Gespletenheid beheerst Trumps nadagen

Machtsoverdracht VS Verschanst in het Witte Huis weigert Donald Trump aan de machtsoverdracht te beginnen. In zijn eigen kamp groeit intussen de berusting dat er geen tweede termijn komt.

Trump-aanhangers demonstreren tegen de verkiezingsuitslag voor het parlementsgebouw in Lansing, Michigan.
Trump-aanhangers demonstreren tegen de verkiezingsuitslag voor het parlementsgebouw in Lansing, Michigan. Foto David Goldman/AP

Deze dialoog speelde zich afgelopen dinsdag af tussen een rechter in Pennsylvania en een advocaat namens de campagne van Donald Trump.

Rechter: „Ik stel u een specifieke vraag en ik hoop op een specifiek antwoord. Beweert u dat er enige fraude is gepleegd rond deze 592 stembiljetten?”

Advocaat: „Voor zover ik weet niet, nee.”

Rechter: „Beweert u dat sprake is van buitensporige en ongepaste druk op de kiezers waar het deze stembiljetten betreft?”

Advocaat: „Voor zover ik weet niet.”

De dag erna doet de president in een tweet niettemin of het vaststaat dat er in Philadelphia, de grootste stad van Pennsylvania, fraude is gepleegd. „Een vent die Al Schmidt heet, een bestuurder van Philadelphia en een ‘zogenaamde Republikein’ (RINO), komt wel heel vaak in de nep-nieuwsmedia om uit te leggen hoe eerlijk de verkiezingen in Philadelphia zijn verlopen. Hij weigert de berg aan corruptie en leugenachtigheid te zien.”

Meer dan ooit regeren de ‘alternatieve feiten’ in de Verenigde Staten. Niet alleen in de rechtbanken, waar de advocaten van de president worstelen met een gebrek aan harde bewijzen van fraude, terwijl hij zelf dag in dag uit twittert dat er is gefraudeerd en híj heeft gewonnen.

In het politieke leven heerst dezelfde gespletenheid. Voor de Amerikaanse burgers treden twee mannen op met presidentiële allure: Joe Biden, die de meeste stemmen heeft behaald bij de verkiezingen van vorige week en die sindsdien, zichtbaarder dan hij maandenlang was, aankoerst op een goedgeregelde machtsoverdracht – een Amerikaanse gewoonte sinds 1796. Aan de andere kant, vrijwel permanent onzichtbaar verschanst in zijn Witte Huis, de zittende president Donald Trump, die weigert in de machtsoverdracht te bewilligen en doorgaat met het ontslaan en benoemen van bestuurders en hoge ambtenaren, die ministers opdracht geeft om hun begroting voor het komend jaar gereed te maken en die alleen woensdag op Veterans Day even buiten kwam om een krans te leggen op erebegraafplaats Arlington.

Vooral het feit dat Trump het ministerie van Defensie en de veiligheidsdiensten flink door elkaar heeft gehusseld, zorgde voor onrust. Hij benoemde drie mannen op topposities bij Defensie, die in het verleden opmerkelijke opvattingen hebben geventileerd. Eentje noemde president Obama een „terroristenleider”, een ander leek het een goed idee om de top van de Iraanse regering uit te schakelen met een operatie van Amerikaanse commando’s.

Staatsgreep in voorbereiding

Het bracht de somberste Amerikaanse denkers tot voorspellingen over een staatsgreep die Trump zou voorbereiden. Zij wijzen op een demonstratie die deze zaterdag wordt georganiseerd in hoofdstad Washington, de March for Trump. Een massale bijeenkomst zou een grote steun voor Trump kunnen zijn. Maar als de organisatie echt vertrouwde op een grote opkomst op Freedom Plaza in Washington, schuin tegenover het Trump Hotel, zou ze dan tegelijkertijd demonstraties aankondigen in alle vijftig hoofdsteden van de staten?

Het feit dat ze vanaf het e-mailadres 2020@stolenelection.us vragen om „elke penny” die mensen kunnen missen, wijst op een kleine, haastig opgezette organisatie. Op de sprekerslijst staat geen enkele prominente Republikein. De organisatie moet het doen met volksvertegenwoordigers als Louie Gohmert uit Texas, in september nog een van de vijf (van de 402 aanwezige) afgevaardigden die stemde tegen een wet ter bescherming van een vreedzame machtsoverdracht. Ook treedt Marjorie Taylor Greene op, pas gekozen als afgevaardigde voor Georgia, bekend om haar geloof in de samenzweringstheorieën onder de naam QAnon. Zij noemt die „een unieke kans om de wereldwijde kliek van Satan-vererende pedofielen te vernietigen”.

