Reportage

Ook de commerciële tester moet zich aan de regels houden

Commerciële tests Een commerciële coronatest is duur, maar ook snel. Alleen, worden alle positieve tests wel doorgegeven aan de GGD? NRC ging kijken bij Corona Sneltest Nederland in Hilversum, en toen kwam de inspectie langs.

Toen de wachttijden voor reguliere coronatesten opliepen, zochten steeds meer bedrijven hun heil in commerciële sneltesten, zoals hier bij Medicorps in Den Bosch.
Toen de wachttijden voor reguliere coronatesten opliepen, zochten steeds meer bedrijven hun heil in commerciële sneltesten, zoals hier bij Medicorps in Den Bosch. Foto Rob Engelaar/ANP

Een paar minuten voor 10.00 uur ’s ochtends rijdt een man op een fiets de commerciële teststraat op een Hilversums industrieterrein binnen. Zou de inspectie een mystery guest vooruitgestuurd hebben, vraagt huisarts Jaco Beeker (57) zich af.

Beeker, als arts verantwoordelijk voor het medisch toezicht op de locaties van Corona Sneltest Nederland, zette samen met supermarktondernemer Bas Bobeldijk en anderen sinds begin oktober maar liefst zestien teststraten op van Groningen tot Eindhoven. Klanten kunnen zich daar buiten de GGD om laten testen op het coronavirus. Vaak omdat de reguliere teststraten vol zitten en het te lang duurt om uitsluitsel te krijgen.

Klandizie komt, ook vanwege de fikse kosten van 142,50 euro – vooral uit het bedrijfsleven. Beeker schat dat ze sinds begin oktober in totaal 15.000 tests hebben afgenomen, soms duizend per dag. 8 à 10 procent test positief.

De meeste klanten, donderdagochtend een stuk of tien, komen hun auto niet uit. Net als in de publieke teststraten wordt een wattenstaafje door het open autoraam naar binnen gestoken. Een paar minuten nadat de man op de fiets heengezonden is, verschijnen de drie échte inspecteurs van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) voor hun controle. Ze legden begin deze week voor het eerst contact met Beeker. Donderdag vond de eerste, aangekondigde inspectie van de teststraat plaats.

Zorgen over ‘beunhazen’

Op het Binnenhof heersen zorgen over de commerciële teststraten. Want hoe betrouwbaar zijn de cijfers van het RIVM als testen buiten de GGD’s om steeds populairder wordt? De resultaten worden niet altijd doorgegeven aan het RIVM.

Ook Jaap van Dissel, directeur infectieziektebestrijding bij het RIVM, maakt zich daar zorgen over. Hij zegt dat hij nog „een zekere mate van onzekerheid” voelt over de daling in het aantal positieve tests die het RIVM afgelopen dinsdag rapporteerde – vanwege de opkomst van de commerciële teststraten. Van Dissel stelde woensdag in de Tweede Kamer geen zicht te hebben op hoeveel positieve tests er daardoor gemist worden.

Twee weken geleden verstuurde de IGJ de eerste waarschuwing naar commerciële teststraten en benadrukte de inspectie het belang van medisch toezicht door een arts en het doorgeven van positieve besmettingen aan de lokale GGD. Dat is verplicht bij het coronavirus. Dat gebeurt ook: in de cijfers van het RIVM zitten elke dag ongeveer 4.000 positieve tests van commerciële teststraten, stelde minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) woensdag in de Tweede Kamer.

Het gaat om teststraten die op het systeem van de GGD’s zijn aangesloten. Teststraten die hun uitslagen op een andere manier verzenden worden niet meegenomen. Het gaat ook alleen om de gangbare PCR-tests, en niet om sneltesten.

Een groot deel van de commerciële testers valt daarom „buiten beeld”, zei De Jonge. Er zijn volgens hem bovendien „beunhazen” op de markt die zich niet houden aan de regels en bijvoorbeeld bloedtesten gebruiken om te kijken of iemand besmettelijk is, terwijl die testen daar helemaal niet voor geschikt zijn.

