september zelf verkiezingen te organiseren, terwijl dat niet mocht, verergerden de Tigreeërs de slechte verhoudingen.

Deze maand ging het echt mis toen Tigrese eenheden kazernes van het nationale leger aanvielen, en probeerden wapens buit te maken. „De rode lijn” van Abiy Ahmed was overschreden. Hij stuurde het leger op ze af.

Inmiddels zijn we twee weken van bombardementen en beschietingen over en weer verder, met vele doden en vluchtelingen als gevolg. Het conflict is niets minder dan een oorlog, maar de premier bagatelliseert de situatie, noemt het „een korte operatie”.

Dinsdag zei premier Abiy Ahmed dat het leger een „definitief en cruciaal offensief” begonnen is om de gevechten in de Tigray-regio te beëindigen. Woensdagochtend lieten de Tigreeërs weten zich nooit te zullen overgeven.

2 De Tigreeërs voelen zich gemarginaliseerd door Abiy Ahmed.

Een kwart eeuw bestuurden zíj namelijk het land. Hoewel ze een kleine etnische groep zijn hebben de Tigreeërs belangrijke posities bezet in het leger, de politiek en de economie. Dat komt doordat de strijdmacht die in 1991 de macht overnam in Addis Abeba, vooral bestond uit Tigreeërs. Hun regio is arm maar onder het regionale bestuur van het TPLF heeft die grote economische groei gekend. Sinds Abiy Ahmed aan de macht is, uit hij regelmatig kritiek op zijn voorgangers. Veel Tigreeërs voelen zich hierdoor als zondebok aangewezen. Ook heeft de Ethiopische premier de afgelopen jaren veel Tigreeërs uit hun functies gezet. Boos vluchtten die terug naar hun thuisregio Tigray en vormden daar de kern van het militaire verzet dat nu actief is.

Twee meest-gezochte Tigreeërs zijn Getachew Assefa, voormalig hoofd van de veiligheidsdienst, en Debretsion Gebremichael, voormalig hoofd van het TPLF en nu de leider van de Tigray regio. Een van de doelen van Abiy Ahmeds operatie is om hen te arresteren.

3 Het staatsbestel van het oude Ethiopië, dat lange tijd een keizerrijk was, is complex. Abiy Ahmed wil aan ‘de Ethiopiër’ bouwen.

Etniciteit is zo belangrijk in Ethiopië dat het land op basis van etnische groepen is ingericht. Het heeft tien regio’s, met ieder een eigen parlement en bestuur. Lokale veiligheidstroepen zoals de politie, vallen ook onder regionaal gezag. In het geheim hebben verscheidene regio’s ook milities getraind. Zo heeft Tigray vermoedelijk meer dan 200.000 paramilitaire eenheden.

Abiy Ahmed, die tot de grootste etnische groep behoort, de Oromo, streeft een gecentraliseerd bestuursmodel na. Zijn visie van een pan-Ethiopisch Ethiopië waarin mensen eerst Ethiopiër zijn en daarna pas bij hun etnische groep horen stuit in de Tigray-regio, maar ook in andere deelstaten, op verzet. Ook veel mensen in zijn eigen etnische groep willen liever juist meer regionale bevoegdheden.

In de hoofdstad Addis Abeba organiseerden aanhanger van president Abiy Ahmed dinsdag een eerbetoon aan de Ethiopische strijdkrachten. Eduardo Soteras / AFP

4 Abiy Ahmed, die de Nobelprijs voor de Vrede won, vertoont soms autoritaire trekjes.

Abiy Ahmed, met zijn 44 jaar de jongste leider in Afrika, werd aanvankelijk gezien als vrede predikende hervormer. In het autoritaire Ethiopië liet hij achtduizend politieke gevangen vrij en hij beëindigde een twintig jaar oude koude oorlog met buurland Eritrea. Daarvoor ontving hij vorig jaar de Nobelprijs voor de Vrede.

Door zijn optreden ging echter de deksel van het etnische kruitvat in Ethiopië. In meerdere regio’s kwamen groepen in verzet tegen zijn regering.

Lees ook: De omwentelingen van Nobelprijswinnaar Abiy leiden ook tot meer geweld in Ethiopië

In de afgelopen twee jaar verloor de premier steun van talrijke medestanders. Hij is volgens critici opvliegend, zijn besluiten zijn niet altijd doordacht.

Ook heeft hij trekjes van het oude autoritaire regime dat hij juist wil veranderen. Zo heeft hij alle internet- en telecommunicatie in Tigray afgesloten. De afgelopen weken zijn enkele prominente journalisten en politieke tegenstanders van hem opgepakt.

Het Nobelprijscomité, dat zich zelden uitspreekt over politieke zaken, zei dinsdag diep bezorgd te zijn over het conflict en riep alle partijen op het geweld te beëindigen.

