Black Friday in coronatijd: of helemaal niet, of juist een week lang

Kortingsfestijn Met koopjes de klant naar de winkel lokken ligt in coronatijd gevoelig. Maar niet iedere winkel ziet aanleiding om Black Friday af te blazen.

Black Friday valt op de laatste vrijdag van november, dit jaar de 27ste.
Black Friday valt op de laatste vrijdag van november, dit jaar de 27ste. Foto Bart Maat/ANP

Lang hoefde de directie van optiekketen Specsavers niet na te denken. Eigenlijk iedereen was het er wel over eens dat een kortingsspektakel zoals Black Friday in een jaar als dit geen goed idee zou zijn. Dus toen twee weken geleden werd vergaderd over de reclamecampagnes voor de komende maanden, ging er resoluut een streep door het van oorsprong Amerikaanse fenomeen, zegt directeur Remko Berkel. „Binnen een minuut wisten we: dit is het enige juiste besluit. We hebben toen meteen de voorbereidingen stopgezet.”

Een jaar geleden had de verkoper van brillen en gehoortoestellen nog uitgepakt met 50 procent korting op het gehele assortiment. „Een hele goede aanbieding”, zegt Berkel. Niet dat er voor de ruim honderdveertig Nederlandse winkels van Specsavers toen meterslange rijen stonden, maar extra druk was het wel. Dat is het in de laatste weken van het jaar altijd. Veel klanten komen pas op het laatst naar de winkel, omdat ze nog snel de vergoeding van hun ziektekostenverzekering willen opmaken.

Om nog een extra „piekmoment” te organiseren, voelde voor Berkel en zijn collega’s niet goed. „Bij klanten wek je het idee dat ze juist dié dag erbij moeten zijn, omdat ze anders iets missen. En ik moet aan hun gezondheid denken, maar ook aan die van mijn vijftienhonderd werknemers. We hebben afgelopen jaar veel strenge maatregelen genomen. Dat zou je bijna allemaal in één slag teniet doen door deel te nemen aan Black Friday.”

Met het besluit om Black Friday een jaar over te slaan, geeft Specsavers gehoor aan een oproep die de laatste dagen vaker klinkt. Enkele weken geleden was de tweede golf aan coronabesmettingen nog zo ernstig dat het kabinet een complete lockdown overwoog, inclusief sluiting van alle niet-essentiële winkels. Uiteindelijk werd ervan afgezien vanwege de economische schade, maar kwamen er wel aanvullende regels: winkels moeten voorlopig uiterlijk 20.00 uur dicht.

Vijf jaar nadat de eerste winkels het kortingsfestijn omarmden kent heel Nederland Black Friday. Maar wat levert al die extra uitverkoop nu echt op?

In die context is stunten met agressieve aanbiedingen niet te verdedigen, vindt ook vakbond FNV. En dat is precies waar het bij Black Friday – de laatste vrijdag van november, dit jaar de 27ste – en het weekeinde erop om gaat. Elk jaar weer neemt het aantal ketens dat meedoet aan het uitverkoopfestijn toe. Dat trekt rijen klanten naar de winkel. Sinds een paar jaar is Black Friday de drukste winkeldag van het jaar.

Helemaal afblazen

Voor FNV is dat „onverenigbaar” met de vele besmettingen, de oproep om thuis te blijven en de maatregelen die complete sectoren lamleggen. In een brief roept de bond winkeliers op Black Friday af te blazen. FNV is bang dat klanten massaal voor hun lol komen winkelen, nu veel andere uitstapjes onmogelijk zijn geworden. Dat leidt tot „zeer ongewenste situaties” voor het personeel in winkels en ook distributiecentra, denkt FNV.

