Doorbraak: Europarlement akkoord met miljardenbegroting en coronafonds

EU-begroting Het Europarlement stemt in met de EU-begroting voor de komende zeven jaar. Daarmee neemt het parlement genoegen met veel minder geld dan het had gewild.

Johan Van Overtveldt, voorzitter van de begrotingscommisse na de bekendmaking van het akkoord.
Johan Van Overtveldt, voorzitter van de begrotingscommisse na de bekendmaking van het akkoord. Foto Stephanie Lecocq/EPA

Onderhandelaars van het Europarlement en de EU-lidstaten hebben een akkoord bereikt over de Europese meerjarenbegroting (2021-2027) en het daaraan verbonden coronaherstelfonds. Het akkoord over het begrotingspakket van in totaal bijna 2000 miljard is een doorbraak in de onderhandelingen die de afgelopen maanden moeizaam verliepen. De laatste horde moet nu genomen worden: alle nationale parlementen moeten de komende weken nog instemmen.

In juli werden regeringsleiders het na een marathononderhandeling al eens over de grote lijnen van het pakket. Maar Europarlementariërs, die eveneens akkoord moeten gaan, toonden zich direct ontevreden over onder meer de totaalomvang van de begroting. Bezuinigingen op programma’s voor bijvoorbeeld gezondheidszorg en onderzoek waren voor het parlement onacceptabel. Ze eisten in totaal 113 miljard extra, een inzet die volgens sommigen diplomaten „hallucinant” werd genoemd en moeilijke gesprekken opleverde.

12,5 miljard voor gezondheid en onderzoek

Het eindbod waarop men is uitgekomen ligt een stuk lager. Uiteindelijk krijgt het parlement 12,5 miljard aan ‘vers’ geld om de gezondheids- en onderzoeksprogramma's te spekken. De miljarden hiervoor worden gehaald uit de boetes die de Europese Commissie oplegt in mededingingszaken, bijvoorbeeld aan techbedrijven als Google en Microsoft. Tot nu toe stroomde dit sanctiegeld, soms tientallen miljarden, terug naar de lidstaten. Daarnaast wordt binnen de EU-begroting wat geschoven met miljarden om programma’s te versterken die het Europees Parlement belangrijk vindt, zoals het Erasmusprogramma voor onderwijs, opleiding, jeugd en sport.

Naast extra geld eiste het Europarlement ook toezeggingen over nieuwe zogeheten ‘eigen Europese middelen’: heffingen en belastingen die direct naar Brussel vloeien en kunnen worden gebruikt voor Europese uitgaven. Heel strak zijn de afspraken hierover uiteindelijk niet: er ligt een ‘routekaart’ waarop staat aangegeven wanneer er nieuwe voorstellen moeten liggen. Maar omdat elke lidstaat uiteindelijk met zulke Europese ‘belastingen’ akkoord moet gaan, is de kans op dwarsliggers bijzonder groot.

Versoepeling sanctiebeleid

Een belangrijke horde voor het eindakkoord werd vorige week al genomen, toen onderhandelaars het eens werden over een zogeheten ‘rechtsstaattoets’. Regeringsleiders spraken in juli al af dat het mogelijk moet worden overheden die de rechtsstaat schenden te korten op Europese subsidies, maar volgens het parlement was de precieze uitwerking te slap. In het uiteindelijk compromis staan meer voorbeelden van rechtsstaateisen waaraan lidstaten moeten voldoen, wat het volgens het Europarlement makkelijker maakt daadwerkelijk een sanctie op te leggen.

Lees ook:Europees akkoord over nieuwe rechtsstaattoets

De aangescherpte toets vergroot de kans dat het Nederlandse parlement met het begrotingspakket zal instemmen. Tegelijk liet de Hongaarse premier Viktor Orban al meermaals weten de begroting te blokkeren als er een koppeling zou worden gemaakt met de rechtsstaat. Bluf, denkt men vooralsnog in Brussel: ook Boedapest heeft geen belang bij een blokkade die vertraging van EU-fondsen zou betekenen.

Maar elke vertraging zorgt ondertussen wel voor extra kopzorgen. Door de slepende onderhandelingen zijn de eerste fondsen uit het nieuwe herstelfonds hoe dan ook al vertraagd. Mochten nationale parlementen de komende weken nog dwars liggen dan komt een snelle uitbetaling van meer EU-gelden in gevaar. Terwijl Europa worstelt met een verdiepende coronarecessie is dat geen fijn vooruitzicht.