Radicalisme en ironie bij alt-right

IDFA | Politieke documentaire Alt-right speelde een rol bij de Brexit en de verkiezing van Trump. ‘White Noise’ volgt drie voorlieden van alt-right. ‘Feels Good Man’ onderzoekt hun dubbelzinnigheid over ernst en ironie.

Animatiefiguur Pepe the Frog die uitgroeide tot mascotte van alt-right en white supremacy in ‘Feels Good Man’.
Animatiefiguur Pepe the Frog die uitgroeide tot mascotte van alt-right en white supremacy in ‘Feels Good Man’. Foto Kurt Keppeler en Christian Bruno

Alt-right speelt zich vooral af op internet, soms ook in zaaltjes waar sprekers te keer gaan over feminazi’s, omvolking, milieuterreur of pedofiele elitaire complotten. Je ziet daar veel jonge mannen gekleed als corpsbal of hipster, soms ook een tiptop verzorgde, liefst blonde vrouwelijke influencer in spé.

Alt-right speelde een rol bij de Brexit en de verkiezing van Trump; op IDFA tref je er weinig documentaires over. Documentairemakers voelen zich wellicht niet thuis in het milieu. Errol Morris, die Amerikaanse leiders koel fileerde, kreeg in American Dharma (IDFA, 2018) weinig greep op de mix van anti-elitair engagement en corruptie, radicalisme en ironie bij stokebrand Steve Bannon.

Gedesillusioneerd trio

Dit jaar vertoont IDFA White Noise in de ‘politieke’ sectie Frontlight. Daniel Lombroso volgt drie Amerikaanse voorlieden van alt-right onder Donald Trump, hun gedroomde president. Hoe verging het de met nazisme flirtende volkstribuun Richard Spencer, de ‘vrouwentemmer’ Mike Cernovich, de islamofobe YouTube-influencer Lauren Southern, een soort Eva Vlaardingerbroek, maar dan interessant?

Ze lopen niet bepaald binnen, zo blijkt. Rijkeluiszoontje Richard Spencer trok begin 2017 aandacht toen hij volgelingen opzweepte tot het brullen van ‘Heil Trump’. Hij leeft nu angstig en teruggetrokken in de villa van paps en mams: als voorman van de bloedig verlopen ‘white supremacy’-mars van augustus 2017 in Charlottesville worstelt hij met rechtszaken. Spencer lijkt zeer verbaasd dat woorden consequenties hebben.

Voor de gladde Mike Cernovich is alt- right een product: hij leurt nog steeds met misogyne, islamofobe praatjes en bijbehorende huidproducten van zijn merk ‘Gorilla Mind’. Zijn echtgenote, een Iraanse moslima, volgt dat hoofdschuddend, maar hé, het brengt brood op de plank.

Lauren Southern boeit het meest: een fanatieke Canadese rebel die op YouTube scoorde met stunts: een make up-tutorial over hoe je ‘fuck islam’ op de wangen schrijft, het hinderen van boten die vluchtelingen oppikken. Op alt-rightbijeenkomsten valt ze op als de Smurfin in het Smurfendorp. De jongeheren van alt-right prijzen haar antifeministische retoriek, maar Southern verstrakt als ze haar wijzen op haar rol in het grote geheel. „Maak westerse baby’s, dat is onze plicht”, zegt vice-oprichter Gavin McInnes, die Southern daarna belt met het voorstel de daad bij het woord te voegen.

Lauren Southern verstrakt als ze te horen krijgt dat het volgens alt-rightaanhangers haar plicht is westerse baby’s te maken, in ‘White Noise’.

Bij Lauren Southern groeit warempel nuance. Mijn kritiek op het feminisme wordt verkeerd uitgelegd, sputtert ze. In 2018 praat ze met illegalen bij de opnames van een film tegen migratie en zie je hun trieste verhalen onder haar huid kruipen. Een blunder, zo worden het nog mensen: Southern voltooit haar film en verdwijnt van het toneel. Ze is nu terug in Vancouver, waar ze haar plicht deed en zwanger werd – van een niet-blanke man, zegt ze.

