Dick Couvée: „In de Bijbel heb je het prachtige begrip sabbat: dat betekent ‘van ophouden weten’. Dat is goed voor een mens.”

Foto Arie Kievit

Interview

Afscheid van dominee Dick Couvée: ‘Zelfredzaamheid is flauwekul’

Dick Couvée De dominee neemt afscheid. „De Pauluskerk heeft altijd meebewogen met Rotterdam.”

Dominee Dick Couvée (66) onderbreekt het telefoongesprek al na een paar minuten. Er staan twee mensen voor zijn raam tegen elkaar te schreeuwen. Één moment. Geklop op een raam. „Joehoe jongens!”. Of ze even wat verder kunnen gaan staan. „Zo stoned als een garnaal”, zegt hij terug aan de telefoon. Het zijn bezoekers van de Pauluskerk.

De Pauluskerk is altijd een plek geweest waar iedereen welkom is, „wat je ook hebt uitgevreten”, vindt Couvée. Elk mens telt. Hij gaat met emeritaat, want een predikant stopt als hij de pensioengerechtigde leeftijd heeft, en wordt opgevolgd door predikant Ranfar Kouwijzer. Hij had nog wel willen blijven. Hoewel, zegt hij gelijk daarna, het is hard werken en zijn energie wordt minder. „In de Bijbel heb je het prachtige begrip sabbat: dat betekent ‘van ophouden weten’. Dat is goed voor een mens.”

Maar Couvée zelf is een man die van geen ophouden weet. Al 12,5 jaar zet hij zich actief in voor de Pauluskerk. De kerk werd landelijk bekend door zijn voorganger Hans Visser, die voornamelijk drugsverslaafden opving. Toen Couvée in 2008 begon was er van de Pauluskerk weinig over. De meeste activiteiten en medewerkers waren overgeplaatst naar een stichting die verslaafden helpt. De Pauluskerk was een noodkerk geworden. Er hing een sfeer van malaise, zegt Couvée.

Lees ook: ‘Of je nu gek of ziek of verslaafd bent: hier word je niet weggestuurd’

Couvée en zijn team maakten van de kerk weer een open huis met opvang en maaltijden. Het medisch spreekuur keerde terug. De bezoekersaantallen schoten omhoog. De opening in 2013 van de nieuwe Pauluskerk versterkte die opbloei. Een opvallend hoekig, roodkoperen gebouw, een ontwerp van de Engelse architect Will Alsop. Drugsgebruik was in de kerk niet meer toegestaan.

Ook het type hulpverlening veranderde. Drugsverslaafden konden op andere plekken terecht en zo vulde de kerk zich met ongedocumenteerden (illegalen in de volksmond). Vanuit de Pauluskerk richtte Couvée een campagne op: ongedocumenteerden hebben recht op bed, bad en brood. De basisbehoeften. De regeling kreeg landelijke bekendheid en de overheid ging uiteindelijk overstag. Dat is waar de Pauluskerk voor staat, zegt Couvée: „individuele hulp geven en structurele problemen agenderen.”

‘Zelfredzaamheid is flauwekul’

Tegenwoordig komen er vooral arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa in de Pauluskerk. Veel van hen zijn dakloos. Couvée: „Dakloosheid is nooit het enige probleem.” Vaak gaat het gepaard met armoede en schulden.

„De Pauluskerk heeft altijd meebewogen met de problemen van de stad”, zegt Couvée. In Rotterdam zijn er zo’n 4.000 mensen dak- en thuisloos. Volgens Couvée komt het grootste gedeelte van die groep mensen uit Midden en Oost-Europa. Ook zijn het vaak jonge mensen. De toenemende dakloosheid onder jongeren is een probleem dat eerder ook Argos en Vers Beton hebben gesignaleerd.

Lees ook dit interview met dominee Couvée en ex-dakloze Patrick van der Jagt

Volgens Couvée hebben deze jongeren grote moeite met aansluiting te vinden bij de veeleisende samenleving van nu. Deels door armoede en schulden, deels omdat ze niet mee kunnen komen. „De overheid gaat uit van zelfredzame mensen. Iedereen moet aan eisen voldoen die bedacht zijn achter een bureau, met lijstjes en protocollen.” Maar als je dakloos bent dan sta je vooral in de overleefstand: een zoektocht naar warmte, eten, drinken en een plek voor de nacht. „Dat leven op de straat botst met de nette wereld van de bureaucratie”, zegt Couvée.

Zelfredzaamheid is een woord waar we vanaf moeten, zegt Couvée: „het is volkomen flauwekul en onmenselijk.” Zelfredzaamheid mag van hem in het rijtje met de woorden participatie en illegalen. „Er schuilt een politieke agenda achter van een overheid die zich terugtrekt en haar verantwoordelijkheid niet neemt.” Grote groepen mensen raken zo op zichzelf aangewezen.

Tough love

Als er iets is dat we van corona hebben geleerd, dan is het wel dat het tijd is voor verandering, zegt Couvée. „Het is alsof de aarde nu zelf ingrijpt en zegt: stop Homo sapiens, dit gaat zo niet langer.” Dat gevoel hebben meer mensen in de stad en de kerk, merkt hij. Door corona zien mensen hoe hele groepen het lastig hebben. „De bereidheid om daar iets aan te doen is enorm”, zegt Couvée. Het is tijd voor een nieuw verhaal.

Die wens sprak hij ook uit in zijn afscheidspreek op zondag 8 november. Het nieuwe verhaal ligt in de woorden „tough love”. Want liefde is geen soft concept. Couvée: „God is liefde zegt niet zoveel. Liefde is zo ongeveer het moeilijkste dat er is op aarde. Het vraagt geduld, volharding en inzet.” Tough love betekent jezelf losmaken van het individu. Kijken naar wat wij voor elkaar kunnen betekenen. „Wij zijn uiteindelijk door en door sociale wezens.”

Nieuwe levenslust

Dat tough love werkt, weet Couvée. Hij heeft het zelf al zo vaak meegemaakt. Het zijn de momenten die hem het meest bij zullen blijven. Mensen die totaal ontredderd aankomen bij de Pauluskerk. „De ogen van die mensen zijn dof.” Als er na een tijdje weer iets van licht, nieuwe levenslust, verschijnt in die ogen dan weet hij: „hier gaat het nu allemaal om”. En als het in de Pauluskerk kan, dan kan het ook in de rest van Nederland, vindt Couvée.

De Pauluskerk is, buiten zijn vrouw en kinderen, het mooiste cadeau van zijn leven. Hij gaat het missen. Vooral het open huis, waar het allemaal gebeurt. Tussen de mensen. Een kopje koffie drinken. Wat kletsen. „Dan zie je wat een mooie plek dit is. En wat een mooie plek de hele stad zou kunnen worden als iedereen welkom is, en niemand buitengesloten zou worden.”