Overal in Bihar zijn werkende kinderen te zien. De scholen zijn nog dicht.

Foto Eva Oude Elferink

Reportage

Door de schoolsluiting moeten weer meer Indiase kinderen aan het werk

India Nu de scholen al maanden dicht zijn, worden kinderen op het Indiase platteland door hun ouders aan het werk gezet. Ook kindersmokkel neemt weer toe. „Ik hou van lezen, niet van werken.”

Het hoofd van de veertienjarige Puja Kumar trilt zachtjes. Voorzichtig, blote voet voor blote voet, loopt ze de heuvel af, haar handen geklemd om de baal helmgras op haar kruin die een schaduw over haar gezicht werpt. In haar voetspoor nog vier meiden, schuifelend, balancerend, zweetdruppels glinsterend onder ogen die leeg voor zich uit staren. Het is maandagochtend, elf uur en hun werkdag is in volle gang.

Veel liever had Kumar met diezelfde meiden in hun klaslokaal gezeten. Wiskunde is haar lievelingsvak, zegt ze, starend naar de grond. Maar in maart gingen wegens het coronavirus alle Indiase scholen dicht, dus ook die in Bihar, een van de armste deelstaten. In plaats van een plooirok en blouse draagt Kumar nu al maanden een broek en een t-shirt, waarop vandaag in kapitalen ‘create’ staat. Want er moet gewerkt worden.

Ik hou van lezen, niet van werken

Puja Kumar (14)

Of het in hoofdstad Patna is of hier in Sitamarhi, een lappendeken van velden met rivieren die jaarlijks tijdens de moesson voor verwoesting en ontheemding zorgen, overal zie je kinderen sjouwen, hakken, sorteren. Eropuit gestuurd door hun ouders die na maanden van lockdown en overstromingen worstelen om hun gezin te kunnen voeden.

Lees ook: Hoe corona van schoolmeisjes in Kenia moeders maakt

School is er toch niet. Al ruim zeven maanden moeten leerlingen in Bihar het doen met online lessen en speciale uurtjes op de staatstelevisie. Miljoenen kinderen uit veelal arme gezinnen krijgen daar niets van mee. Hun ouders zeggen nooit instructies van school te hebben ontvangen, maar vaker nog is er thuis niets om de lessen op te volgen. Is er al een smartphone, dan moet deze vaak met het hele gezin worden gedeeld.

Online lessen? Ook Kumar kijkt verward. De enige lessen die zij de afgelopen maanden volgde, gaf ze zichzelf, bladerend door haar schoolboeken en met hulp van haar oudere broer. Haar ouders werken op het land van iemand anders, maar dat ligt al weken onder water. Dus springt Kumar overdag bij, bijvoorbeeld door gras te verzamelen voor veevoer.

Ze mist school, zegt ze. „Ik hou van lezen, niet van werken.”

Puja Kumar (14) uit de Indiase deelstaat Bihar met gras voor veevoer. Foto Eva Oude Elferink

Buffer tegen uitwassen

Wereldwijd zullen in de nasleep van de pandemie minstens 24 miljoen kinderen niet naar hun klas terugkeren, schat Unicef. In India, waar nog hele generaties ongeletterd zijn, is school niet alleen een stap naar een beter leven, maar ook een buffer tegen uitwassen als kinderarbeid, kindhuwelijken en honger. Zaken waartegen in Bihar de laatste jaren mondjesmaat succes werd geboekt.

„Dat gaat nu allemaal verloren”, zucht Prabhat Kumar van hulporganisatie Save the Children India aan de telefoon. „Op het gebied van kinderarbeid was de trend in India al twee decennia dalende. Kinderen gingen meer naar school, ook in Bihar. Nu zien we een duidelijke ommekeer. Ouders zetten hun kinderen aan het werk omdat ze anders niet kunnen overleven. Maar hoe langer zij van school wegblijven, hoe kleiner de kans dat ze daar ooit terugkeren.”

Hoe langer kinderen van school wegblijven, hoe kleiner de kans dat ze daar ooit terugkeren

Prabhat Kumar Save the Children India

Officieel mogen kinderen onder de veertien jaar niet werken in India, op enkele uitzonderingen na, zoals werk op het land van hun ouders. Maar al vóór corona waren er alleen al in Bihar volgens officiële cijfers meer dan een miljoen kindarbeiders. Een deel werd weggezonden naar staten zo ver als het zuidelijke Tamil Nadu of Rajasthan, waar ze uit het zicht van inspecteurs illegaal buffelden in fabrieken.

