Reportage

Seniorenelftal V.V. Middelstum ‘hunkert’ naar kleinschaligheid, niet nóg een herindeling

Herindelingsverkiezingen Het Groningse Middelstum ging eerst op in de gemeente Loppersum en heet na de herindeling straks Eemsdelta. „Bij de vorige is het al misgegaan”, zegt een speler van V.V. Middelstum.
De dug-out van de plaatselijke voetbalclub in het Groningse dorp Middelstum.
De dug-out van de plaatselijke voetbalclub in het Groningse dorp Middelstum. Foto Kees van de Veen

In Noordoost-Groningen is een dorp meer dan wat cirkels huizen om een eeuwenoude kerk. Een dorp is een gevoel van herkenning, verbondenheid en vertrouwdheid. Een plek waar bekenden en onbekenden worden gegroet en ‘de kinderen van’ jaren later je ploeggenoten zijn in het seniorenelftal van de plaatselijke voetbalclub. Elke dag is anders in een dorp, maar elke verandering valt op.

Er kwamen baksteenfabrieken in Middelstum, en ze verdwenen weer. Een dorpsbos ontsproot tegenover de plek waar ooit een 14de-eeuwse borg had gestaan. En nu worden vanwege de aardbevingen in het gebied woningen gesloopt en weer opgebouwd. Van de grootste verandering in Middelstum is weinig zichtbaar, maar die wordt decennia later nog door alle bewoners gevoeld.

In 1990 kwam er na bijna twee eeuwen een einde aan de gemeente Middelstum. Op de plaatsnaambordjes veranderde de gemeentenaam in Loppersum, een op acht kilometer gelegen dorp. Dat hadden we nooit moeten doen, zeggen bewoners dertig jaar later. Te oostelijk, te ver weg van de dorpen Uithuizen, Winsum en Bedum, waar de Middelstummers hun kinderen naar de middelbare school sturen, hun weekendboodschappen doen en de winkelstraat afstruinen.

Over een paar maanden verandert de gemeentenaam van Middelstum weer: samen met de nog oostelijker gelegen gemeenten Delfzijl en Appingedam fuseert de gemeente Loppersum op 1 januari 2021 tot de gemeente Eemsdelta. Een compromis dat is voortgevloeid uit de langgekoesterde wens grotere gemeenten, met meer bewoners, minder besturen en ambtenaren van een hoger niveau te hebben. Met als doel: beter besturen.

Dorpsdoorsnee

De herindelingsverkiezingen in de gemeenten Appingedam, Delfzijl en Loppersum van deze woensdag zijn het slotstuk van een jarenlange herindelingsstorm in de provincie Groningen. Sinds 2013 fuseerden 23 gemeenten naar acht in totaal. Maar wat merken de bewoners van schaalvergroting in hun leven? Een portret van V.V. Middelstum 4, het seniorenelftal dat een doorsnee is van het dorp, en het verhaal vertelt van de veranderde regio.

Groter, meer of hoger is niet altijd beter, weten ze bij V.V. Middelstum 4. In 2016 werden ze kampioen van de reserve zesde klasse, het laagste niveau in Nederland. Promoveren wilden ze niet. „Lager dan dit kun je niet voetballen”, zegt doelman Menze de Jonge (47), doordeweeks vrachtwagenchauffeur.

Op dit niveau kan elk duel in 6-3 eindigen of in 3-6. En is elke ‘uitpot’ nooit langer dan een kwartier rijden. En drinkt het team – bestaande uit studenten, truckers, een wethouder, directeur, statushouders en vele anderen – na de wedstrijd met z’n allen bier. Tot etenstijd, als bijna iedereen naar cafetaria Vita Nova belt, die ook aan bezorging doet in het 2.245 inwoners tellende dorp. De Jonge: „We zijn het hechtste team van de hele vereniging.”

Van de herindeling worden ze niet warm. Doelman De Jonge stemt niet, nooit niet. „Politiek is niet mijn wereld. Ik doe mijn werk, hou mij aan de regels en het gaat zoals het gaat”, zegt hij. „Met de herindeling is niemand blij”, zegt linkshalf Bert Koster (48). „Bij de vorige is het al misgegaan.” Ook leider Frans de Bont (59) vindt het „een kromme” herindeling. „Wij zijn een plattelandsgemeente, Delfzijl is een verpauperde industriestad en Appingedam wat rijker, maar geen echte stad. Dat gaat botsen.”

