Kabinet maakt 450 miljoen euro vrij om armere wijken leefbaarder te maken

Volkshuisvesting Het wijkenbeleid was jarenlang passé. Met het fonds, afgedwongen door GroenLinks en PvdA, eist de overheid weer een grote rol op in de volkshuisvesting.

De wijk Kruiskamp in Amersfoort die in 2007 werd uitgeroepen tot Vogelaarwijk. Achter dat wijkenbeleid werd een punt gezet.
De wijk Kruiskamp in Amersfoort die in 2007 werd uitgeroepen tot Vogelaarwijk. Achter dat wijkenbeleid werd een punt gezet. Foto Bram Petraeus

Het kabinet gaat een fonds oprichten om arme wijken leefbaarder te maken. Met het geld uit het Volkshuisvestingsfonds – 450 miljoen euro – kunnen gemeenten op grote schaal woningen opknappen en energiezuiniger maken. Woningcorporaties, die veel van de huurwoningen in zulke wijken in hun bezit hebben, moeten bij de uitvoering van de plannen een grote rol gaan spelen.

Het Volkshuisvestingsfonds is onderdeel van een groter pakket, waarover is onderhandeld met de linkse oppositiepartijen GroenLinks en de PvdA. Het kabinet beperkt ook de marktwerking in de huursector door een maximale huurverhoging in te stellen en past inkomenseisen aan om te voorkomen dat alleenstaanden naast een socialehuurwoning grijpen. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) kondigde de plannen deze vrijdag aan in een brief aan de Tweede Kamer.

Slechte wijken hollen achteruit

Met de oprichting van het fonds geeft het kabinet gehoor aan een wens die steeds luider klinkt aan het Binnenhof: een grotere rol voor de overheid in de volkshuisvesting. De afgelopen tien jaar trokken achtereenvolgende regeringen de handen juist af van het woon- en leefbaarheidsbeleid in de steden. Het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) verdween, achter het grotestedenbeleid en de Vogelaarwijken werd een punt gezet.

Die keuze is niet zonder gevolgen gebleven: gemeenten en woningcorporaties luiden al langer de noodklok. Begin dit jaar bleek dat de leefbaarheid in ‘slechte wijken’ achteruit holt. De Arnhemse burgemeester Ahmed Marcouch zei in NRC dat het wegvallen van een landelijke wijkaanpak „fataal geweest” was voor de kwetsbare buurten in zijn stad.

Marcouch was een van de vijftien burgemeesters die in juni een gezamenlijk manifest opstelden waarin ze het kabinet vroegen om extra geld vanwege de extra klap die het coronavirus in hun kwetsbare wijken aanrichtte. Werkloosheid, schulden, criminaliteit en geweld binnenshuis en buitenshuis: de problemen dreigden „exponentieel” te verergeren, schreven de burgemeesters. „Alles wat bereikt was, lijkt nu door onze vingers te glippen, als gevolg van corona.”

Onderhandelingen met links

Het fonds is de uitkomst van wekenlange onderhandelingen tussen het kabinet, GroenLinks en de PvdA. Die zijn weer het gevolg van de penibele situatie van de coalitie, die niet voldoende zetels heeft om eigenhandig de begrotingen door het parlement te loodsen. Vooral in de Eerste Kamer is de steun van een of meerdere oppositiepartijen cruciaal – en lang niet altijd vanzelfsprekend.

Waar andere ministers zonder veel moeite meerderheden vergaarden, moest minister Ollongren flink aan de bak. GroenLinks en de PvdA toonden zich bereid haar woonbegroting gezamenlijk aan een meerderheid te helpen, maar stelden daar harde eisen tegenover. Met succes.

Zo ziet het kabinet af van een plan om de toegang tot de sociale huurmarkt te beperken. Ollongren hoopte de wachtrijen voor een huurwoning te verkorten door alleenstaanden te weren die meer dan 35.938 euro verdienen. GroenLinks en de PvdA spraken van een ‘singlestraf’ en vreesden dat het lerarentekort zou oplopen als alleenstaande docenten – een van de groepen die de toegang tot de sociale huur dreigde te verliezen – niet langer een betaalbare woning in de steden konden vinden.

Lees ook dit nieuws uit februari: Meerderheid Tweede Kamer wil van verhuurdersheffing af

Grens aan de huurstijgingen

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen liet premier Rutte (VVD) ook al doorschemeren dat het kabinet werk wilde maken van het beperken van de huurstijgingen in de vrije sector. Verhuurders kunnen hun huren straks met maximaal 1 procent verhogen, bovenop het inflatiepercentage. Dat is flink minder dan Ollongren aanvankelijk zelf beoogde. Nu is er nog helemaal geen begrenzing.

Over de omvang van het Volkshuisvestingsfonds werd het langst onderhandeld. Aanvankelijk wilden Ollongren en Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) slechts eenmalig 20 miljoen euro beschikbaar stellen. Dat wordt nu alsnog 450 miljoen euro, in wat weleens een opmaat kan blijken naar een vaste begrotingspost, mocht het ministerie van Volkshuisvesting terugkeren. Een meerderheid van de Tweede Kamer ziet dat in een volgend kabinet graag gebeuren, bleek eerder dit jaar.

De Tweede Kamer spreekt volgende week met Ollongren over haar woonbegroting.