Ethiopië stevent af op een burgeroorlog

Conflict in Tigray In het noorden van Ethiopië dreigen slepende conflicten tussen de regionale en nationale overheid uit te lopen op een oorlog.

Ethiopische christenen brandden donderdag kaarsen tijdens een dienst in hoofdstad Addis Abeba.
Ethiopische christenen brandden donderdag kaarsen tijdens een dienst in hoofdstad Addis Abeba. Foto Mulugeta Ayene/AP

Afrika’s machtige Ethiopië, met 109 miljoen inwoners, stevent sinds vorige week woensdag af op een burgeroorlog die desastreuze gevolgen kan hebben voor de Hoorn van Afrika. Vier vragen over premier Abiy Ahmeds militaire invasie in de deelstaat Tigray.

1 Waarom zou Abiy Ahmed, die vorig jaar de Nobelprijs voor de Vrede won, een oorlog willen beginnen?

Het uitgebroken conflict is de grootste uitdaging sinds Abiy Ahmed in 2018 premier werd. Stort hij Ethiopië in een langdurige oorlog of kan hij door een snelle chirurgische ingreep de recalcitrante autoriteiten van Tigray in het gareel brengen? Hij vertrouwt zijn numeriek grote nationale leger niet helemaal, bleek zondag, toen hij de legerleider ontsloeg en hem verving door Birhanu Jula, een uitgesproken voorstander van de operatie in Tigray. Temesgen Tiruneh, de voormalige leider van de deelstaat van de Amharen die al langer in onmin verkeer met Tigray, benoemde hij tot hoofd van de inlichtingendienst.

Abiy Ahmed zegt te zijn gedwongen tot de oorlog door de eigengereide autoriteiten van Tigray. De machtsstrijd woekert sinds de premier twee jaar geleden de macht overnam van een kwart-eeuw oud, door Tigreeërs gedomineerd regime. Een snelle escalatie begon toen de Tigrese autoriteiten Abiy Ahmed niet meer als nationale leider erkenden, omdat hij wegens corona verkiezingen uitstelde en zijn mandaat verlopen zou zijn.

Tigray organiseerde onlangs zijn eigen verkiezingen – volgens de premier „een provocatie”. Abiy Ahmed beschouwt de autoriteiten in Tigray als illegaal, hij wil hun leiders afzetten en gevangen nemen. Het doel van zijn missie, zei hij op Twitter, is „het herstellen van de rechtsstaat en de constitutionele orde”. Abiy Ahmed, die vroeger voor de inlichtingendienst werkte, is overigens niet wars van geweld en voerde in 2018 al een invasie uit in de deelstaat van de etnische Somaliërs, om de regionale regering af te zetten.

Lees ook: Lang sluimerend conflict in Ethiopië ontploft

2 Gaat het om meer dan een machtsstrijd?

Het huidige conflict is mede het gevolg van fundamentele onenigheid over hoe Ethiopië bestuurd moet worden. Onder het door Tigreeërs gedomineerde bewind werd in 1995 een federaal stelsel ingevoerd. Abiy Ahmed benadrukt juist de pan-Ethiopische identiteit.

Als hij de uitgestelde verkiezingen volgend jaar wint en hij een reorganisatie van het land begint, gaan de regio’s aan invloed verliezen. Dat leidt bij veel etnische groepen tot onrust, niet alleen bij de Tigreeërs, maar evenzeer bij Abiy Ahmeds eigen bevolkingsgroep, de Oromo.

Het etnisch federalisme leidde tot groeiende xenofobie tussen de verschillende bevolkingsgroepen, een tijdbom die vrij snel na Abiy Ahmeds machtsaanvaarding is ontploft in én tussen deelstaten, met inmiddels al meer dan een miljoen ontheemden als gevolg. Iedere deelstaat controleert een eigen politiemacht en kan met geallieerde milities tienduizenden strijders op de been brengen. In Tigray zou het volgens de International Crisis Group gaan om een kwartmiljoen paramilitaire strijders.

Woede en angst beheersen het debat over het toekomstige bestel. Meer etnische groepen dan de Tigreeërs voelen zich aan de kant geschoven en met de talrijke strijders en wapens levert dat een giftige cocktail op, zoals in Joegoslavië. Onbevestigde berichten spreken over acties tegen Tigrese burgers in Addis Abeba en elders in het land.

Brandhaard Tigray

3 Is er al sprake van een regelrechte oorlog?

Vliegtuigen hebben bombardementen uitgevoerd in Tigray en aan de deelstaatgrens is met artillerievuur geschoten, waarbij honderden doden zijn gevallen. Het precieze verloop van de strijd is onbekend. Alle communicatiekanalen in en met de Tigray-regio zijn afgesneden. Het Ethiopische leger zegt dat het uit het hele land soldaten naar Tigray stuurt en zelfs uit Somalië zijn vredessoldaten terughaalt. Compromisbereidheid is aan beide zijden afwezig. „We zijn klaar om martelaren te worden”, zei Debretsion Gebremichael, het hoofd van Tigray. Essentieel voor het verloop van de strijd is wat het in Tigray gelegerde Noordelijke Commando van het nationale leger gaat doen. Volgens onbevestigde berichten heeft tenminste een deel van deze eenheid zich aangesloten bij Tigray. Als dit het geval is, dan wordt het voor Abiy Ahmed moeilijk een snelle zege te behalen.

4 Wat betekent het conflict voor de stabiliteit van de regio?

De grootste angst is dat Eritrea, dat grenst aan Tigray, zich in het conflict mengt. De Eritrese president Isaias Afwerki leeft al langer in onvrede met de Tigrese autoriteiten en geldt als bondgenoot van Abiy Ahmed.

Een oorlog in Ethiopië kan verdere instabiliteit teweeg brengen in de buurstaten Somalië en Soedan. Het toch al instabiele Soedan is op korte termijn het meest kwetstbaar en heeft de grens met Tigray gesloten. Bij een langdurig conflict wordt Soedan van groot belang voor Tigray omdat dit nog de enige weg naar de buitenwereld is.

Hulporganisaties hebben gewaarschuwd voor een humanitaire ramp. In Noord Tigray bivakkeren tienduizenden Eritrese vluchtelingen die afhankelijk zijn van hulp waarvan zij nu zijn afgesneden.