Bibliotheken lenen minder boeken uit, organiseren meer activiteiten

Onderzoek Bibliotheken lenen steeds minder fysieke boeken uit en zien de ledenaantallen teruglopen. Om de educatieve rol te blijven vervullen, organiseren ze steeds meer activiteiten.
Bezoekers in bibliotheek LocHal in Tilburg.
Bezoekers in bibliotheek LocHal in Tilburg. Foto Rob Engelaar / ANP

De klassieke functie van bibliotheken – het uitlenen van fysieke boeken – verschuift steeds meer naar het organiseren van andere activiteiten. Vorig jaar hielden openbare bibliotheken in totaal 220.000 activiteiten; 15 procent meer dan een jaar eerder, zo blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Nationale Bibliotheek. Het aantal fysieke boeken dat werd uitgeleend, daalde opnieuw.

De populariteit van fysieke uitleenboeken is tanende, daarom proberen bibliotheken zaken als taalbeheersing, mediawijsheid en inzicht in literatuur op andere manieren bij te brengen aan hun publiek. Bibliotheken zijn steeds vaker het decor van voorleesmiddagen, leesclubs, schrijversbezoeken, boekpresentaties en spreekuren. Voor dat soort activiteiten hebben de bibliotheken meer personeel nodig: het onderzoek toont aan dat er zowel meer betaalde krachten als vrijwilligers in de bibliotheken werkten.

Vorig jaar werden 2,2 miljoen fysieke boeken uitgeleend – 4 procent minder dan in 2019. Volgens het CBS lenen de bibliotheken al jaren minder papieren boeken uit. „Sinds de jaren negentig daalt het aantal uitgeleende papieren boeken”, zegt CBS-onderzoeker Maarten Bloem. „In 1993 leenden bibliotheken nog ruim 170 miljoen boeken uit. Sindsdien daalt het bijna elk jaar.”

Van papier naar e-book

Tegenover de daling staat de stijgende populariteit van luisterboeken, die 33 procent vaker werden gedownload. Ook e-books vinden vaker aftrek: in 2019 werden 361.000 meer digitale boeken uitgeleend dan een jaar eerder. Inmiddels bestaat 6 procent van de uitgeleende boeken uit e-books. „De stijging van digitale boeken compenseert de papieren daling niet”, zegt Bloem. „Het fysieke boek is nog altijd de belangrijkste pijler voor bibliotheken.”

Bibliotheken merken ook dat de ledentallen zijn teruggelopen. In 2019 zegden bijna 36.000 mensen hun lidmaatschap op. De bibliotheken tellen in totaal zo’n 3,6 miljoen leden. Volgens het CBS waren in 2019 zo’n zeven op de tien kinderen lid van de bibliotheek en zo’n één op de tien volwassenen. Wel tellen bibliotheken steeds meer digitale lidmaatschappen, voor het lenen van e-books.

Lees ook: De bieb, toevluchtsoord voor velen, zal gemist worden