Urgenda eist snel extra klimaatbeleid

Verduurzaming De uitstoot van CO2 loopt niet voldoende terug, ondanks corona. Urgenda dreigt opnieuw het kabinet voor de rechter te dagen.

Op de snelweg rond Rotterdam geldt een snelheidsbeperking om de uitstoot van onder meer stikstof te beperken.
Op de snelweg rond Rotterdam geldt een snelheidsbeperking om de uitstoot van onder meer stikstof te beperken. . Foto Robin Utrecht/ANP

De Stichting Urgenda dreigt naar de rechter te stappen om af te dwingen dat het kabinet voldoet aan het vonnis van de Hoge Raad in de Urgenda-zaak. „Ik hoop nog steeds dat we in een rechtsstaat leven en dat het niet hoeft”, zegt directeur Marjan Minnesma op vragen van NRC. „Ik wil niet terug naar de rechter, maar ik wil niet genaaid worden.”

Vrijdag stuurde Minnesma een uitgebreide brief naar het kabinet waarin ze haar onvrede uit over de omgang met het vonnis in de klimaatzaak, zo maakte de stichting maandag zelf bekend.

Het Urgenda-vonnis dateert uit 2015 en werd in december 2019 bekrachtigd door de Hoge Raad. Het vonnis vereist dat de Nederlandse staat klimaatmaatregelen neemt om uiterlijk in 2020 de CO2-uitstoot sterk te reduceren: met 25 procent ten opzichte van ijkjaar 1990. Volgens een nieuwe raming van het Planbureau voor de Leefomgeving wordt dat doel waarschijnlijk niet gehaald, ondanks de coronacrisis.

In de brief schrijft de stichting dat ze het „geen acceptabele nakoming van het vonnis” zou vinden als eerder aangekondigde klimaatmaatregelen uitblijven. Met name gaat het om wetgeving die de uitstoot van kolencentrales beperkt. Die zou het kabinet in september en oktober uitwerken, maar dat is nog altijd niet gebeurd.

Dinsdag werden in de Tweede Kamer twee moties verworpen, van GroenLinks en van Partij voor de Dieren, die de regering vroegen om aanvullende maatregelen om het Urgendadoel te halen. Vorige week had minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) al tijdens een debat het verzoek naast zich neer gelegd om snel met extra beleid te komen. De bewindsman sprak zich daartegen uit, omdat volgens hem „nog nergens uit gebleken” is dat de huidige kabinetsmaatregelen onvoldoende zijn. En mocht de reductie dit jaar onvoldoende zijn, dan wil Wiebes „geen verwachtingen wekken dat ik het gat kan dichten”. Voor die stellingname krijgt hij de steun van alle coalitiepartijen.

Extra klimaatbeleid

Verder gaf Wiebes ook aan de uitkomsten af te willen wachten van een ambtelijke werkgroep die nog dit jaar met voorstellen komt om extra CO2-reductie te realiseren. Die aanvullende voorstellen zijn sowieso noodzakelijk wanneer het Europese klimaatbeleid, zoals nu de bedoeling lijkt, wordt aangescherpt. In 2030 lijkt Brussel af te koersen op een CO2-reductie van 55 procent in 2030, terwijl het Nederlandse doel nu nog op 49 procent ligt.

In 2019 was de uitstoot in vergelijking met bijna dertig jaar geleden pas met 18 procent afgenomen. Twee kabinetten hebben te lang gewacht met ingrijpen, erkende Wiebes al in juni. „Ik probeer te doen wat ik moet doen, maar achteraf gezien hadden we in het verleden fermer op het gaspedaal moeten trappen.”

In normale economische tijden zou het onmogelijk zijn geweest om nog aan de rechterlijke uitspraak te voldoen. In april voorzag het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) echter dat de coronacrisis een zodanige deuk in de economie zou slaan, dat de CO2-reductie dit jaar op 24 à 29 procent zou uitkomen.

Door die raming verschoof de aandacht van het kabinet naar het jaar 2021. Ook voor de komende jaren is het volgens het PBL nog allerminst zeker dat ook na 2020 een CO2-reductie van 25 procent wordt gehaald.

Het kabinet kwam met een voorstel om vanaf volgend jaar de elektriciteitsproductie van de Nederlandse kolencentrales sterk te beperken. In september zou „worden vastgeklikt” welke CO2-reductie van die centrales nodig zou zijn, zei Wiebes tijdens een Kamerdebat in juni. Een uitgewerkt wetsvoorstel zou in oktober naar de Kamer gaan. Dat is echter nog niet gebeurd.

Bovendien blijft de CO2-uitstoot in 2020 waarschijnlijk toch te hoog. Het PBL schreef dat twee weken geleden in de jaarlijkse Klimaat- en Energieverkenning. De coronacrisis heeft minder invloed gehad op de uitstoot dan verwacht. Ook exporteert Nederland steeds meer elektriciteit naar het buitenland. Die stroom wordt veelal opgewekt in aardgascentrales. Daarbij komt dat van een lange lijst Urgenda-maatregelen die het kabinet sinds 2019 aankondigde – zoals voor de glastuinbouw, de binnenvaart en huurwoningen – de meeste nog niet zijn uitgewerkt of in werking getreden.

Urgenda-directeur Minnesma schrijft in haar brief dat zij extra maatregelen noodzakelijk acht, naast ingrepen bij de kolencentrales. Minnesma zegt desgevraagd dat de stichting de rechter kan „vragen om nakoming op straffe van een dwangsom”. Het zal echter nog lang duren voor duidelijk wordt of de 25 procent CO2-reductie in 2020 al of niet gehaald is. In mei publiceert het Centraal Bureau voor de Statistiek een eerste raming van de jaarcijfers over 2020. De exacte uitstoot is pas tegen het eind van 2021 bekend.