Opinie

Zoekende stad

In 010

Hij had het voor het eerst toen hij de Weisseritztalbrücke in Dresden fotografeerde. Dat gevoel van: hé, waar heb ik dit eerder gezien? Voor zijn geestesoog doemde het viaduct op bij het Zuidplein. En zo vielen hem steeds meer overeenkomsten op tussen de twee zustersteden. De blauwe buizen op de Postplatz correspondeerden met de ‘havenkranen’ op het Schouwburgplein, en de brug bij de Alberthaven met de Rotterdamse Hef.

Ik ben aan de Mathenesserlaan bij fotograaf Otto Snoek, die met trots zijn nieuwe fotoboek Rotterdam Dresden presenteert. „Het Goethe Instituut had me als artist-in-residence naar Dresden gestuurd om de Pegida-beweging te fotograferen”, legt hij uit, „maar daarnaast rijpte langzamerhand dit idee.” Het boek, samengesteld door uitgever Willem Zoetendaal, bevat zo’n 250 foto’s, waarbij telkens twee gelijkende stadsgezichten tegenover elkaar zijn geplaatst.

Dresden en Rotterdam hebben veel gemeen: beide metropolen verloren tijdens de oorlog hun centrum. Snoek: „Het zijn zoekende steden met een gat in het hart. Bovendien deelt een rivier de stad in tweeën: daar de Elbe, hier de Maas. En in beide steden is Zuid het problematische deel en Noord het culturele.”

Als ik het fotoboek doorblader, valt me nog iets anders op: het veelal lelijke straatbeeld, nog versterkt door Snoeks panoramafotografie. Maar het is een lelijkheid die ontroert, en daardoor van een grote schoonheid: een café dat zich De Luxe noemt op een onooglijk stukje William Boothlaan, vrolijk gekleurd meubilair op een desolate binnenplaats in Dresden.

Toch is de Rotterdammer niet bewust op zoek gegaan naar lelijkheid. Wel naar „het menselijk pogen om harmonie aan te brengen.” Snoek: „Het resultaat is vaak van een treurige schraalheid, zoals bij café De Luxe. Het heeft een uitstraling van: dit is wat we, na een lang gevecht om ordening, hebben bereikt. Dat is aandoenlijk, vind ik. Voor beide steden geldt dat de logica van de ruimtelijke ordening ernstig is verstoord door het bombardement in de oorlog.”

Op Snoeks foto’s gebeurt van alles: fietsende en pratende mensen, geparkeerde auto’s en vrachtwagens dwars door het beeld. En toch lijkt het allemaal bij elkaar te passen. Snoek: „Ik noem het een kijkspel: de absurde opeenstapeling van elementen en lagen in de stad. Dat kan een koopzondag zijn, in combinatie met een evenement. Breng je die twee samen dan krijg je wrijving, maar ook geborgenheid. Ik ben graag daar waar de chaos is. En ik weet dat die zich op elke straathoek kan voordoen. Ik ben een democratisch fotograaf.”

Een mooi vak, vindt Snoek: „Ik sta op een plein in Rotterdam of Dresden en word overspoeld door een golf van liefde voor het kleine leed en het kleine geluk.”

Foto’s Otto Snoek