Zorgt een vaccin ook voor een shot in de bovenarm van de economie?

Impact coronavaccin De coronavaccins komen eraan. De economie kan komend jaar langzaam weer terugkeren naar normaal. Alleen: welk normaal?

Fondsen die hard waren geraakt door corona schoten deze week omhoog.
Fondsen die hard waren geraakt door corona schoten deze week omhoog. Foto David Dee Delgado/Getty Images

Grotere vreugdesprongen dan die van afgelopen maandag zie je zelden op de beurs. Na een weekeinde waarin Democraat Joe Biden de Amerikaanse presidentsverkiezingen (vooralsnog) won, kwam er die maandag nog veel beter nieuws. Het Amerikaanse Pfizer en het Duitse BioNTech kondigden aan een effectief coronavaccin te hebben dat relatief snel in productie kan.

Het vooruitzicht op een sneller dan verwachte terugkeer naar ‘normaal’ in de wereldeconomie miste zijn uitwerking niet. Alle door corona geplaagde fondsen spoten omhoog: banken als ING en ABN Amro, en verzekeraars Aegon en ASR, die last hebben van de ultralage rentes. Maar ook Heineken (horeca), of Shell en KLM (we gaan weer rijden en vliegen). De allergrootste winnaar op de beurs was Unibail-Rodamco, een vastgoedfonds dat veel in winkels zit.

Een veelzeggende winnaar in het buitenland was Edgewell, de Amerikaanse maker van scheermesjes (onder meer Wilkinson Sword). Dat bereikte deze week weer de koers van februari, toen de coronacrisis nog moest beginnen. Want straks, als we allemaal weer representatief op kantoor moeten verschijnen, gaan heren zich weer vaker scheren.

In spiegelbeeld waren de winnaars van de coronacrisis nu de verliezers. Just Eat Takeaway, internetinvesteerder Prosus, supermarktketen Ahold Delhaize, allemaal kelderden ze op de beurs.

De koersschommelingen geven op deze manier een doorkijkje naar de wereld ná corona. Maar hoe snel zal die terugkeer naar normaal eigenlijk gaan? En wat ís normaal? Hoe waarschijnlijk is het dat de samenleving, met al zijn gewoontes, straks weer doorgaat alsof er niets gebeurd is?

Weg goedkeuring vaccin lang

Eerst de korte termijn: verwacht er niet té veel van, schreven de economen van ING al een dag na de publicatie van de resultaten van ‘BNT162b2’, zoals het Pfizer- BioNtech-vaccin officieel heet. De weg naar daadwerkelijke goedkeuring van het vaccin is nog lang.

De volgende stap is dat Pfizer een spoedvergunning aanvraagt voor het vaccin in de VS en Europa. Pfizer zal die aanvraag pas indienen nadat het twee maanden aan gegevens over deelnemers aan het onderzoek heeft verzameld. Agentschappen zouden het middel tegen het einde van het jaar kunnen goedkeuren voor gebruik bij risicogroepen als artsen en verpleegkundigen. Een algemenere goedkeuring kan op zijn snelst in het eerste kwartaal van 2021 komen.

Kortom, we zullen de komende twee tot drie maanden nog een zware economische winter door moeten van lockdowns, oplopende besmettingen in diverse landen en economische malaise alom. Steunpakketten blijven dan ook zeker op de korte termijn van groot belang, zo zei het Internationaal Monetair Fonds vorige maand, om blijvende schade aan economieën te voorkomen.

Naarmate de week vorderde, werd de reactie op de beurzen wat milder. Hoewel de AEX-index deze week wel met 4,2 procent eindigde, zakten de bedrijven die aanvankelijk sterk profiteerden weer wat terug. Tegelijk herstelden de fondsen die dit jaar juist van de coronacrisis hadden geprofiteerd zich weer enigszins. Dat weerspiegelt voor een deel het feit dat de uitrol van het vaccin nog best lang kan gaan duren.

De aanvoer van vaccins zal in het begin beperkt zijn, hoewel de massaproductie van BNT162b2 al sinds oktober gaande is. Volgens de huidige projecties zullen er dit jaar nog 50 miljoen vaccindoses beschikbaar zijn en 1,3 miljard in 2021. De grootste moeilijkheid zal zijn om de aanvankelijk schaarse vaccins te gaan verdelen.

Pfizer en BioNtech zeggen in 2021 zo’n 1,3 miljard doses te kunnen produceren. Voor een goed werkende bescherming tegen Covid-19 zijn per persoon twee doses nodig. De facto kunnen komend jaar 650 miljoen mensen worden gevaccineerd. Nog geen 10 procent van de wereldbevolking. Wie wel en wie niet gevaccineerd wordt, is tot nu toe meer een gezondheidszorgvraagstuk dan een economisch verdelingsprobleem, hoewel economen al langer pleiten voor een feitelijker kosten-batenanalyse van de coronabestrijding.

Niet alleen Pfizer en BioNTech hebben een veelbelovend vaccin handen. Het Amerikaanse hoofd van de coronabestrijding Athony Fauci liet deze week weten dat ook Moderna een vaccin heeft dat in werking en effectiviteit lijkt op dat van Pfizer. En dan zijn er nog tal van andere kandidaten in de race. Virologen achten de kans groot dat ook andere kandidaatvaccins, zoals die van AstraZeneca (met Oxford University), Novavax en Janssen (Johnson & Johnson), de komende weken positieve resultaten laten zien.

