Opinie

Massale actie nodig tegen structureel overwerk aan universiteiten

Hoger Onderwijs Universiteiten en politiek Den Haag moeten stoppen met het idee dat het prima is dat de meeste wetenschappers 38 uur betaald krijgen, maar er 55 werken, vinden , en
Studenten in de grote zaal van het Amsterdams Concertgebouw.
Studenten in de grote zaal van het Amsterdams Concertgebouw. Foto ROBIN VAN LONKHUIJSEN / ANP

De Rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden bleek afgelopen week alumni en gepensioneerde medewerkers op te roepen om dit academisch jaar te helpen met nakijken van scripties en tentamens.

Rector Carel Stolker bejubelde het initiatief op Twitter: de werkdruk op deze faculteit was al zeer hoog en is door de grote toename van het aantal studenten alleen maar gestegen. De rector riep alle gepensioneerde collega’s en alumni op om als vrijwilligers te komen helpen – dus onbetaald. Anderen, onder wie rector Rianne Letschert van de Universiteit Maastricht, stemden enthousiast in met de oproep.

Hoe lovenswaardig het ook is dat mensen het probleem van de werkdruk willen helpen verlichten door vrijwillig een handje te helpen, dit is niet de oplossing en geeft het verkeerde signaal. Wat de universiteiten nodig hebben, is geen liefdadigheid en oplossingen op het niveau van individuele medewerkers die ergens hulp voor krijgen als het water ze aan de lippen staat. Wat universiteiten nodig hebben om de extreme werkdruk aan te pakken, zijn structurele oplossingen. En die gaan er niet komen zonder hardere acties richting Den Haag.

De grote mate van structureel overwerk op de universiteiten is al lang een gekend probleem: de hoeveelheid taken die universitaire medewerkers moeten doen, past niet binnen hun contractuele uren. Gemiddeld werken wetenschappelijke docenten en professoren 12 tot 15 uur over per week, week in, week uit, jaar in, jaar uit.

Negatieve effecten

Dit heeft aanzienlijke negatieve effecten op de fysieke en mentale gezondheid en het privé-leven van wetenschappers. Om dat op te lossen moeten er veel meer wetenschappelijke docenten aangenomen worden onder reguliere arbeidsomstandigheden. Naar schatting bedraagt de structurele onderfinanciering van de Nederlandse universiteiten ondertussen zo’n anderhalf miljard euro op jaarbasis.

Lees ook: Overwerkte wetenschappers doen aangifte bij de Arbeidsinspectie

De Universitaire besturen, verenigd in de VSNU, brengen op het juiste moment een rapport uit over de onderfinanciering van de universiteiten. Ongetwijfeld lobby’t de VSNU ook achter de schermen. De universitaire werkgevers weten en erkennen het probleem.

Maar hoe verander je een structureel probleem, dat alleen de Haagse politiek structureel op kan lossen? Lobbyen en nota’s schrijven kan zeker geen kwaad, maar er is helaas geen enkele aanwijzing dat dit voldoende zoden aan de dijk zet. Dan blijven er vier andere opties over.

Sluit universiteiten

De eerste optie is dat de VSNU, of eventueel alle brede universiteiten indien de technische universiteiten niet solidair zijn, de regering laten weten dat onder de huidige financiële randvoorwaarden het onmogelijk is een goede werkgever te zijn.

Als de regering dit probleem niet aanpakt worden de universiteiten gesloten. De regering kan dan kiezen om de financiering op orde te stellen, of kiezen voor chaos.

De tweede optie is dat de VSNU aan de regering duidelijk maakt dat binnen het huidige budget niet langer geleverd kan worden wat Nederland verwacht van de universiteiten. Het wetenschappelijke onderwijs zal verschralen en vluchtiger worden, en Nederlandse wetenschappers zullen niet langer in dezelfde mate het onderzoek en advies leveren om de samenleving beter, gezonder, en intellectueel rijker te maken. Bye bye, Nederland Kennisland!

De structurele onderfinanciering van de Nederlandse universiteiten bedraagt zo’n anderhalf miljard euro op jaarbasis

Massale acties

De derde optie is dat het personeel van de universiteiten massaal lid wordt van de vakbonden. De vakbonden hebben tenslotte de infrastructuur om tot massale acties over te gaan, en hebben als raison d’être om de arbeidsvoorwaarden van hun leden te beschermen. Zij kunnen dan een staking uitroepen en zo de VSNU onder druk zetten om tot het uitvoeren van optie een of twee over te gaan.

Als tot geen van deze drie strategieën overgegaan wordt, dan blijft er niets anders over dan aanhoudend te protesteren en actievoeren door wetenschappers en studenten verzameld in WOinActie.

Wetenschappers zijn extreem loyaal en hebben een enorm sterk gevoel voor het afleggen van rekenschap, ook als dit structureel en onbetaald overwerk met zich meebrengt. Maar dit houdt een keer op.

Wetenschappers die overwerkt raken kunnen op individuele basis kiezen om het aantal overuren te verminderen, bijvoorbeeld door systematisch hogere cijfers te geven, vluchtiger en slordiger onderzoek te doen, en zichzelf onbeschikbaar te maken of ongeschikt te verklaren voor de vele taken die de universitaire gemeenschap maken tot wat ze is.

Reputatieschade

Het gevolg zal een verschraling van de academie zijn, met sluipende reputatieschade voor Nederlandse diploma’s, minder langdurige onderzoeksprojecten die tot echte doorbraken kunnen leiden, en minder maatschappelijke dienstverlening.

De keuze is aan de universitaire werkgevers en aan de regering. Om te beginnen moeten zij stoppen met het normaliseren van het idee dat het prima is dat de meeste wetenschappers hun hele loopbaan lang 38 uur betaald krijgen, maar er 55 werken. Voor loyale wetenschappelijke docenten is het extreem moeilijk zelf dat overwerk te verminderen. Het is opeenvolgende kabinetten aan te rekenen dat ze dit veroorzaakt hebben, en dus zijn veel politieke partijen – VVD, CDA, D66, PVDA, en CU – medeverantwoordelijk. De aankomende verkiezingen scheppen een kans deze fout te herstellen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.