We hunkeren naar kleinschaligheid

Frans de Bont leider van het vierde elftal

Spits Pieter Schollema
Keeper Menze de Jonge
Spelverdeler Bé Schollema
Spits Pieter Schollema, keeper Menze de Jonge en spelverdeler Bé Schollema.
Foto’s Kees van de Veen

Koekjesfabriek

Dankzij schaalvergroting moet de nieuwe gemeente Eemsdelta beter gaan besturen. Of dat gaat gebeuren, moeten ze bij het seniorenelftal van V.V. Middelstum nog zien. Wel hebben ze allemaal te maken gehad met schaalvergroting in hun dagelijkse leven. De één kwam thuis te zitten door een nieuwe kantine, de ander ging zijn droom achterna na het faillissement van een ambitieuze koekjesfabriek.

In de dug-out zit misschien wel de enige technisch directeur in de laagste voetbalklasse van Nederland: Mayko de Graaf (65). Twintig jaar lang was hij badmeester in Middelstum; 28 jaar beheerde hij de ijsbaan; 32 jaar was hij de kantineman van V.V. Middelstum. „Ja”, zegt De Graaf, die de meeste jongens in het team van jongs af aan kent. „Soms zeggen mensen tegen mij dat ze er geen zak van snappen dat ik nog geen lintje heb gekregen.”

Het team vroeg of hij technisch directeur wilde worden, nadat hij door de club bedankt werd voor zijn kantinediensten. „Dit deed heel erg zeer en doet het soms nog”, zegt hij in de dug-out. Vier jaar geleden maakte de oude kantine plaats voor een nieuwe, multifunctionele sporthal met een kantine voor verschillende sportverenigingen. De nieuwe kantine werd groter. Te groot voor De Graaf, vond het bestuur. Daar denkt hij anders over: „Als ik nu zie wat daar allemaal verkeerd gaat… denk ik: dat kan anders. Jammer.”

Elk jaar gaat het team een weekend naar Schiermonnikoog voor een trainingskamp: bier drinken, dom lullen en een beetje voetballen. Mayko kan dat zelf niet betalen. Dus besloot het team al zijn kosten te lappen, zodat ook de technisch directeur van V.V. Middelstum 4 mee kan op het jaarlijkse trainingskamp.

Niet alleen de voetbalkantine in Middelstum breidde uit. Ook de koekjesfabriek aan de rand van het dorp wilde groeien. Nadat dieetgoeroe Sonja Bakker de eierkoeken in de jaren nul aanprees als gezond tussendoortje, steeg de verkoop. En daarmee ook de ambitie van Vast Banket. De lokale koekjesfabriek ging internationaal, investeerde miljoenen in nieuwe koekjes zoals de kano’s en veranderde van naam: Vast Banket werd Vast Bakeries. Maar de kano’s sloegen niet aan en de economische crisis gaf in 2010 het laatste zetje voor een overname.

Schaalvoordelen

De nieuwe eigenaar haalde „schaalvoordelen” uit de overname, zei directeur Richard Kornet van Aviateur tegen Dagblad van het Noorden in 2010. Even later vervielen 38 van de 88 banen. Er kwamen arbeidsmigranten voor in de plaats.

Dat had impact op het dorp. De vrouw van Menze de Jonge die achter de lopende band werkte vloog eruit, ook linkshalf Bert Koster kon zijn spullen pakken. „Ik werkte er al van jongs af aan”, zegt hij. Hij is er niet slechter uit gekomen. „Schrijven vond ik altijd leuk, journalist worden leek me wel wat.” Dus bouwde hij een website, zocht adverteerders en heeft hij nu zijn eigen internetblog Bert-koster.nl, met als motto: Live your Dream.

De oudste van het team is leider Frans de Bont. Als net-afgestudeerde kon hij meteen aan de slag bij de PTT dankzij overheidsbeleid. Vanaf de jaren zestig werden publieke instanties verplaatst naar de regio. „Opeens konden er 250 ict’ers naar de PTT in Groningen, onder wie ik”, zegt De Bont. „Begin 2000 werkten er 2.000 ict’ers.” Het bedrijf werd langzaam aan door het neoliberaal politiek beleid van de jaren negentig geprivatiseerd. „Die 2.000 banen zijn zo goed als verdwenen uit de regio”, zegt hij. „Per saldo is er nu minder werkgelegenheid.”

