VVD schuift met verkiezingsprogramma op naar links

Verkiezingsprogramma In het nieuwe verkiezingsprogramma van de VVD worden multinationals niet meer genoemd. De partij zegt te willen opkomen voor kleine ondernemers en bescheiden inkomens.

Foto ANP/Alexander Schippers

In de VVD waren er al een tijdje zorgen over: dat kiezers bij hún partij meteen denken aan grote bedrijven en rijke mensen. Dat is niet meer de bedoeling. In het verkiezingsprogramma van vier jaar geleden werden „de vele en succesvolle multinationals” nog als eerste bedankt voor de welvaart in Nederland, daarna pas de kleinere bedrijven en start-ups. In het nieuwe verkiezingsprogramma, net verschenen, worden multinationals niet meer genoemd. De plannen van de VVD draaien nu om mkb’ers en mensen met een middeninkomen, er wordt gepleit voor een „sterke overheid”, en er staat in dat Nederlanders „met z’n allen” uit de crisis moeten komen: „Niet alleen de happy few.”

De VVD wil af van het imago van groteondernemerspartij, dat werd versterkt door het mislukte plan van Rutte III om de dividendbelasting voor multinationals af te schaffen. Het was vooral premier en VVD-leider Mark Rutte die dat idee fel had verdedigd. Nu wil zijn partij het juist opnemen voor kleine ondernemers en mensen met een bescheiden inkomen: er zou een fiscale ‘middenstandskorting’ moeten komen voor mkb’ers en een ‘middeninkomenskorting’ voor wie zo’n middeninkomen heeft. Als de coronacrisis voorbij is, wil de VVD niet meteen stevig bezuinigen – dat moet „rustig en verstandig” gebeuren. En als de overheid daarna geld overhoudt „gaat dit voortaan automatisch naar lastenverlichting voor middeninkomens en het mkb”.

Lees ook: Rutte III geeft extra geld uit - en de kiezer vindt het prachtig

Zorgcowboys

De VVD wil niet, staat er een paar keer, dat bedrijven „te dominant” worden. De partij komt met een lijst van plannen die dat moeten voorkomen, zoals nieuwe regels die je eigen gegevens tot „persoonlijk eigendom” maken waardoor bedrijven moeten betalen als ze die willen gebruiken. De VVD vindt ook dat bedrijven die in plaats van mensen robots ‘in dienst’ hebben of hun geld verdienen met kapitaal of data, ook moeten gaan meebetalen aan de sociale voorzieningen. En de partij heeft het over „doorgeschoten marktwerking” in de zorg en „zorgcowboys die sjoemelen met zorggeld”.

Een vrije markt wil de VVD nog steeds, maar dan wel „gebaseerd op wederkerigheid”: bedrijven moeten er wat voor terugdoen. De VVD vindt nu dat ze als partij „in de spiegel” moet durven kijken, want de vrije markt heeft Nederland „kwetsbaar” gemaakt: buitenlandse bedrijven maken „misbruik” van het ontbreken van handelsbarrières en bedreigen daardoor het voortbestaan van mkb’ers en grote Nederlandse bedrijven.

Stap naar het midden

Je kunt erin lezen: kom maar met ons regeren, PvdA en GroenLinks. In het AD zegt fractievoorzitter Klaas Dijkhoff vrijdag dat de partij op economisch terrein „een stapje naar het midden” doet. En dus: naar links. In het verkiezingsprogramma stelt de VVD ook voor om het minimumloon te verhogen. Maar de partij wil dan weer niet dat de uitkeringen, behalve die voor arbeidsongeschikten en AOW’ers, meestijgen met zo’n hoger loon zoals de PvdA voorstelt. De VVD houdt vast aan de eis dat je iets terugdoet voor je bijstandsuitkering, de ‘tegenprestatie’, en dat je werkt aan je Nederlands als taal een probleem is. Ook gevangenen die gebrekkig Nederlands spreken, moeten van de VVD op taalles.

Van de VVD mogen jihadgangers die alleen de Nederlandse nationaliteit hebben, stateloos worden. „Veiligheid staat voorop in de strijd tegen radicalisering en terreur.” De partij wil dat asielzoekers met een verblijfsvergunning niet meer zomaar een sociale huurwoning krijgen. Ze moeten eerst op speciale ‘integratielocaties’ aan hun inburgering werken. Pas als ze een opleiding hebben gedaan of al bijna werk hebben, kunnen ze een eigen huurwoning krijgen. Tot die tijd krijgen ze alleen leefgeld voor eten en kleren en als ze geen studie volgen, moeten ze vrijwilligerswerk doen.

Dat is zoals kiezers van de VVD gewend zijn: streng, en zeker niet minder rechts dan eerst. Al wil de VVD nu wel een kilometerheffing, waar eerder nog een afkeer van was. Er staat dat zo’n heffing er eigenlijk al is – „dat heet accijns” – en dat het logisch is om mensen die een elektrische auto hebben ook te laten meebetalen.

#Metoo

Het VVD-verkiezingsprogramma heet ‘Samen aan de slag’ en heeft als ondertitel ‘nieuwe keuzes voor een nieuwe tijd’. En je ziet de #metoo-beweging er in terug: de VVD vindt dat de zedenwet zo moet worden aangepast dat niet meer alleen geweld en dwang „leidend” zijn bij het vaststellen van verkrachting of seksueel overschrijdend gedrag, maar ook „het ontbreken van wederzijdse instemming”.

De VVD heeft door het politiegeweld in de VS en de conflicten in Nederland over „de kleur van Piet” bedacht dat het verkiezingsprogramma daar ook over moest gaan. Er staat dat de partij eerst ongemak voelde. „Veel activisten verbinden hun terechte verzet tegen racisme aan een uiterst linkse agenda, naïeve standpunten over open grenzen en een identiteitspolitiek waarmee ze vaak zelf mensen in hokjes plaatsen op basis van huidskleur en geslacht.”

Maar die „schroom” zet de VVD van zich af, staat er. De partij wijst discriminatie „krachtig” af. „Kleur mag geen achterstand opleveren. Wij bieden een luisterend oor als mensen pijn ervaren of als discriminatie hen achterstelt.”

In de verkiezingscampagne van 2017 wilden Turkse ministers in Nederland campagne voeren voor een referendum over de grondwet. Door Ruttes verzet tegen hun komst, en de ruzie daarover met president Erdogan, kreeg de VVD er op het laatst nog zetels bij. En van die succesvolle stevigheid heeft de partij geleerd: de VVD stelt nu voor dat er een ‘toegangsverbod’ komt voor politici van buiten de EU die drie maanden voor een verkiezing in hun land campagne willen voeren „onder de diaspora”.