Intussen wijst Joe Biden doodgemoedereerd alvast zijn stafchef aan: Ron Klain, coördinator van president Obama’s succesvolle aanpak van de ebola-uitbraak in 2014. Op persconferenties wuift Biden alle zorgen over de machtsoverdracht weg. „We liggen op koers voor een naadloze overgang”, zegt hij. Een grinnikende opmerking van minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo – „we zijn op weg naar een soepele overgang naar de tweede termijn van Trump” – deed Biden af als onbeduidend.

Kremlinwatching

De onzekerheid rond het presidentschap heeft geleid tot een vorm van Kremlinwatching die ongebruikelijk is voor Washington. Was Trump nou razend en zwartgallig, zoals de ene krant schreef? Of was hij kalm en geconcentreerd, telefonerend met partij- en bondgenoten? The New York Times noteerde dat Trump nog altijd volhoudt dat hij Biden heeft verslagen, maar dat niemand zeker weet of Trump dat zelf ook gelooft. Hij pendelt tussen het Oval Office en het woongedeelte van het Witte Huis. Hij kijkt naar tv-verslagen „van de laatste weken van zijn presidentschap”, aldus de krant. „Zijn stemming is somber volgens zijn adviseurs, maar hij verheft zijn stem niet in woede.”

Lees ook: ‘Een populist kan een nederlaag bij de verkiezingen niet accepteren’

Sommige van zijn adviseurs zouden het hebben gewaagd Trump te vertellen dat hij geen kans maakt president te blijven. Anderen zouden het hem naar de zin proberen te maken, hem zachtjes laten wennen aan het idee dat hij werkelijk heeft verloren – volgens de Britse historicus Richard Evans, in een lezing deze zomer, iets „wat een populist niet kan accepteren”. Die vereenzelvigt het volk namelijk met zichzelf en kan een andere uitkomst van de volkswil alleen maar begrijpen als „de andere kant vals heeft gespeeld”.

‘Gun mij dit gevecht’

Het Witte Huis lijkt een lekke mand, want elke krant en elke tv-zender heeft wel ‘medewerkers’, ‘Republikeinen’ of ‘adviseurs’ aan de praat gekregen. Een ‘medewerker’ vertelde tegen The Wall Street Journal dat Trump zelf ook wel begrijpt dat hij het gevecht niet kan winnen, maar dat hij op dit moment alleen maar denkt: ‘Gun mij dit gevecht’.

„Ik geloof niet dat er sprake is van een coherente strategie”, aldus een ‘Republikein’. Bronnen in de staf vertellen dat ze niets mogen doen wat erop duidt dat ze Joe Biden als volgende president erkennen. Ze mogen diens transitieteam geen briefings geven, ze mogen geen stappen zetten om een nieuwe baan te vinden, dan worden ze direct ontslagen.

CNN beweert dat er een breuklijn loopt door Trumps familie: de zonen steunen hun vader blind in zijn wens door te knokken, dochter en adviseur Ivanka zou zich hebben ontpopt als „iemand die zoekt naar een manier om het gezicht van de president te redden terwijl hij zijn volgende stappen overweegt”. CNN heeft dat gehoord van ‘bronnen’ – uit boeken die de afgelopen jaren over het Witte Huis en de Trumps zijn verschenen, blijkt steevast dat Ivanka en haar echtgenoot Jared Kushner meestal de bronnen zijn over zichzelf en dat zij zichzelf dan altijd als ‘de redelijken’ afschilderen. Zo is iedereen bezig vooruit te kijken naar een toekomst buiten de regering.

„Typisch Trump, vol bravoure”, zegt Ronald Kessler, voormalig journalist van onder meer The Washington Post en vriend van Trump. Hij belt nog regelmatig mensen in het Witte Huis en deze week belde NRC met hem. Geen sprake van dat Trump aanblijft, zegt Kessler. De president gebruikt deze weken louter om zijn aanhang op te lieren. „Hij vergroot zijn krediet onder deze groep, meer niet”, zegt hij. „Misschien dat hij de partij wil leiden, of zich in 2024 weer kandidaat stelt. Of hij wordt een invloedrijke stem in het publieke domein.”

De beschuldigingen van fraude stellen volgens Kessler niks voor: „Kleine onregelmatigheden die je bij elke verkiezingen ziet. Niks dat leidt tot een serieuze verandering. Niks om bezorgd over te zijn.” De mensen om Trump heen weten dat ook. „Dat zijn geen idioten, die weten wat er aan de hand is.”

