Is Donald Trump de politieke Luddiet van onze tijd?

Waarom moet Joe Biden de hand reiken naar de kiezers van Donald Trump, vraagt zich af. Het Trump-electoraat zal de toekomst van de VS niet bepalen.

Hubert Smeets

Terwijl Donald Trump met zijn pathologische neiging tot subordinatie de Amerikaanse instituties elke dag verder delegitimeert, zoals historica Anne Applebaum schrijft in The Atlantic, verlangen trumpologen dat Joe Biden begrip toont voor de achterban van de verliezer. Biden, gesteund door 51 procent van de kiezers, moet zich voegen naar de 47 procent van de verliezer. Trump zou volgens een dialectische kronkelredenering namelijk een ‘morele overwinning’ hebben geboekt op de culturele elite die het echte Amerika niet begrijpt.

Waarom deze eis tot mededogen? Vanuit een rechtsstatelijke of christelijke moraal is er veel voor te zeggen dat de winnaar oog heeft voor de verliezers. Een pluriforme democratie floreert dankzij de ruimte die ook minderheden krijgen. Binair meerderheidsdenken leidt tot dictatuur, bloedvergieten of beide.

Maar moet de warme naastenliefde zover gaan dat we de ogen sluiten voor een meer kille rationaliteit? Naar analogie van het coronadebat over het dilemma of de gezondheidszorg dan wel de economie moet prevaleren – in Nederland metaforisch samengevat als „dor hout” en „80-plussers die te dik zijn en gerookt hebben” – kan Biden ook met een hardere materialistische blik kijken naar de landgenoten die niet op hem hebben gestemd. Hoe relevant is die minderheid? Heeft ze terecht noten op haar zang omdat ze een glinsterende toekomst voor de boeg heeft of is haar ooit zo dominante rol juist geschiedenis geworden?

Kiezersonderzoek werpt enig licht op de vraag. De Trump-kiezers blijken niet het motorblok te zijn van de vierde industriële revolutie die in de VS is ontketend. Velen zijn ook niet goed voorbereid op een economie, die wordt gedreven door kunstmatige intelligentie en 3D. Trump mag dankzij wat meer aanhang onder latino’s en Afro-Amerikanen iets minder blank zijn geworden, onder hoger opgeleide blanken is hij stemmen kwijtgeraakt en onder niet-blanken met een hbo-diploma of meer heeft hij niets gewonnen. Trump moet het, nog meer dan in 2016, hebben van 65-plussers die geen college-diploma hebben en onevenredig vaak wonen in gebieden waar de coronapandemie haar zwaarste tol heeft geëist. Van de lager opgeleide blanken stemde 63 procent op hem, van de niet-blanken deed 25 procent dat. Biden zou deze kiezers tegemoet kunnen komen met geld. Maar of dat zin heeft? Trump is niet de president van de lagere inkomensgroepen. Juist onder degenen die meer dan 100.000 dollar per jaar verdienen, groeide zijn aanhang van 45 naar 50 procent.

Die combinatie van mager opgeleide kiezers enerzijds en vermogende kiezers anderzijds, doordesemd met nostalgie naar oude imperiale tijden, doet denken aan de aanhang van Vladimir Poetin in Rusland. Ook in een democratie is heimwee niet verboden. Maar of de VS aan de hand van dit electoraat en zonder het trumpiaanse protectionisme in de vaart der volkeren kan worden opgestuwd, is de vraag. In de Amerikaanse economie gelden harde wetten. Met Luddieten, antimoderne lui die ruim twee eeuwen geleden de industriële revolutie de pas dachten af te snijden door weefmachines te vernielen, heeft het op innovatie gefixeerde land nooit mededogen gehad. Dat is misschien zielig voor de verliezers, maar geen reden om de klok terug te draaien. En al helemaal niet om de hand reiken naar al die politieke Luddieten rond Trump die anno 2020 de democratisch verkiezingsmachine proberen te saboteren.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.