Analyse

Overtuigd atlanticus Biden ziet de EU niet als concurrent

Biden in de wereld Met de verkiezing van Joe Biden als president breken de Verenigde Staten met het neo-isolationisme van Donald Trump. In Europa wordt opgetogen gereageerd, maar een vijandige Senaat kan de Amerikaanse terugkeer op het wereldtoneel bemoeilijken.

Joe Biden als vicepresident tijdens een ontmoeting met secretaris-generaal Jens Stoltenberg van de NAVO in 2015.
Joe Biden als vicepresident tijdens een ontmoeting met secretaris-generaal Jens Stoltenberg van de NAVO in 2015. Foto Michaela Rehle/Reuters

Met Joe Biden wordt supermacht VS straks weer geleid door een man die ervan overtuigd is dat het land voorop moet lopen in de wereld. De VS, schreef hij dit voorjaar, zijn het enige land dat leiding kan geven aan het losse bondgenootschap van democratische staten.

„Dit is geen moment voor angst. Dit is de tijd om de kracht en de moed aan te boren waarmee we twee wereldoorlogen wonnen en waarmee we het ijzeren gordijn neerhaalden. De overwinning van democratie en liberalisme over fascisme en autocratie was het begin van de vrije wereld. Dat conflict definieert niet alleen ons verleden. Het definieert ook onze toekomst.”

Biden laat zich dus inspireren door Amerika’s finest hour. Maar wat betekent dat in de praktijk?

Bidens beginselverklaring staat in elk geval haaks op het neo-isolationisme van Donald Trump. Voor mensen die vonden dat de VS onder Trump ‘missing in action’ waren op het wereldtoneel is het balsem voor de ziel. Voor mensen die vinden dat de VS hun macht in het verleden te vaak misbruikt hebben door eindeloze oorlogen te voeren en de internationale rechtsregels te overtreden, is het een ongemakkelijk vooruitzicht.

Biden is een overtuigd atlanticus en een voorstander van multilaterale samenwerking. Afgelopen woensdag, toen hij nog lang niet genoeg kiesmannen had, kondigde hij al aan dat de VS weer zullen deelnemen aan het Klimaatakkoord van Parijs. Dat is uitermate belangrijk voor het klimaat, maar ook voor het geloof in internationaal overleg. Biden wil ook snel terugkeren in de Wereldgezondheidsorganisatie, die Trump midden in een pandemie verliet.

Hij is behoedzaam als het gaat om de grootschalige inzet van Amerikaanse soldaten in het buitenland. Na aanvankelijke instemming keerde hij zich op den duur tegen uitbreiding van de oorlog in Irak. Als vicepresident was hij ook tegen de tijdelijke maar grote toename van Amerikaanse manschappen in Afghanistan die ‘zijn’ president Obama goedkeurde. Biden realiseert zich, net als Trump, dat onder de Amerikaanse bevolking weinig animo bestaat voor grote buitenlandse avonturen als er binnenlands zo veel mis is.

Dwarse Senaat

Biden is een buitenland-man. In zijn lange carrière in de Senaat was hij een van de toonaangevende stemmen op gebied van buitenlands beleid. Hij was lid van de belangrijke buitenlandcommissie en tijdelijk voorzitter. Hij weet dus ook dat hij de Senaat ook voor zijn buitenlandbeleid nodig heeft. Hij kan het Klimaatakkoord weer omarmen, maar zonder Senaat geen energietransitie. Hij kan weer lid worden van de WHO, maar de betalingen aan internationale organisaties vereisen goedkeuring van de Senaat. Als de Democraten in de Senaat geen meerderheid krijgen, en die kans is groot, is alleen al om die reden een eenvoudige restauratie van het Amerikaanse buitenlandbeleid niet mogelijk.

In Europa is Biden een graag geziene gast. EU-leiders – die van tevoren afspraken hadden gemaakt hoe en wanneer ze op de Amerikaanse uitslag zouden reageren – stuurden allemaal nette felicitaties. Peter Altmaier, de Duitse minister van Economie en Energie, hield zich niet in. De overwinning van Biden, twitterde hij, „heeft een enorme opluchting, hoop en vreugde losgemaakt in de VS, in Duitsland en in de hele wereld. Wat een land, wat een democratie!”

Lees ook: Herijking relatie VS-Rusland zit er voorlopig niet in

Biden ziet de EU niet in de eerste plaats als concurrent en vindt dat de VS via de NAVO moeten helpen Rusland in toom te houden. Waar Trump de traditionele bondgenoten graag schoffeerde, wil Biden de banden weer aanhalen. Maar dat neemt niet weg dat ook Biden erop zal hameren dat de Europeanen hun defensie-uitgaven fors moeten opschroeven. De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei in een reactie op Bidens verkiezing maandagochtend al dat „Duitsland en Europa hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen".

En het zal ook niet verhinderen dat de VS en de EU nog vaak zullen botsen over economische belangen. Juist deze maandag besloten de Europese handelsministers tot importheffingen op Amerikaanse producten ter waarde van ongeveer vier miljard dollar, als nieuwe zet in een al jaren durende ruzie over staatssteun aan vliegtuigbouwers Airbus en Boeing.

Lees ook: China verwacht onder Biden een overgangsperiode

Ook de Britse premier Boris Johnson stuurde snel felicitaties. Biden is van Ierse komaf en zag niets in Brexit. Hij zou het zeer op prijs stellen als het VK en de EU met een deal uiteengaan en het Ierse belang – geen harde grens – gewaarborgd wordt.

Autocraten

Peter Altmaier vertolkte een breed Europees sentiment, maar het is natuurlijk niet zo dat in de hele wereld champagne werd ontkurkt. Kleine en grote autocraten weten nu dat de wind uit een andere hoek komt. China en Rusland stonden dan ook niet vooraan in de rij om te feliciteren.

Waar Trump autocraten veelal hun gang liet gaan, zal Biden weer tegengas geven. Zo mag Vladimir Poetin ervan uitgaan dat de VS een hardere koers zullen volgen. Biden is niet de man om zijn mond te houden als mensenrechten geschonden worden of de democratische oppositie in het gedrang komt. Toch zal ook Biden snel het gesprek met Moskou moeten aangaan over verlenging van het ontwapeningsverdrag New START, dat twee weken na de inauguratie verloopt.

Ook voor China was zaterdag niet meteen een feestdag. Waar Trump hoofdzakelijk in zijn eentje de strijd aanbond met de nieuwe wereldmacht, wil Biden de banden met bondgenoten aanhalen om een front te vormen tegen China. De dreiging van China is een van de weinige onderwerpen waarover Democraten en Republikeinen het eens zijn. Biden wil Aziatische landen om zich heen verzamelen, maar ook de Europeanen in zijn coalitie opnemen.