De bond kreeg bijval van Hubert Bruls, voorzitter van het Veiligheidsberaad, het overleg voor de voorzitters van de 25 veiligheidsregio’s. Hij vindt het hoog tijd dat de detailhandel „solidair wordt”, zei Bruls dit weekeinde tegen De Gelderlander. Black Friday is niet verboden, stelt hij. „Maar terwijl horeca, de hele culturele sector en dierentuinen op slot moeten, voelt het toch vreemd dat dit wel gewoon kan en er toch veel mensen bij elkaar in de buurt komen omdat ze willen funshoppen.”

Specsavers is niet de enige die gehoor geeft aan die oproep. INretail, de branchevereniging voor onder meer woon-, mode- en schoenenwinkels, hield dit weekeinde een peiling onder circa achthonderd leden: meer dan de helft doet sowieso al niet mee. Van de partijen die voorgaande jaren deelnamen, slaat 35 procent Black Friday nu over vanwege corona.

Datzelfde besloot ook Praxis, dat vorig jaar nog stuntte met 20 procent korting op het gehele assortiment. Bouwmarkten kenden sinds de coronauitbraak al drukke tijden, omdat veel Nederlanders de pandemie aangrepen om hun huis te verbouwen. Praxis besloot daarom gedurende de hele pandemie geen acties te organiseren „die op specifieke momenten zorgen voor pieken in de winkel”, aldus een woordvoerder. „Als er aanbiedingen zijn, dan duren deze over het algemeen de hele week.”

Concurrent Intergamma, het moederbedrijf van Gamma en Karwei, komt wel met specifieke Black Friday-acties. „Vooralsnog”, voegt een woordvoerder eraan toe. „We zitten niet te wachten op grote groepen mensen in de winkel.” Dus mocht de situatie daar toe dwingen, dan kan Intergamma de acties alsnog afblazen. Toch gaat het daar niet van uit: vorige edities was het niet extreem druk. Bij Black Friday denkt de consument niet als eerste aan de bouwmarkt.

Kortingsacties zijn de afgelopen jaren extremer geworden en er is véél vaker uitverkoop. Wie betaalt daarvan de prijs?

Veel populairder dan kwasten en verf zijn mode en elektronica. Bij sommige filialen van elektronicagigant MediaMarkt was de toestroom rond Black Friday vorig jaar zo groot dat de keten dranghekken plaatste. Toch is dat volgens een woordvoerder geen reden het kortingenfestijn een jaar over te slaan. Afgelopen maanden zijn veel maatregelen genomen om winkelen veilig te houden, stelt hij.

Acties uitsmeren

Daar komt bij dat MediaMarkt de acties uitsmeert, aldus de woordvoerder. „Black Friday focust zich op drie, vier dagen. Wij spreiden nu uit over één tot twee weken, om de piek te voorkomen.” Toch kiest de keten niet voor acties die alléén online gelden, zoals brancheorganisatie INretail oppert. „Onze winkels voorzien in een belangrijke behoefte. De klant wil zien hoe groot die tv nou precies is, luisteren hoe die speaker klinkt.”

Ook bij veel andere winkelketens die meedoen aan Black Friday is spreiden het toverwoord, zowel tijdens het evenement als in de drukke decemberweken die daarop volgen.

Thuiswinkel.org, de belangenorganisatie voor webwinkels, riep consumenten op cadeautjes zo vroeg mogelijk te bestellen, om te voorkomen dat alles op het laatste moment moet worden bezorgd. INretail moedigt leden aan acties in te plannen op rustige ochtenden, in plaats van de drukke zaterdagmiddag.

Bij Mirage Retail, het moederbedrijf van huishoudketen Blokker, elektronicazaak BCC en speelgoedwinkel Intertoys, is de afgelopen dagen uitgebreid overlegd over Black Friday, zegt eigenaar Michiel Witteveen. „Wij hebben altijd scherpe aanbiedingen, maar we doen nu niet één specifieke dag. Bij Blokker spreiden we het uit over een week, bij Intertoys zelfs tien dagen. Dan kan de klant zelf een moment vinden om langs te komen.”