Kunstwerk van Ken Lum: Melly Shum Hates Her Job (1990) aan de gevel van het kunstinstituut in Rotterdam dat vanaf januari 2021 de naam Melly draagt.

Foto Aad Hoogendoorn

Interview

Kunstcentrum Witte de With wordt ‘Melly’: wat vindt Melly Shum daar zelf van?

Melly Shum Kunstinstituut Witte de With krijgt een nieuwe naam: Melly, naar de vrouw – Melly Shum – die al dertig jaar de gevel van de Rotterdamse instelling siert. De echte Melly vindt dat „een enorme eer”.

‘Melly Shum hates her job’. Al dertig jaar staat deze tekst groot op een billboard in de Rotterdamse Witte de Withstraat, maar het tegenovergestelde is waar: Melly Shum vindt haar werk juist fantastisch. Ze doet haar werk niet achter een bureau, zoals op de foto bij de tekst, maar als verkoper van consumentenelektronica bij een grote keten in Toronto. Dat vertelt ze via videochat vanuit haar woonplaats in Canada.

Het Rotterdamse kunstinstituut dat voorheen Witte de With heette, wordt vanaf 27 januari 2021 naar haar vernoemd. Dat de instelling Melly gaat heten, vindt ze „een enorme eer”. Ze ziet het als haar „fifteen minutes of fame”, al duurt die ‘beroemdheid’ behoorlijk wat langer.

In 1990 had de Canadese kunstenaar Ken Lum de eerste expositie in de toen net opgerichte kunstruimte. Een van zijn werken was Melly Shum Hates Her Job. De foto van Shum, zittend achter een bureau, met een kenmerkend grote witte bril op haar neus en een mysterieuze, Mona Lisa-achtige glimlach en begeleidende tekst, werd op verschillende plaatsen in de stad opgehangen. Het exemplaar op het kunstinstituut zelf hangt er al dertig jaar bijna onafgebroken. Mede door het raadselachtige contrast tussen tekst en foto, groeide het werk uit tot icoon in het Rotterdamse straatbeeld.

Lees ook: Kunstinstituut Rotterdam (voorheen Witte de With) nu vernoemd naar vrouwelijke 'anti-held’ Melly

Naamswijziging

Het werk is zelfs zo gezichtsbepalend dat toen Kunstcentrum Witte de With zich wilde ontdoen van de omstreden naamgever Witte Corneliszoon de With (1599 tot 1658, betrokken bij slavenhandel) het na een proces van ruim drie jaar niet koos voor een van de drie voorgestelde namen (Haven, Kin en Kat), maar op het laatste moment besloot te gaan voor een extra toegevoegde optie: Melly. Zij is, volgens het persbericht, tijdens het langdurige proces komen te staan voor „een vrouwelijke ‘antiheld’ uit de arbeidersklasse”.

Melly Shum bestaat dus echt. Ze is 53 jaar, woont in Toronto en herinnert zich nog goed dat de foto werd genomen. „Dertig jaar geleden volgde ik een kunstopleiding aan de universiteit in Ottawa. Ken Lum was mijn favoriete docent. Hij vroeg de hele klas voor dit project. Ik was heel erg vereerd dat ik uiteindelijk werd uitgekozen. De foto hebben we genomen in een studio, maar het duurde nog lang voordat ik de foto met de uiteindelijke tekst te zien kreeg.”

Dat gebeurde jaren later, Shum werkte al als elektronicaverkoper. „Ik belde met een leverancier uit Vancouver en die zei ‘Ben jij Melly Shum? Ik ken jou!’ Maar ik had die collega nog nooit ontmoet.” Wat bleek: in een sjiek restaurant in Vancouver, waar die collega wel eens at, hing ook een exemplaar van het kunstwerk van Ken Lum. „Toen ik het werk ging googlen zag ik dat het op veel meer plaatsen hing. Ik voelde me een beroemdheid.” Het zorgde voor hilariteit op het werk. „Toen mijn andere collega’s het kunstwerk voor het eerst zagen, moesten ze ontzettend hard lachen. Het is zo tegenovergesteld aan mijn persoonlijkheid. Mijn collega’s zeiden: ‘Jij werkt 24/7, jij vindt je werk geweldig.’”

Kunstenaar Ken Lum heeft Shum na haar opleiding niet meer gezien. Ze wordt ook niet meer dagelijks aan het kunstwerk herinnerd, maar af en toe komt het wel weer terug in haar leven. „In de zomer van 2010 bijvoorbeeld, bracht Nederland een Chinese versie van Melly Shum Hates Her Job naar Shanghai voor de World Expo in die stad. Maar daarop hadden ze mijn naam verkeerd gespeld. Toen kreeg ik een bericht van een kennis: ‘Heb je je naam soms veranderd?’”

Recente foto van Melly Shum. Foto Melly Shum

Antiheld

Dat het kunstcentrum in Rotterdam nu naar haar wordt vernoemd, kreeg Shum twee maanden geleden te horen in een e-mail van twee curatoren. Ze vroegen om haar goedkeuring, die ze gelijk gaf.

Dat haar personage op het kunstwerk een ‘antiheld’ wordt genoemd, deert haar niet. „Sommige mensen vinden het een grappig werk, maar het is eigenlijk heel serieus. Je werk leuk vinden is maar voor een heel klein deel van de mensen weggelegd. Voor heel veel mensen is werk gewoon een manier om geld te verdienen om je eten te kunnen betalen. Dit kunstwerk laat zien dat je werk leuk vinden helemaal niet zo vanzelfsprekend is. Zeker niet voor mensen die minder geld hebben.”

Met haar kunstopleiding heeft Shum nadat ze die heeft afgerond niet zo veel meer gedaan. „Ik kom uit een familie van ondernemers. Dat ik een kunstopleiding ging doen, was eigenlijk een manier om mezelf daar een beetje tegen af te zetten. Ik ben ontzettend blij met mijn huidige baan als verkoper, misschien zijn het toch de genen die me naar een meer zakelijk beroep hebben geleid.”

Tijdens een workshop in het Rotterdamse kunstcentrum in de zomer van 2019 schreven deelnemers brieven aan Melly Shum, om daarin uiting te geven aan hun ‘haat voor hun werk’. Die brieven hebben Shum nooit bereikt. Andersom is Shum zelf nog nooit in Rotterdam geweest. „Ik had een reis naar Europa gepland, maar die is door Covid-19 niet doorgegaan. Als dat straks achter de rug is, ga ik zeker een keer naar Rotterdam om te kijken bij het kunstinstituut met mijn naam.”