Als er meerdere effectief en veilig blijken, en geneesmiddelenautoriteiten ze goedkeuren, kan er daadwerkelijk grootschalig gevaccineerd worden. En zelfs dán duurt het volgens het RIVM waarschijnlijk nog een jaar voordat iedereen die dat wil in Nederland gevaccineerd zal zijn.

Vaccin neemt onzekerheid weg

Beleidsmakers tonen zich desalniettemin verheugd over het vooruitzicht op vaccins. Op de jaarlijkse, ditmaal virtuele, Sintra-conferentie van de Europese Centrale Bank (ECB) waren dat niet de minsten. „We waren negen maanden in onzekerheid,” zei president Chistine Lagarde van de ECB donderdag. „Dat zien we nu verminderen.”

Lagarde zei dat mensen de huidige tweede golf van besmettingen „niet langer begonnen te zien als een eenmalige barrière die geslecht moest worden”, maar één in een lange reeks waarvan niemand meer wist wanneer die zou eindigen. Dat had volgens haar invloed op de consumptie, het idee dat mensen het opgeven en nog meer beginnen te sparen. Dat is nu voorbij: „We zien nu de andere oever van de rivier. Monetair beleid en begrotingsbeleid kan ons helpen die andere oever te bereiken.”

Jerome Powell van de Amerikaanse Federal Reserve, noemde het vaccin-nieuws „heel goed en welkom nieuws voor de middellange termijn”. En Andrew Bailey, de gouverneur van de Bank of England onderstreepte dat het vaccin veel doet om de extreme onzekerheid weg te nemen.

De economie kan het beter doen dan werd verwacht. De Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs kwam donderdag als eerste met een harde berekening. Dacht het Internationale Monetaire Fonds in oktober nog dat de wereldeconomie in 2021 met 5 procent (iets meer of minder, afhankelijk van de calculatie van wisselkoersen) zou groeien, de analisten van Goldman gaan nu uit van 6 procent.

Het kan het begin zijn van een nieuwe consensus op de financiële markten dat het allemaal beter zal gaan dan verwacht. De zakenbank verwacht een bull run op de beurzen – jargon voor flink stijgende koersen. En, zoals dat gaat in de hedendaagse economie, zo’n periode kan bijdragen aan een groeiend consumenten- en producentenvertrouwen. Die kunnen weer bijdragen aan hogere bestedingen en meer economische groei.

De vrijdag gepubliceerde cijfers van het CBS over de veerkracht van de Nederlandse economie zijn wat dat betreft hoopgevend: 7,7 procent groei in het derde kwartaal. En hoewel het huidige, vierde kwartaal door de tweede coronagolf weer zal tegenvallen, is dat toch een goede score.

Hoe meer mensen gevaccineerd zijn, des te meer het leven zijn normale gang weer kan gaan nemen. Restaurants, theaters, biosocopen en musea mogen weer open, de winkelstraten zullen zich weer vullen, net als de snelwegen, de treinen en de vliegtuigen. En ook de kantoorgebouwen zullen weer voller worden.

Er zullen blijvende slachtoffers zijn: bedrijven die het niet gered hebben in de lockdowns, werknemers die hun baan zijn verloren. Maar bij een hoge vaccinatiegraad staat niets een geleidelijke herstart van de wereldeconomie in de weg.

Hervorming kan makkelijker gerealiseerd worden vanuit een traag draaiende economie

Een ander ‘normaal’

De grote vraag is of de post-corona-economie blijvend anders zal zijn. Anders gezegd: grijpen overheden, burgers en bedrijven de herstart van hun economieën aan voor een grondige koerswijziging? Wordt het nieuwe normaal ook een ander normaal?

Kleine voortekenen daarvan zijn al zichtbaar. Zo pleitte werkgeversvereniging AWVN deze week voor een aanpassing van de traditionele regelingen voor woon-werkverkeer. De verwachting is dat ook in een gevaccineerde economie een deel van de mensen structureel zal blijven thuiswerken (werkgevers schatten twee dagen per week). Daarom moet er naast een reiskostenvergoeding ook een structurele thuiswerkvergoeding komen.

Het gaat wat ver om dat al tot een ‘ander normaal’ te definiëren. Dit is eerder een aangepast ‘oud normaal’. Toch gaan er ook stemmen op om de klap van corona aan te grijpen om daadwerkelijke veranderingen door te voeren. Denk aan grootschalige investeringen in duurzame industrieën om de klimaatcrisis het hoofd te bieden. Het actief belemmeren (of duurder maken) van het heropstarten van een aantal zeer vervuilende sectoren (zoals luchtvaart) kan dan onderdeel zijn van een nieuw normaal.

Ook een hervorming van de eigen economie kan makkelijker vanuit een traag draaiende economie. Een recent rapport van onderzoeksbureau TNO pleit bijvoorbeeld voor grootschalige investeringen in innovatie. Het grote voorbeeld is hier Duitsland, dat dankzij grootschalige inzet op onderzoek en ontwikkeling, na de crisis van 2008 een „Gouden Decennium” van innovatie beleefde.

Tot die tijd: uitzitten en opletten. Want, zoals de beurzen deze week lieten zien, is het moment om nog daadwerkelijk iets te veranderen tussen nu en een gevaccineerde economie zo voorbij.