5 De oorlog kan ook op andere etnische groepen overslaan.

Etnische spanningen zijn ondergronds altijd wel aanwezig in het land. Dat is ook niet zo gek: het land telt meer dan tachtig etnische groepen, die toch allemaal vredig naast elkaar moeten leven. Meestal gaat dat goed: Ethiopische ambtenaren benadrukken vaak dat hun land uniek is in Afrika, vanwege al die verschillende groepen, verschillende talen.

De grootste etnische groepen zijn de Oromo (37 miljoen), gevolgd door de Amharen (20 miljoen) en kleinere groepen als de Tigreeërs (5 miljoen), de Somaliërs, de Sidama en de Afar. Ze wedijveren ook op federaal niveau om invloed.

Toen Ethiopië nog een keizerrijk was, ging de strijd tussen twee groepen: de Amharen en de Tigreeërs. Hierdoor voelden de Oromo’s, de grootste groep, zich gekrenkt. Deze eeuwenoude vetes zijn nog steeds niet uitgevochten.

Paramilitaire eenheden uit de Amhara regio steunen nu Abiy Ahmed in zijn strijd tegen Tigray. Als wraak passen Tigreeërs geweld toe op Amharen die in Tigray wonen. Dat het conflict op andere groepen overslaat, is nu al te zien. Vorige week maandag werden tientallen en mogelijk honderden arbeiders met messen en machetes vermoord in de Tigrese plaats May Cadera. De slachtoffers, Amharen, waren seizoenswerkers die niet betrokken waren bij het offensief, bleek uit onderzoek van Amnesty International. De mensenrechtenorganisatie sprak getuigen die zeiden dat Tigrese militairen het dorp uitmoordden toen dat dreigde te worden binnengevallen door het regeringsleger.

6 Tigreeërs hebben ook ruzie met buurland Eritrea.

Eritrea was lang een provincie van Ethiopië. Na een kwart eeuw strijd scheidde het zich in 1991 af van Ethiopië. Zeven jaar later brak er een grensoorlog uit tussen Eritrea en het door Tigreeërs gedomineerde federale leger, met tussen de tachtig- en honderdduizend doden als gevolg.

In 2000 werd er een vredesakkoord gesloten, maar Ethiopië werkte niet mee aan de uitvoering – het conflict bevroor. Aan die koude oorlog maakte Abiy Ahmed in 2018 een einde: hij ging wél in gesprek met de Eritrese president Issayas Afewerki. Die Ethiopische toenadering maakte de Tigray-leiders boos.

Sindsdien voelt de regio zich ingesloten door vijandige buren, sentimenten die mede zijn aangewakkerd door regionale leiders. Tigreeërs zien de autoritaire Issayas Afewerki zelfs als het brein achter de nu uitgebroken oorlog. De Eritrese president ontkent dit.

Afgelopen weekeinde hebben Tigreeërs drie raketten afgevuurd op de Eritrese hoofdstad Asmara. De Tigray-leiders lieten weten dat het een reactie was op militaire acties van het naburige Eritrea, dat Tigray „op verschillende fronten” had aangevallen. Details gaven ze niet.

De spanningen tussen Eritrea en Tigray zijn voor bewoners pijnlijk omdat ze zo veel gemeen hebben.

Ze delen een taal, Tigrinya, en een geschiedenis. Tigray en Eritrea maakten beide deel uit van het historisch koninkrijk van Axum (van rond het begin van de jaartelling tot negenhonderd jaar later).

De afgelopen eeuw vertrokken veel Tigreeërs, die vaak armer en lager geschoold zijn dan Eritreeërs, naar Eritrea voor slecht betaald werk. In Eritrea worden sommigen nog denigrerend als huishulpjes gezien.

De Eritrese president Issayas Afewerki, die al sinds de onafhankelijkheid president is, en de voormalige Ethiopische leider Meles Zenawi (een Tigreeër) waren familieleden en kenden elkaar door en door. Maar juist tussen de beste vrienden kunnen de diepste vetes ontstaan.

Lees ook: Geen jongere die in Eritrea wil blijven
Duizenden vluchtelingen uit Ethiopië zijn naar de Soedanese grensstad Hamdiyet gegaan. Foto Ebrahim HAMID /AFP

7 Buurland Soedan, dat al een miljoen vluchtelingen heeft, heeft ook last van deze oorlog.

Sinds het begin van de gevechten in Tigray zijn ten minste dertigduizend mensen naar buurland Soedan gevlucht. Het land staat er economisch slecht voor en vangt al een miljoen vluchtelingen op uit Eritrea, Tsjaad en Zuid-Soedan.

8 De internationale gemeenschap wil graag bemiddelen, maar Abiy Ahmed wil niet praten.

De Verenigde Naties, de Afrikaanse Unie en verschillende landen hebben aangedrongen op vredesbesprekingen, maar Abiy Ahmed weigert. Ook Afrikaanse buren, Oeganda en Kenia, roepen op tot een vreedzame oplossing en willen graag onderhandelen. Ondertussen gaat het geweld in Ethiopië door. Hulporganisaties maken zich zorgen over de „grootschalige humanitaire crisis” die er volgens de vluchtelingtak van de VN plaatsvindt en dreigende voedseltekorten.