Opinie

Europa heeft de Wit-Russen aan hun lot overgelaten

Mensenrechten De vermoeidheid slaat toe bij de demonstranten in Wit-Rusland, ziet . Europa laat het pijnlijk afweten.
Gepensioneerde Wit-Russen demonstreren in Minsk tegen het regime van Loekasjenko.
Gepensioneerde Wit-Russen demonstreren in Minsk tegen het regime van Loekasjenko. Foto Stringer / AFP

Op 8 november werd in Minsk mijn dierbare vriend, Aleksandr Zhdanovich, een voormalige medestudent aan de Wit-Russische toneelacademie en in Wit-Rusland een beroemd acteur, op straat door de beulen van het Loekasjenko-regime brutaal aangehouden en in onbekende richting weggevoerd.

Aleksandr staat in Wit-Rusland niet alleen bekend om zijn werk voor theater, tv en cinema, maar ook om zijn toegewijde liefdadigheidswerk met geestelijk gehandicapten. Zijn recentste opvoering van De kleine prins met mensen die aan een verstandelijke beperking lijden, heeft niet alleen onverwacht veel succes geoogst, maar schonk de acteurs zichtbaar vreugde en geluk. Het was ook een machtige uiting van liefde voor en solidariteit met de mensen die in Oost-Europa al te makkelijk naar de rand van het leven geschoven worden, vergeten en vermeden.

Het was een pijnlijke, bijzondere, emotioneel beladen dag voor Aleksandr: op die dag vijf jaar geleden was zijn geliefde vrouw aan de gevolgen van borstkanker overleden. Terwijl deze fragiele, graatmagere man door de straten liep, zag hij een politieofficier met bivakmuts een betogende vrouw luidkeels uitschelden. Wat Aleksandr daarop deed, zouden weinigen in deze tijden in Wit-Rusland durven doen. In plaats van weg te kijken, stapte hij naar de beul – want precies zo worden de gewapende lakeien van Loekasjenko tegenwoordig in Wit-Rusland genoemd – en probeerde hem beleefd uit te leggen (dat laatste, zijn beleefdheid, wordt nadrukkelijk door ooggetuigen aangehaald) dat men op zo’n manier niet met een vrouw mag omgaan, met niemand eigenlijk. Terwijl zulk brutaal optreden schering en inslag is, nu Loekasjenko, die zich bedreigd voelt en voor zijn overleven vecht, nietsontziend geweld tegen het volk gebruikt.

Twee van Loekasjenko’s gemaskerde beulen hebben zich aan Aleksandr gestoord, hem in een anoniem busje gesleurd en weggevoerd.

Lees ook deze reportage: Hoe Wit-Rusland burgers belaagt met granaten en intimideert tot in het ziekenhuis

Psychopatische moordenaar

Het moet gezegd dat de laatste tijd steeds minder Wit-Russen op straat komen om vreedzaam te protesteren. Niet in de laatste plaats door vermoeidheid en angst: Loekasjenko en zijn regime gebruiken geweld dat in Europa sinds haar donkerste tijden niet meer te zien is geweest. Mensen die in de politiebureaus tot invaliden worden geslagen, die spitsroeden moeten lopen, mannen die met matrakken (wapenstokken-red.) worden verkracht, chirurgen die onder dwang vanuit de operatiekamer naar de gevangenis gebracht worden om halfdood geslagen betogers wat op te lappen voor ze buitengegooid worden, talloze verdwijningen, doden – dit is steeds en onveranderd de dagelijkse realiteit van Wit-Rusland, waar Loekasjenko alle denkbare en vooral ondenkbare middelen gebruikt om het volk terug op de knieën te krijgen. Hij vecht namelijk voor het behoud van de ‘soevereiniteit’ van Wit-Rusland, die zogezegd door het Westen in het algemeen en door Europa in het bijzonder aangevallen wordt. En dit uitgerekend op een moment dat Europa nagenoeg stil blijft, de gebeurtenissen vanaf de zijlijn passief volgt, en van tijd tot tijd halfslachtige sancties aankondigt. Sancties die tot voor een paar dagen de dictator zelf niet mochten treffen, om hem van een dialoog niet uit te sluiten – alsof een dialoog met deze psychopathische moordenaar überhaupt mogelijk is. Vele Wit-Russen voelen zich dan ook in de steek gelaten door Europa, niet belangrijk genoeg bevonden in de schaduw van het Kremlin, wat de vermoeidheid en angst nog meer in de hand werkt.

Geopolitieke illusie

Aleksandr is, tegen alle verwachtingen in, deze week ongedeerd vrijgelaten. Misschien door zijn bekendheid, of om wat voor ondoorgrondelijke reden dan ook. Maar bijna duizend vreedzame betogers, die op 8 november werden gearresteerd, in elkaar geslagen, vernederd, mishandeld, gemarteld, hebben dat geluk niet. Dat is wat Loekasjenko, zoals elke andere dictator, nu eenmaal doet: mensen massaal en blindelings straffen, het land verkrachten tot gehoorzaamheid.

Lees ook dit profiel van Loekasjenko: Stormram die van geen wijken wil weten

Loekasjenko heeft vele jaren handig weten te laveren tussen Europa en Poetin en hij heeft daarbij beide partijen kundig tegen elkaar uitgespeeld: geopolitieke illusies als hoogste goed, dat alle middelen en de gevolgen heiligt. Nu is het tijd om de illusies te laten varen.

Ik weet niet welke wreedheden het regime van Loekasjenko nog moet begaan om Europa wakker te schudden en iets dwingends te doen ondernemen. Een bloeddorstige dictatuur in het Europa van vandaag stilzwijgend dulden, betekent medeplichtig zijn aan de misdaden die deze fascistische dictator tegen zijn volk begaat.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.