Reportage

Met de Sint online verandert ook het actievoeren

De intocht van de Sint was dit jaar alleen online te volgen. Ook veel anti-Zwarte Piet activisten bleven thuis. „Het protest is van karakter veranderd.”

Sinterklaas in de Gelderse gemeente Vorden, waar kinderen in de auto langs hem konden worden gereden. Foto Piroschka van de Wouw/ANP
Sinterklaas in de Gelderse gemeente Vorden, waar kinderen in de auto langs hem konden worden gereden. Foto Piroschka van de Wouw/ANP

„Nu alles digitaal gebeurt”, zegt student Levi Ommen, „kun je je er makkelijker voor afsluiten.” Normaal gesproken zou Ommen, ze studeert internationale betrekkingen, , op de dag van de intocht van Sinterklaas protesteren met Kick Out Zwarte Piet. Dit jaar is ze thuis in Den Haag. „Als je weet: dit gebeurt in mijn stad, dan moet je je er als activist aan blootstellen. Nu je in steeds minder winkels Zwarte Pieten ziet, en Den Haag geen intochten met Zwarte Pieten meer subsidieert, hoef je minder met de racistische karikatuur geconfronteerd te worden.”

Op straat is het relatief rustig, online woedt de cultuurstrijd om de kleur van Piet nog altijd. De intocht van Sinterklaas, die dit weekend zou plaatsvinden, is vanwege corona dit jaar via beeldschermen te zien. In de afgelopen jaren vormde de intocht vaak het decor van demonstraties voor- en tegen Zwarte Piet; zoals in 2017 met de ‘blokkeerfriezen’ nabij Dokkum, en vuurwerk gooiende hooligans in 2018 in Eindhoven. Vorig jaar werden Sinterklaas en zijn paard op verschillende plaatsen bijkans vermalen tussen de twee kampen, en werd een vergadering van actiegroep Kick Out Zwarte Piet in Den Haag belaagd door pro- Zwarte Piet-activisten met knuppels.

Lees ook: Deze mensen kregen institutioneel racisme op de politieke agenda

Tot confrontaties bij intochten kwam het zaterdag niet. Maar dichter, rapper en KOZP-activist Akwasi Owusu Ansah werd wel bij zijn huis geïntimideerd door drie pro-Zwarte Piet-activisten. Verkleed als Zwarte Pieten belden zij bij hem aan. In Breda vond een demonstratie van KOZP plaats.

Via televisie en YouTube is het hele weekend een hallucinante reeks Sinterklaasintochten te volgen. Veel gemeenten, waaronder Amersfoort, Elburg, Soest en Delft, nemen geen genoegen met de intocht op het Sinterklaasjournaal, en organiseren hun eigen digitale variant.

Topzwaar van folklore

Omroep Ongehoord Nederland haalde dit jaar de eerste Sinterklaas binnen in Harlingen. De weinig verhullende titel van de uitzending, te zien via YouTube, luidt Het Zwarte Pietenjournaal – De traditionele intocht 2020. En inderdaad was de enscenering van de intocht topzwaar van folklore: de presentatrice van het journaal zat tegen een decor van windmolens, en bezwoer haar ‘klomp’ te zullen zetten in plaats van haar schoen; het schip van Sinterklaas heette de ‘Holland’.

Naast Sinterklaas, geheel zwart geschminkte Pieten, en de presentator, was er bij Ongehoord Nederland een rol voor Geert Wilders. De parlementariër mijmerde over zijn verlanglijstje, haalde herinneringen op aan het Sinterklaasfeest van zijn jeugd en zei dat er voor hem „geen Sinterklaas is zonder Zwarte Piet”. Er waren weinig ouders die hun kinderen deze politieke variant van het Sinterklaasfeest voorschotelden; minder dan 4.500 kijkers volgden live de uitzending.

In Het Sinterklaasjournaal van de NTR meerde de ‘Pakjesboot’ aan bij de ‘Dieuwertje Blokkade’, waarna Sinterklaas met zijn gevolg naar Paleis Soestdijk trok om daar burgemeesters en kinderen te ontvangen.

Christenen boos om ‘Kruisigem’

Een fictief dorp, Kruisigem, zorgde voor verontwaardiging omdat het een verwijzing zou zijn naar het Bijbelse ‘Kruisig Hem’. Een docent aan de Theologische Universiteit Kampen, Dolf te Velde, schreef op Twitter: „Tot groot verdriet van onze kinderen boycotten wij vanaf nu het #sinterklaasjournaal. Een misplaatste grap kunnen we hebben, maar als er expliciet gespot wordt met de kruisiging van de Here Jezus, gaat dat bij ons over de grens.” Een andere twitteraar schreef: „Terwijl Zwarte Piet vanwege het kwetsend karakter vermeden moet worden, gaat de omroep NTR nota bene in een kinderprogramma christenen op het diepst kwetsen.”

Zwarte Pieten turven vanuit huis

Net als studente Levi Ommen is activist Jerry Afriyie thuis op de dag van de intocht. Hij voert al jaren actie tegen Zwarte Piet – in 2011 werd hij gearresteerd bij de intocht in Dordrecht. Vanuit huis coördineert hij dit jaar kleinere acties door het hele land. Met een team kijkt hij naar de intochten en registreert bijvoorbeeld waar de pieten nog zwart zijn. „NTR zoekt de grens op. Sommige roetveegpieten kun je nauwelijks onderscheiden van Zwarte Piet. Wij willen geen halfslachtige verandering, wij willen er zeker van zijn dat de volgende generatie hier niet meer mee te maken krijgt.” Het protest heeft volgens hem wel een ander karakter gekregen. „Eerst protesteer je omdat je niet gehoord wordt. Nu is het zaak dat het veranderingsproces ook slaagt.”

Mensen uit het hele land zoeken contact met Afriyie en de andere initiatiefnemers van #2020ZwartePietVrij, zegt hij: „Het protest is nu breed gedragen. En wij hebben duidelijk gecommuniceerd hoe je vreedzaam en constructief kunt protesteren. Ook als je bijvoorbeeld denkt dat je een eenling bent die snakt naar verandering, in een kleine plaats: dan raden wij aan om het gesprek – met liefde – aan te gaan, op school of met familie, met ouders of broers of zussen.”

Ook Levi Ommen denkt dat het protest een nieuwe fase heeft bereikt: „Den Haag zou een voorbeeldfunctie moeten hebben. Daarom praten we nu met de wethouder hoe institutioneel racisme, waar Zwarte Piet uit voortkomt, kan worden aangepakt.”