Lees de reportage over de gespannen herindeling in Friesland: Wâldpyken en Klaaikluten – buren en toch vreemden

De Bont ziet dat de wereld om hem heen „groter en oppervlakkiger” wordt. „We
naar kleinschaligheid.” In Middelstum mogen de bewoners niet klagen. Het dorp heeft nog een eigen zwembad, sportaccommodatie, supermarkt, winkels, een bakker en zelfs verschillende eetgelegenheden. „We hebben het redelijk voor elkaar”, zegt De Bont. „Maar de vraag is of we dat in stand houden.”

Dit lukt niet met het verzorgingstehuis, dat er nooit was gekomen zonder de bewoners van Middelstum. Jaren draaide het verzorgingstehuis op vrijwilligers, vorig jaar trok zorggroep Zonnehuisgroep Noord er de stekker uit vanwege een reorganisatie. Daardoor verloren ook 142 medewerkers hun baan in de regio.

„Mijn vader zat daar”, zegt Bert Koster aan de rand van het veld. „Hij woonde zijn hele leven in Middelstum en moest aan het einde noodgedwongen naar Loppersum. Hij zag er enorm tegenop.” Even blijft hij stil en tuurt naar het veld.

Iedereen kent Bé (41) en Pieter (43) Schollema in Middelstum. De broertjes zijn de zoons van kapster Trieneke en Meindert Schollema, de elektromonteur die elf jaar lang wethouder was van Middelstum. Alleen op maandag, de rest van de week werkte hij in een techniekwinkel. Pas na de herindeling in 1990 werd zijn betaalde hobby een volledige baan en werd hij wethouder van Loppersum. De meesten kennen Meindert als ras-PvdA’er, die hoewel kleurenblind altijd een rode sjaal droeg naar zijn partijkleur, en zestien jaar burgemeester was van het Groningse Pekela.

Linkshalf Bert Koster
Linkshalf Bert Koster,
Technisch directeur Mayko de Graaf
Leider Frans de Bont
Linkshalf Bert Koster, technisch directeur Mayko de Graaf en leider Frans de Bont.
Foto’s Kees van de Veen

Pieter schopte het tot raadslid

Politiek stond in het leven van de broers van jongs af aan centraal. Folders rondbrengen, naar campagnebijeenkomsten, Pieter schopte het tot raadslid en werd opgevolgd door Bé, die wethouder werd. Pieter: „Onze vader zei altijd: als je iets wilt veranderen, moet je meedoen.”

De lokale politiek is anders dan in de tijd van hun vader, zegt Bé. „Toen de gemeente Middelstum nog bestond, haalde de ambtenaar sociale zaken moeilijk ‘activeerbare’ mensen letterlijk uit bed.” Nu moet de gemeente herindelen omdat het anders de kosten van de zorg of buurtondersteuning niet eens kan betalen. „Het is een paradox”, zegt Bé. „We krijgen als gemeente meer bevoegdheden omdat we dicht bij de bewoners staan, maar we moeten opschalen om het uit te kunnen voeren.”

En het is niet alsof alle problemen straks opgelost zijn, zegt Pieter. „Het zijn drie gemeenten met een lege portemonnee.”

Hun vader maakte zich altijd al zorgen om de herindelingen. „Organisatorisch vond hij het nodig, maar hij vreesde voor de nabijheid die de bewoner wenst”, zegt Bé.

Die nabijheid zocht hij zelf altijd op. Na zijn burgemeesterschap werd hij voorzitter van de voetbalclub en bleef hij betrokken bij dorpsverenigingen en de Middelstummers. Als hij ging fietsen of vissen, plaatste hij een bericht met foto op Facebook, vertelt Pieter. „Waarom vroeg ik hem? Vinden de mensen mooi, zei hij dan.”

Ook Mayko de Graaf maakte Meinderts nabijheid mee. „Dan kwam hij naast me zitten om te vragen hoe het ging”, vertelt hij. „Hij had wat gehoord in het dorp over mij.” Op Meinderts begrafenis vorig jaar kwamen meer dan duizend mensen af. De rouwstoet van de sporthal in Middelstum tot de begraafplaats in het dorpje Toornwerd was anderhalve kilometer lang.

In de bestuurskamer van V.V. Middelstum pronkt een portret van Meindert aan de muur. „Bij de voetbalclub gaat het om nabijheid”, zegt Bé. „De wereld om ons heen wordt steeds groter en dat raakt de meeste mensen. Maar de voetbalclub blijft bestaan.”