Gemiste besmettingen

Bij de controle van de teststraat in Hilversum lichtten inspecteurs het papierwerk door, laat Beeker na afloop weten – de pers mocht er niet bij aanwezig zijn. Ze keken ook mee hoe bij twee klanten de sneltest afgenomen en afgelezen werd.

De inspecteurs vroegen hoe het doorgeven van de positieve besmettingen aan de GGD geregeld was. De teststraten waar Beeker toezicht op houdt, hebben volgens hem nauw contact met de GGD. Daar adverteren ze ook mee. Als een klant positief test, hoeft de test niet nog eens overgedaan te worden om zeker te zijn dat iemand echt positief is, zegt Beeker. Iedere avond gaan de positieve uitslagen via een beveiligde verbinding naar de verantwoordelijke GGD’s. Zo kunnen hun klanten benaderd worden voor het bron- en contactonderzoek en meegeteld worden in de totalen.

Lees ook een reportage over een commerciële teststraat in Roelofarendsveen: Een kwartiertje wachten voor 100 tot 225 euro

Dat ging niet altijd zo soepel, vertelt Beeker. De verschillende GGD-regio’s bleken allemaal hun eigen werkwijze te hebben. De ene verzocht Beeker vriendelijk om de positieve resultaten te mailen, maar zulke gevoelige gegevens onbeveiligd versturen, durfde de arts niet aan. Een andere GGD-regio verzocht Beeker gegevens op een formulier aan te leveren. „Maar dat formulier heb ik nooit gekregen.” Beeker weet zeker dat positieve uitslagen door de mazen zijn gevallen, zeker tijdens de topdrukte van begin oktober. Hoeveel weet hij niet. „Wij kregen in een paar gevallen weer van onze patiënten te horen dat zij niks van de GGD gehoord hadden.”

Tips van de inspecteurs

De inspecteurs waren volgens Beeker „erg tevreden” over de teststraat. Hij kreeg wel ‘tips’. Zo moesten de testcassettes, waarop het afgenomen monster wordt gedruppeld, op een hogere temperatuur bewaard worden en opgewarmd worden voor gebruik. Tijdens het wachten op de uitslag liggen de cassettes bovendien naast elkaar op tafel bij het bijbehorende formulier, maar als iemand tegen die tafel aan zou stoten, kunnen de tests door elkaar raken, waarschuwden de inspecteurs. Beeker gaat ermee aan de slag, zegt hij.

Deze week verduidelijkte het ministerie van Volksgezondheid de richtlijnen voor de commerciële snelteststraten. Positieve testen moeten „zo snel mogelijk” doorgegeven worden aan de verantwoordelijke GGD’s. Op termijn worden positieve uitslagen gekoppeld aan CoronIT, het IT-systeem achter de publieke teststraten. Zolang die koppeling er nog niet is, hoeven negatieve uitslagen niet gemeld te worden.

Bovendien moeten ook de commerciële initiatieven zich houden aan het landelijke testbeleid. Dat betekent: niet testen zonder klachten. Juist in de behoefte om wel getest te worden zonder klachten voorzagen de commerciële testers.

Met de snelteststraten van de GGD op komst, lijken de dagen van de commerciële testers geteld. De klandizie begint al af te nemen, merkt de 26-jarige Jasper Krimp, een van de locatiebeheerders. De afnamelocatie in Enschede werd alweer gesloten.

Het is een combinatie van factoren, denkt de voormalige horeca-ondernemer. „Een deel is concurrentie op prijs en de dalende wachttijden bij de GGD’s.” Ook daalt het aantal nieuwe besmettingen na de gedeeltelijke lockdown. Toch zal er vraag blijven naar plekken waar mensen direct getest kunnen worden, denkt Beeker. „Tot nu toe lopen de overheidsinstellingen niet over van de flexibiliteit.”