Twee avonden zappen met de curatoren van Le Guess Who

Onlinefestival Als een van de laatste festivals dacht Le Guess Who? toch nog liveconcerten te kunnen doen. Daar ging een streep doorheen. Maar een alternatief stond klaar. Het online-televisiekanaal van het festival blijkt een grenzeloze flipperkast.

Optreden van Sun Ra Arkestra op Le Guess Who? in 2017, beelden van het concert zijn te zien in de uitzending van Le Guess Who? ON.
Optreden van Sun Ra Arkestra op Le Guess Who? in 2017, beelden van het concert zijn te zien in de uitzending van Le Guess Who? ON. Foto Jelmer de Haas

Een avondje youtuben met Phil Elverum is misschien niet de meest feestelijke invulling van een festivalavond. De man achter muziekproject Mount Eerie wordt soms wel de droevigste muzikant op aarde genoemd. Toch is het een intieme ervaring om te worden meegezogen in zijn video-universum. Hij zapt van kruiend zee-ijs in Odessa naar geluidloze opnames van hoge golven op 35mm-film en een video van iemand die een liter melk over zijn thee giet.

Dit associatief springen tussen werelden staat centraal op Le Guess Who? ON. De interneteditie van het Utrechtse festival waar gewoonlijk muziekconnaisseurs van over de hele wereld op afkomen, krijgt dit keer de vorm van een online televisiekanaal dat drie dagen lang non-stop uitzendt. De zorgvuldig geprogrammeerde optredens van Nederlandse bands voor dertig bezoekers per concert (Le Guess Who? OFF) sneuvelden vorige week in het zicht van de haven door de aanscherping van de coronamaatregelen.

Een preview van delen van de ongeveer zestig uur durende uitzending leert dat twee pijlers waarop het festival rust ook online overeind blijven. Ten eerste cureren muzikanten een groot deel van het aanbod. Ten tweede krijgt alle muziek evenveel aandacht: de grote Engelstalige bands, maar ook de eenzame sufi-zanger of de muziekscene van Jakarta. Of de cultfilmklassieker Dawn of the Dead. De kijker komt in een grenzeloze flipperkast terecht.

Muziekmetropolis

Festivals spelen een belangrijke rol in het faciliteren van nieuw werk, maar hoe doe je dat als er geen podium is? Het leukste onderdeel van LGW? ON heet ‘Reports from Other Continents’. Het festival stuurde lokale reporters op pad om de muziek uit hun woonplaats vast te leggen. De aanpak lijkt op het VPRO-televisieprogramma Metropolis, maar dan voor muziek.

Zo krijgen kijkers inzicht in de shrap- en gengetonescene, een hiphopstijl uit Nairobi waar de muzikanten zoeken naar manieren om hun producties naar een hoger niveau te tillen. Daarna is het schakelen naar Moengo, in Suriname. Daar proberen Marrons de aleke-muziek levend te houden, een unieke zang- en dansstijl die ook onder jongeren lijkt aan te slaan.

Een enkele keer wordt de coronacrisis zichtbaar. Als de Congolese reporter Horeb Bulambo Shindano laat zien wat de helende functie van muziek is in het door oorlog geteisterde Goma, zien we met witte verf beschilderde zangers en dansers in traditionele dierenhuiden zingen en drummen, met een niet-medisch blauw mondkapje op.

Curatoren

Net als in een regulier jaar laat LGW? een deel van de programmering over aan gastcuratoren. Bij Phil Elverum resulteert dat behalve in zijn reeks korte YouTube-films, ook nog in een tien uur durende film van een treinreis naar de poolcirkel. Die vormt de afsluiter van het festival. Wie zin heeft, zet zondagavond om kwart voor twaalf het onlinekanaal aan.

Verder gelukkig ook veel muziek. Moon Duo schotelt de muziekfilm Sun Ra: A Joyful Noise uit 1980 voor, vol buitenaardse jazz en rariteiten, SUUNS laat documentaires zien over art-punkband Fugazi en hardrockband Judas Priest.

Archief

Een van de schaarse lichtpuntjes in de kaalslag die corona teweegbrengt, is dat festivals eindelijk een goede reden hebben om te putten uit het geweldige archief dat ze vaak bezitten. Mits er tenminste goede opnames zijn gemaakt. Dat is bij LGW? het geval, na dertien jaar overvolle programmering. Onder de nooit eerder vertoonde opnames duikt opnieuw het Sun Ra Arkestra op en de zelden optredende Canadese cultzangeres Mary Margaret O’Hara, beide in 2017 in Utrecht.

En wie bijvoorbeeld ziet hoe het Zuid-Afrikaanse BCUC in 2018 het publiek en zichzelf opjut met percussie, gospel en strijdkreten, krijgt alsnog wat festivalgevoel in de huiskamer. Om nog te zwijgen van de videoportretten die door de jaren gemaakt werden, van Shabaka Hutchings’ jazz tot de punk van Moor Mother en de Turkse psychedelische folk van Selda.

Videokunst

Meer nieuw materiaal komt van een open oproep die het festival deed aan makers wereldwijd. Ook hier is het weer ongefilterd flipperen. Zo richt videokunstenaar Inge Reisberman haar camera een minuut lang op een eenzame sufi-zanger die in de hoek van vermoedelijk een moskee zit. Nog intenser is de videokunst van Jerom Fischer en Boris Acket waarin we een man en een vrouw elkaar in de ogen zien kijken en via patronen van licht in hun blikken hun gedachten verbeeld zien. Het is als een futuristische versie van Marina Abramovic’ performance The artist is present.

Het zappen langs werelden, subculturen en muziekstijlen hoort bij Le Guess Who?. Wat niet past is het keurslijf van slechts één kanaal. Wie de oorverdovende noise of obscure traditionele muziek even zat is, kan niet een andere zaal opzoeken, zoals gewoonlijk. Aan de andere kant is de keuzestress die het reguliere festival eigen is, eindelijk weggevallen. De bezoeker kan zich volledig overleveren aan het muzikale avontuur.

Le Guess Who? ON zendt uit van vrijdag 13 nov. t/m zondag 15 nov. via www.leguesswho.nl