Een miljoen dollar beloning

De vele rechtszaken tegen de kiesraden in verschillende staten hebben niet tot klinkende overwinningen geleid. Integendeel. De aanklachten lezen als politiek-filosofische beschouwingen over het belang van eerlijke verkiezingen, maar onder het hoofdstuk ‘feiten’ staan louter beweringen. In Detroit zag een waarnemer namens de Republikeinse Partij bij het stemmen tellen „medewerkers van het stembureau biljetten met Donald Trump openvouwen. Ze rolden met hun ogen en lieten ze aan andere medewerkers zien. Ik geloof dat sommige van deze stemmen mogelijk niet op de juiste wijze zijn meegeteld.”

Project Veritas – op de website Trumpmarch.com aangeduid als ‘vrijheid van meningsuiting-bondgenoot’ – vond een medewerker van de posterijen die zijn baas na de verkiezingen hoorde zeggen dat ze stembiljetten moesten antedateren zodat ze nog konden worden meegeteld. „Vroeg hij dat aan jou”, wil de interviewer weten. „Nee, ik hoorde dat hij het tegen Daryl, een collega, zei.”

Deze website looft 25.000 dollar uit voor tips over fraude. De plaatsvervangend gouverneur van Texas heeft zelfs een miljoen dollar beloofd aan mensen met goede informatie die Trump kan helpen. Zoals Trevor Noah van The Daily Show deze week zei: „Mensen, als Trump echt dacht dat hij de verkiezingen had gewonnen, zou je hem de hele dag in een bus door het land zien toeren.”

Donderdag verspreidde het Cybersecurity and Infrastructure Security Agency (CISA), een dienst die in 2018 door Trump is ingesteld om toe te zien op de integriteit van verkiezingen, een verklaring van een team van veiligheidsexperts. „Er is geen bewijs dat enig kiessysteem stemmen heeft vernietigd of verloren, veranderd of op enige ander manier gecompromitteerd”, schrijven zij. „Wij hebben het grootste vertrouwen in de veiligheid en integriteit van de verkiezingen, en dat zou u ook moeten hebben.”

Meer en meer Republikeinen beginnen te zien dat er geen tweede termijn voor Trump inzit. In de Senaat, waar deze week de Republikeinse leider McConnell nog zei dat Trump „100 procent het recht” heeft om rechtszaken aan te spannen, vonden woensdag ineens enkele Republikeinse Senatoren dat Biden en zijn transitieteam inzage moeten krijgen in vertrouwelijke informatie. „We willen dat ze meteen aan de slag kunnen als ze winnen”, zei een Republikeinse senator met nog maar een klein slagje om de arm.

Kunnen de Democraten nu opgelucht ademhalen? Ze durven niet. Wie weet wat Trump nog uithaalt in de ruim negen weken die hem scheiden van zijn vertrek. Wie kan hij nog benoemen? Wie kan hij ontslaan? Het hoofd van de jubelende CISA vertelt al aan zijn collega’s dat hij verwacht te worden ontslagen. Maandag belde Trumps stafchef met zijn medewerkers en drong aan op plannen voor de laatste weken. Dan zou de president nog een handvol decreten tekenen op het gebied van migratie, handel, de verhouding met China. En ook dat, noteerde Politico, is een teken dat de naaste medewerkers van de president weten dat er geen tweede termijn komt – waarom zou je anders haast maken met zulke plannen?

Fragiel vertrouwen

Intussen is de ergste schade al aangericht. In het toch al fragiele vertrouwen dat Amerikanen in hun democratie stellen, heeft Trump met de sloophamer nog wat extra deuken geslagen. Volgens Morning Consult, een opiniepeiler, heeft nog maar 34 procent van de Republikeinse kiezers vertrouwen in het kiesstelsel. 70 procent van de Republikeinen vond de verkiezingen van 2020 „niet eerlijk of vrij”. Zelfs in staten waar Trump won, hadden de Democratische kiezers nog meer vertrouwen in de eerlijkheid van het systeem dan de Republikeinen. Geen toeval dat president Trump zoveel negatieve tweets over Fox News verstuurt, zeggen Amerikaanse media. Hij overweegt een eigen zender op te zetten. Wantrouwen in de democratie is misschien geen stevige basis voor een vrije samenleving, maar het is goedkope brandstof voor Trump TV.

Trumps vriend Ronald Kessler vindt het vooral droevig voor de medewerkers van Trump. Die zijn straks allemaal hun baan kwijt. „En denk je dat het goed staat op je cv? ‘Medewerker van Donald Trump’? Zelfs de topvrouw van een bedrijf die voor Trump is, zal zich wel twee keer bedenken voor ze zo iemand aanneemt. Omdat ze de reacties vreest.”

Met medewerking van Jutta Chorus.