Koolmees schuift hervorming door

Kamerbrief arbeidsmarkt In twee adviezen werd een grote verandering van de regels rond werk bepleit. In de formatie zal dat een belangrijk thema worden.

Fietskoeriers van Uber Eats wachten op een bestelling.
Fietskoeriers van Uber Eats wachten op een bestelling. Foto Peter Hilz / HH

De regels rond werk zijn oneerlijk en werken ongelijkheid in de hand. Daarom moeten ze drastisch worden aangepast. Die harde conclusie trok een door het kabinet ingestelde commissie in januari.

Nu, zo’n tien maanden later, heeft het kabinet gereageerd: minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) „onderschrijft” de conclusies van deze commissie-Borstlap, schreef hij woensdag aan de Tweede Kamer, maar hij laat de oplossingen over aan het volgende kabinet.

Nederland heeft buitengewoon veel flexwerkers en zzp’ers, schreef de commissie onder leiding van oud-lid van de Raad van State en voormalig topambtenaar Hans Borstlap in januari. Het vaste contract zou daarom weer de norm moeten worden. De wirwar aan verschillende soorten flexcontracten moet worden ingeperkt. En werklozen zouden veel meer begeleiding moeten krijgen bij hun zoektocht naar nieuw werk, bepleitte Borstlap.

De coronacrisis laat het belang van deze aanbevelingen nog eens zien, schrijft Koolmees aan de Tweede Kamer. „Met name laagopgeleiden en jongeren ontberen de zekerheden die verbonden zijn aan een vast contract.”

Maar dit kabinet kan hier niet veel meer mee doen, schrijft Koolmees, omdat het druk is met crisisbestrijding en omdat er over vier maanden alweer Tweede Kamerverkiezingen zijn, waarna er een kabinetsformatie op gang komt.

Wel laat Koolmees zijn ambtenaren veel ideeën uitwerken die in lijn zijn met dit rapport, zodat er in de kabinetsformatie goed onderbouwde beslissingen kunnen worden genomen.

Sociale partners willen helpen

De kans is groot dat de arbeidsmarkt een prominent onderwerp wordt in de volgende formatie. Vrijwel alle partijen schrijven in hun concept-verkiezingsprogramma dat zij de regels rond werk ingrijpend willen veranderen. Ook voorstellen van Borstlap komen daarin vaak terug, onder meer in het programma van D66, dat geschreven is onder leiding van Koolmees.

Eén ding is duidelijk: dit rapport zal niet zomaar in de vergetelheid raken.

Intussen willen vakbonden en werkgeversorganisaties het nieuwe kabinet op weg gaan helpen. Zij willen een compromis bereiken over de nieuwe regels rond werk.

Als werkgevers- en werknemersorganisaties het daarover op tijd eens worden, dan is dat doorgaans moeilijk te negeren voor een nieuw kabinet.

Toch wil vakbond FNV ook nu al actie zien van Koolmees. „We snappen dat het kabinet de adviezen niet meteen kan omzetten in allerlei wetgeving”, zegt FNV-bestuurslid Zakaria Boufangacha. „Maar wat het kabinet wél kan doen om de kwetsbare positie van flexwerkers en zelfstandigen te verbeteren, laat het óók na.”

Zo wil de vakbond dat het kabinet snel begint met het handhaven van de zzp-regels. Volgens de wet moeten sommige soorten werk door werknemers in loondienst worden gedaan, bijvoorbeeld als zij weinig vrijheid krijgen om de klus op hun eigen manier of eigen tijdstip uit te voeren. Die regels worden amper gehandhaafd.

Ook het kabinet vindt handhaving belangrijk, schrijft Koolmees. Toch wil hij nog even wachten met het uitdelen van boetes. Eerst wil hij bedrijven duidelijkheid geven over welk werk ze wel en niet door zzp’ers mogen laten doen. Binnenkort komt er een online vragenlijst die bedrijven deze duidelijkheid moet geven.

Lees ook: Invoering van minimumtarief voor zzp’ers afgeblazen

Koolmees is het verder met de commissie eens dat flexwerk ingeperkt moet worden. Zo ziet ook hij dat bedrijven bepaalde werkzaamheden, zoals werk in callcenters, vaak structureel laten uitvoeren door uitzendkrachten, terwijl uitzendwerk oorspronkelijk bedoeld was om tijdelijke piekmomenten op te vangen.

Geen deeltijdontslag

In een paar voorstellen van de commissie-Borstlap kan het kabinet zich niet vinden. Zo stelde de commissie een ‘deeltijdontslag’ voor. Een werkgever die in zwaar weer verkeert, mag een werknemer dan dwingen om een aantal uren in te leveren, zodat volledig ontslag niet nodig is.

Borstlap wil het vaste contract zo aantrekkelijker maken voor werkgevers. Dat is hard nodig vindt hij, zéker als flexwerk wordt ingeperkt. Daar is Koolmees het mee eens, maar een deeltijdontslag geeft werknemers „een grote onzekerheid”, schrijft hij.

Koolmees gaat in zijn brief ook in op een advies van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), dat eveneens in januari verscheen.

Die adviseerde niet alleen om flexwerk drastisch in te perken, maar ook om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van werk wordt verbeterd. Zo moet het makkelijker worden om werk te combineren met de zorg voor een kind of ouder, of een ziek familielid. De WRR stelde voor om een langer collectief betaald ouderschaps- en zorgverlof in te voeren voor alle werkenden – ook zzp’ers. In zijn brief wijst Koolmees erop dat hij al meerdere veranderingen in gang heeft gezet die in lijn zijn met deze twee rapporten.

Zo is het partnerverlof, ook bekend als vaderschapsverlof, uitgebreid van twee dagen naar maximaal zes weken. En vanaf augustus 2022 kunnen vaders en moeders negen weken ouderschapsverlof deels betaald krijgen.

Lees ook: Verlof opnemen, het blijft ongemakkelijk

Ik probeer stappen vooruit te zetten

Minister Koolmees

Het verschil tussen vast en flexibel werk heeft Koolmees ook iets verkleind, onder meer met zijn Wet arbeidsmarkt in balans, die dit jaar van kracht werd. Oproep- en payrollkrachten hebben meer rechten gekregen. Voor werkgevers is het iets makkelijker en goedkoper geworden om vast personeel te ontslaan.

Maar al bij de presentatie van deze wet, in november 2018 zei Koolmees dat hij deze kabinetsperiode slechts een begin maakt met de hervorming van de arbeidsmarkt: „Ik probeer grote stappen vooruit te zetten in deze kabinetsperiode. Maar dan zijn we er nog niet.”