Krijg je straks meer vrijheid als je gevaccineerd bent?

Kamerdebat In de coalitie is weer onenigheid. De VVD wil de discussie over vaccinatiedwang openbreken, maar de ChristenUnie nam direct afstand van het idee.

Tegenstanders van inenting demonstreren in Amersfoort.
Tegenstanders van inenting demonstreren in Amersfoort. Foto Remko de Waal / ANP

Met de razendsnelle ontwikkelingen rond meerdere coronavaccins blijkt een Haags taboe plots toch bespreekbaar: vaccinatiedwang. Nee, geen enkele partij in de Tweede Kamer pleit voor verplichte inenting van burgers in de strijd tegen het virus. Maar dat gevaccineerde burgers eerder dan niet-gevaccineerden weer meer vrijheid krijgen is iets „waar we op z’n minst over moeten nadenken”, zei VVD-Kamerlid Hayke Veldman woensdag in het coronadebat.

Veldman ziet het liefst dat burgers met goede voorlichting vrijwillig massaal voor het vaccin kiezen. Maar als het aantal gevaccineerden achterblijft en de gewenste groepsimmuniteit van de samenleving uitblijft, gelden er voor de VVD geen taboes, zei Veldman. „In zo’n grote crisis zijn soms stappen nodig waarvan je in de basis zegt: nee, dat willen we niet.”

Hij wil dan nadenken over wat tegenstanders een ‘indirecte’ vaccinatieplicht noemen, waarbij bedrijven of culturele instellingen de ruimte krijgen een vaccinatiebewijs te vragen.

Twijfelaars

De angst dat te weinig burgers zich snel laten vaccineren lijkt reëel. Een onderzoek van het RIVM en de TU Delft liet woensdag zien dat maar 40 procent zeker een vaccinatie gaat halen, zelfs onder zorgverleners is veel twijfel. Bijvoorbeeld over de snelheid waarmee de vaccins zijn geproduceerd. Velen wachten liever af tot er meer bekend is over bijwerkingen.

Bij een te lage vaccinatiegraad zullen de coronamaatregelen minder snel kunnen worden afgebouwd. Maar gevaccineerden meer rechten geven is politiek omstreden. Eind vorige maand nam een grote meerderheid van de Tweede Kamer nog een motie van Denk aan die uitspreekt dat er „nooit sprake mag zijn van een directe of indirecte vaccinatieplicht”. Alleen de VVD en D66 stemden tegen.

Onderzoek van het RIVM en de TU Delft toont aan dat slechts 40 procent zeker een vaccinatie gaat halen

In de coalitie is dus onenigheid, zoals vaker over medisch-ethische kwesties. De VVD wil de discussie openbreken, maar de ChristenUnie nam direct afstand van het idee. Tijdens het debat twitterde fractieleider Gert-Jan Segers dat zijn partij tegen „elke vorm van vaccinatiedwang is, ook een indirecte vorm”. Wel erkent hij dat er een grote spanning zit tussen „het collectieve belang en de individuele vrijheid”.

Premier Rutte wil het idee van zijn partij daarom niet bij voorbaat afwijzen, maar eerst „diep doordenken”. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) klonk even later iets voorzichtiger, hij wil liever niet nu al over een vorm van vaccinatiedwang spreken. „Als we die suggestie boven de markt laten hangen, ben ik ervan overtuigd dat het voor de vaccinatiebereidheid averechts werkt. We kunnen beter vertellen hoe belangrijk vaccinatie is.”

Kritische vragen

Kamer had veel kritische vragen over de voorbereidingen van het kabinet op een massale vaccinatiecampagne. Zijn er al voldoende vriezers aangeschaft, om de Pfizer-vaccins bij -70 graden te kunnen bewaren? En wordt er al extra personeel geworven, bijvoorbeeld door de GGD, als er straks onverwachts snel grootschalig kan worden gevaccineerd?

„We willen straks niet weer de mededeling krijgen dat er onvoldoende mensen zijn”, zei GroenLinks-leider Jesse Klaver, verwijzend naar eerdere problemen om snel voldoende mensen voor bron- en contactonderzoek te vinden.

Lees ook:Het vaccin levert tal van lastige keuzes op

Minister De Jonge beloofde dat hij de vaccinatiestrategie van het kabinet snel naar de Kamer stuurt. Het RIVM heeft volgens hem al extra vriezers aangeschaft die begin december worden geleverd. Maar het vaccinatietraject blijft met veel onzekerheden omgeven, zei de minister.

De Gezondheidsraad komt donderdag met een advies over welke groepen het beste als eerste kunnen worden ingeënt. Maar het kabinet houdt de optie open om van dat advies weer af te wijken. De Jonge: „Als het eerste vaccin dat geleverd wordt niet goed werkt bij de groep die je eerst wil inenten, moet het weer anders. We moeten wendbaar blijven.”