Recensie

Recensie Beeldende kunst

Spectaculaire explosietjes van licht op een oude vliegbasis

Tentoonstelling Een sterrenhemel, of is het een land dat gebombardeerd wordt? In de kleine Arnhemse kunstruimte Machinery of Me presenteert Gabriel Lester een mysterieuze installatie van olie, water en licht die zowel verleidt als angst aanjaagt.

Gabriel Lester, Starstruck, 2020. (olie, water, licht, 300 x 400 cm.)
Gabriel Lester, Starstruck, 2020. (olie, water, licht, 300 x 400 cm.) Foto Jeroen Musch

Zelfs als je weet hoe het werkt, is het nog steeds betoverend. De installatie Starstruck (2020) die kunstenaar Gabriel Lester speciaal maakte voor zijn expositie Holes in the Sky bij Machinery of Me, een kleine kunstruimte op een voormalige militaire vliegbasis bij Arnhem, bestaat uit een grote bak water met op de bodem een aantal felle lampen. Boven op het water drijft een dikke laag zwarte olie. Vanaf het plafond vallen waterdruppels door de verduisterde ruimte, met zachte plonsjes landen ze in de waterbak, waar ze zich vlug een weg banen door de olielaag. Het licht kan daardoor telkens opnieuw even heel kort naar buiten. Wat je vervolgens ziet in de voormalige stookruimte van het complex is een groot, pikzwart oppervlak met minuscule fonkelingen, die zorgen voor piepkleine lichtexplosies tot aan het plafond, in een ruimte die zwaar ruikt naar de olie: een griezelig lekkere geur.

Diezelfde combinatie van verleiden en afstoten bezit Starstruck: de helft van de tijd doet het kunstwerk denken aan een twinkelende sterrenhemel, de andere helft ziet het eruit als een land dat gebombardeerd wordt. Het effect is spectaculair, maar ook flinterdun: het duurt even voordat je ogen gewend zijn aan het donker, de flitsjes blijven moeilijk te zien. Maar dat is precies wat deze installatie zo goed maakt. Met felle lichten, schreeuwende reclameboodschappen op iedere straathoek is het alledaagse visuele bombardement soms al zo heftig, dat het mooi is een kunstwerk te zien waarvoor je moeite moet doen om het überhaupt waar te nemen. De bijzondere locatie, aan de rand van de Veluwe, op een half uur fietsen van station Arnhem Centraal, draagt bij aan het gevoel dat je iets bijzonders hebt gezien.

Kunstenaar Gabriel Lester (Amsterdam, 1972) toonde zijn werk internationaal op de grootste podia: hij nam deel aan de Documenta in Kassel en de Biënnale van Venetië en exposeerde in tal van steden. Hij maakt ambitieuze installaties, films, performances en grote werken in de openbare ruimte. Mede door die grote diversiteit is het soms lastig een lijn of overkoepelend thema te ontdekken in Lesters oeuvre. De meterslange felgekleurde verticale lamellen in het Stationsgebied van Utrecht zijn bijvoorbeeld van hem, maar ook de tijdelijke boksschool die vorig jaar in het Hem in Zaandam opende. Die verschillende richtingen kunnen verwarrend zijn, maar het is ook een teken van vrijheid.

Filmstill uit Gabriel Lesters film The End (2020).
Filmstill Benito Strangio
Filmstill uit Gabriel Lesters film The End (2020).
Still Benito Strangio

Reflecterende zwarte touringcar

Het verband tussen het eerste en het tweede werk bij Machinery of Me is kraakhelder. In de video The End (2020), die te zien is in de oude munitiekelder, zet Lester zijn spel met licht, donker, reflectie en eindeloze herhaling letterlijk voort. De film is een nieuwe montage van een video die eerder in het Groninger Museum te zien was. Het werk toont een logge, zwarte touringcar die door een donker bos rijdt. In close-up zie je hoe de ijle boomstammen vervormen. Ze dansen in de glanzend zwarte laklaag van de bus. Het is onheilspellend en tegelijk een beetje komisch, zoals een David Lynch-film grappig kan zijn. Een zwarte kraai vliegt op tussen de lege passagiersstoelen, de chauffeur komt zichzelf telkens opnieuw tegen, staand op straat, midden op de verlaten bosweg.

Een einde, zoals de titel dat aankondigt, komt niet. De herhaling is eindeloos, net als de druppels in de andere ruimte die maar blijven vallen. De herhaling is even geruststellend als verontrustend. De koplampen van de touringcar ritselen ondertussen langs de bomen. Licht dat ritselt, kan dat wel? Wie Lesters video bekijkt, weet dat het kan.