'Coronavrij' stemmen met een klaptafel vanuit je auto

Herindelingsverkiezingen Woensdag zijn de eerste verkiezingen tijdens de coronacrisis. In Brabant en Groningen wordt geëxperimenteerd met veilig stemmen, met het oog op de Tweede Kamerverkiezingen in maart.

De laatste voorbereidingen in een stembureau in verzorgingstehuis in aanloop naar de herindelingsverkiezingen. Foto Rob Engelaar / ANP
De laatste voorbereidingen in een stembureau in verzorgingstehuis in aanloop naar de herindelingsverkiezingen. Foto Rob Engelaar / ANP

Een drive-in stemstraat waar je vanuit je auto kunt stemmen. Een stemlokaal dat een paar uur actief is in een zorginstelling en dan verhuist naar een andere zorginstelling. Een bus die kiezers ophaalt om ze gratis naar het stemlokaal te brengen.

Woensdag zijn de eerste verkiezingen tijdens de coronacrisis. Zowel in Noord-Brabant als Groningen zijn er herindelingsverkiezingen voor enkele gemeenten. Een uitgelezen kans om eens te testen hoe stemmen veilig kan verlopen, met het oog op de Tweede Kamerverkiezingen in maart volgend jaar. In Noord-Brabant wordt de gemeente Haaren per 1 januari opgeheven. De dorpen in Haaren worden dan verdeeld onder de gemeenten Boxtel, Oisterwijk, Vught en Tilburg. In Groningen zijn woensdag verkiezingen omdat de gemeenten Appingedam, Delfzijl en Loppersum samen verder gaan onder de naam Eemsdelta.

Nieuwe gemeenten in het noorden en het zuiden.

Ook bij het stemmen zijn de normale coronaregels van kracht: handen desinfecteren, mondkapje op, medewerkers achter plastic schermen, een gezondheidscheck en afstand houden. Nieuw zijn stembureaus waar niet iedereen mag komen. Om kwetsbare inwoners van zorginstellingen te beschermen, krijgen zij hun eigen stembureau, drie uur lang. Daarna verplaatsen de leden van het stembureau zich naar de volgende instelling. De stemmen worden op een andere locatie – vaak het gemeentehuis – geteld. Om dit mogelijk te maken paste het kabinet de kieswet tijdelijk aan.

Drive-in stembureau

De gemeente Vught gaat een drive-in stembureau neerzetten bij een Van der Valk Hotel. Stemmen kan daar vanuit de auto. Het stemhokje heeft een uitklapbare tafel, die je vanuit de auto naar je toe kunt trekken.

Vanwege de veiligheid, zegt burgemeester Roderick van de Mortel (VVD), al zijn „alle stembureaus veilig”. Ook is er een bus, die kiezers die slecht ter been zijn gratis ophaalt en naar een stembureau brengt.

Lees meer over de maatregelen die het kabinet tijdens de Tweede Kamerverkiezingen wil nemen

De experimenten zijn niet gratis. De drive-in kost zo’n 10.000 euro, dat betaalt de gemeente zelf. Volgens Van de Mortel krijgt Vught een vergoeding van 75.000 euro voor coronamaatregelen bij de herindelingsverkiezingen én de verkiezingen in maart. Alles voor het goede doel: zo veel mogelijk kiezers naar de stembus krijgen. „De gemeenteraad die nu gekozen wordt blijft maar liefst 5,5 jaar zitten, dus we móeten zorgen voor een hoge opkomst.”

Het ministerie van Binnenlandse Zaken houdt de experimenten in de gaten, maar wilde niet zeggen waar concreet op wordt gelet. Ook andere gemeentes zijn geïnteresseerd. Zo wordt een stembureau in Boxtel bemand door ambtenaren van de gemeente Den Haag.

Fragmenten uit een handleiding van de gemeente Vught voor een drive-in-stembureau. Deze komt op de parkeerplaats van een Van der Valk-hotel. Het gaat om een proef die wellicht bij de landelijke verkiezingen in maart een vervolg krijgt. Illustraties Gemeente Vught

Lagere opkomst

De opkomst bij herindelingsverkiezingen is altijd lager dan bij reguliere gemeenteraadsverkiezingen, zegt Gerrit Voerman, hoogleraar Nederlandse politiek aan de Rijksuniversiteit Groningen.

„Er is minder landelijke aandacht voor, mensen identificeren zich moeilijker met een nieuwe gemeente, en een deel van de kiezers heeft soms het gevoel dat de herindeling hen door de strot wordt geduwd. Hoe groter de gemeente, hoe groter de afstand tussen kiezer en gekozene.”

Maar in de nieuwe gemeente Eemsdelta klonk de afgelopen weken de vrees voor een nóg lagere opkomst vanwege de coronamaatregelen.

Burgemeester Gerard Beukema (PvdA) van Delfzijl wilde de verkiezingen uitsmeren over meerdere dagen en poststemmen mogelijk maken, net als het kabinet van plan is bij de Tweede Kamerverkiezingen. Maar dat wilde minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) niet, vanwege „majeure wijzigingen” die juridisch en organisatorisch nodig zijn, schreef ze deze week in een brief aan de Tweede Kamer.

„Ik snap dat gemeentebestuurders daar grote moeite mee hebben”, zegt Voerman over de extra maatregelen die bij de Kamerverkiezingen wel kunnen, maar woensdag niet. „Daar doe je deze verkiezingen mee te kort.”

Stemmen over meerdere dagen en poststemmen hadden bij deze verkiezingen al prima gekund, vindt Voerman.