Het trio oogt wat gedesillusioneerd; aandachtstrekkers die beduusd lijken van extreem-rechts geweld, milities en aanslagen. Anderen nemen het serieus, deden zij dat ook?

Mascotte van white supremacy

Feels Good Man onderzoekt een kernaspect van alt-right: dubbelzinnigheid over ernst en ironie. Racistische, seksistische of gewelddadige taal vergoelijkt men vaak als provocaties om overgevoelige gutmenschen of ‘social justice warriors’ uit de tent te lokken. Zo blijf je ongrijpbaar terwijl morele grenzen eroderen.

In Feels Good Man volstrekt zich in slow motion een catastrofe voor striptekenaar Matt Furie. Zijn schepping Pepe the Frog groeit in de ontluikende sociale media uit tot een ‘meme’, een ‘cultureel gen’ dat zich via eindeloos kopiëren en muteren handhaaft. Leuk toch? Furie ziet eerst geamuseerd, dan gealarmeerd toe hoe Pepe transformeert tot symbool van alt-right en mascotte van Donald Trump.

Pepe the Frog komt uit Furies licht autobiografische strip Boy’s Club uit 2005 over vier ‘slackers’ die dreigende volwassenheid op afstand houden met hangen, trivialiteiten, drank en waterpijp. Pepe, gebaseerd op Furie zelf, gaat viraal met een strip waarin iemand vraagt waarom Pepe plast met zijn broek op de enkels. „Feels good man”, antwoordt hij.

Dat plaatje vermenigvuldigt zich op 4chan, een soort machine voor memes, waar subsoorten als sad Frog, smug Frog en angry Pepe ontstonden en hij ging samenwerken met een andere meme, Wojak. Furie laat tegen die tijd verheugd tienduizenden dollars aan ‘officiële’ merchandise maken, zijn harige ex-huisgenoot zet een tatoeage van Pepe the Frog. Daarvan krijgt hij spijt als Pepe na 2014 uitgroeit tot mascotte van alt-right en white supremacy. ‘Incels’ omarmen Pepe, ‘onvrijwillig celibataire’ jongemannen vol seksuele wraakfantasieën.

Feels Good Man zoomt in op generatie Z die 4chan bevolken: sneue types met een virtueel leven dat draait om de flitsbevrediging van een succesvolle meme. Pepe the Frog, die aanvankelijk staat voor het omhelzen van je ‘inner weirdness’, radicaliseert als popsterren als Katy Perry hem in 2014 kapen en 4chan ijvert om hem ongeschikt te maken voor de mainstream. Er is ook algortime-druk: anoniem geposte plaatjes op 4chan zijn succesvol als ze shockeren. Dus duikt Pepe op in nazi-uniform of als IS-strijder: ‘Feels Good Man!’

Internettrol

Is dat uit overtuiging of om paps, mams en de rest van de bourgeoisie te epateren? Pepe the Frog, zo speculeert Feels Good Man, is erg geschikt als symbool voor de internettrol. Zijn blik heeft iets meesmuilends: alleen ik weet of ik het meen. Hij geldt inmiddels als een ‘haatsymbool’.

Tekenaar Matt Furie tracht weer greep op zijn creatie te krijgen met een ‘save Pepe’-campagne; nu beschermt een duur advocatenkantoor zijn copyright en dwingt Alex Jones’ complotsite Infowars een schadevergoeding af. Furie kan dat gebruiken: in zijn garage ligt nog 40.000 dollar aan onverkochte Pepe the Frog-merchandise die hij niet langer wil verkopen. Toch profiteert hij ironisch indirect toch van de Pepe-merchandise die ongeautoriseerd op de markt komt: na schikkingen van rechtszaken krijgt hij van degenen die de spullen verkopen een vergoeding. Een lichtpuntje: Pepe werd in 2019 de officieuze mascotte van het studentenprotest in Hongkong. Het zijn verwarrende tijden.