Lees ook over corona in India ‘We hadden nog voor zeven uur zuurstof’

De landelijke lockdown bracht een exodus uit de steden op gang van arbeidsmigranten die hun werk plots waren kwijtgeraakt. Zo ook kinderen. „Ruim vijftigduizend kinderen zijn naar Bihar teruggekomen”, zegt Suresh Kumar, advocaat en directeur van de ngo Centre Direct. Gezeten in een klein kantoor in het centrum van Patna tikt hij met zijn hand op tafel: Vijftig. Duizend. „Dit was onze kans hen terug te krijgen in het systeem.” Maar dat is niet gebeurd, stelt Kumar gefrustreerd. „De regering verkeert in ontkenningsmodus. Deze kinderen zijn nooit geregistreerd. Er is nooit een plan gemaakt om hen op te vangen.” In plaats daarvan zien hij en zijn medewerkers gebeuren waar ze al voor vreesden: „Er worden bussen deze kant op gestuurd om kinderen terug te brengen naar fabrieken.”

Puja Kumar (14) en andere kinderen dragen gras voor veevoer. Foto Eva Oude Elferink

Armbandenfabriek

Hulporganisaties slaan al weken alarm over een nieuwe toename in kindersmokkel vanuit Bihar. De lokale politie erkent dat het gebeurt. Sinds de zomer worden extra controles uitgevoerd, onder meer bij trein- en busstations. Suresh Kumar vertelt dat zijn organisatie alleen al meer dan vijftien bussen heeft gestopt waarin kinderen werden meegenomen, dankzij tips van contacten in kwetsbare gebieden.

„Hun ouders zijn wanhopig”, zegt hij. „Deze smokkelaars maken daar slim gebruik van. Ze sturen luxe bussen en maken hen wijs dat hun kinderen 6.000 roepies, zo’n 70 euro, zullen verdienen als ze hen in die armbandenfabriek in Jaipur laten werken. Dat is hier een goed salaris. Daarvoor zouden ze zogenaamd maar een paar uur per dag hoeven werken en voor de rest zouden ze les krijgen.”

Al voor Covid-19 ging dat zo, aldus de ngo-directeur. „Maar nu zijn hier helemaal geen kansen meer. De bouw ligt stil, er is geen werk. Ouders denken dat als ze hun kind meegeven, niet alleen zij maar ook het kind beter af is. De scholen zijn toch dicht. Maar zo pakt het in werkelijkheid nooit uit.”

Van de Indiase regering mochten de scholen op 15 oktober open, maar veel deelstaten zijn terughoudend. In Bihar zeggen de autoriteiten een definitief besluit uit te stellen tot na het hindoefestival Diwali, dat deze zaterdag begint. De vraag is hoeveel leerlingen terugkeren. Het aantal vroegtijdige schoolverlaters ligt in Bihar ver boven het landelijk gemiddelde: 40 (versus 4) procent van de kinderen gaat voor het vijftiende jaar van school. De laatste jaren nam dat wel af.

Langzaam kauwende koeien

In Madhaul, een dorp omringd door palmbomen en langzaam kauwende koeien, krijgt de school van Puja Kumar een laatste lik hemelsblauwe verf. Ter voorbereiding op de terugkeer van de bijna zeshonderd leerlingen? Directeur Kamini Kumari Sinha (55) schudt haar hoofd. Die week beginnen in Bihar verkiezingen voor het lokale parlement, vertelt ze. „Wij zijn een van de stemlokalen.”

Binnen zit een vijftal leraren, kletsend, lijstjes afvinkend. Hoewel ze al maanden geen leerling hebben gezien, zijn zij hier om de dag geweest. „We zijn een overheidsschool”, legt Sinha uit. „Voor ons geldt een aanwezigheidsplicht van 50 procent.” De zeeën aan tijd moesten ze gebruiken voor administratie, want aan online lessen doen ze niet. Sinha: „Daar was geen initiatief voor. De leerlingen moeten het zelf doen.”

Een leraar in een krap zittend shirt en met zijn mondkapje onder de neus zegt dat hij het heeft geprobeerd. Tweemaal is hij naar dorpen gegaan waar leerlingen wonen, om hen daar les te geven. Maar volgens de man waren de ouders nooit thuis of werd hij niet serieus genomen. De schoolsluiting is dramatisch voor de kinderen, zegt hij. „Maar wat kunnen we doen?”

In de verte knipt een groepje kleine kinderen gras weg. En zij dan? De leraar haalt zijn schouders op. „Zij zitten hier niet op school.”