Opinie

De economie van erbij horen

Marike Stellinga

Het was een dubbele politieke schok in 2016: de Brexit en de verkiezing van Donald Trump. Al op de eerste pagina van zijn briljante boek The economics of belonging bekent Martin Sandbu dat het hem jaren kostte die schok te verwerken. De econoom en redacteur van de Britse krant Financial Times zette zijn consternatie om in iets constructiefs: een zoektocht naar waar de stem voor Brexit en Trump vandaan kwam.

Het leverde deze zomer een rijk boek op, dat de recente geschiedenis van veel meer westerse landen beschrijft dan alleen de Britse en Amerikaanse. Van de Franse gele hesjes tot de Duitse mini-jobs en de Amerikaanse rust belt. De krachten achter de Brexit- en Trump-stem zijn er in het Westen nog steeds, betoogt Sandbu. Sterker nog: ze nemen toe. Kern van Sandbu’s betoog: er is een overwegend economische oorzaak voor de 2016-stem.

Westerse economieën bieden een groeiende groep mensen geen degelijke banen meer: werk dat zekerheid, een behoorlijk loon en waardering oplevert. Het gaat dan vooral om banen waar alleen basale scholing voor nodig is. Of de arbeidsmarkt nu liberaal is, zoals in Angelsaksische landen, of supergereguleerd zoals in Frankrijk, overal groeit de groep mensen met onzeker werk, karige lonen en economische stress. En dat terwijl andere, hoogopgeleide groepen juist meer voorspoed en kansen hebben dan ooit. Dat ondermijnt de saamhorigheid.

Globalisering is niet de reden dat er banen in de industrie verdwenen, maar automatisering. Sandbu laat zien dat de export van de Amerikaanse industrie gestaag groeide, terwijl sinds eind jaren negentig het aantal banen sterk daalde. Goede banen werden niet afgepakt door migranten of lagelonenlanden, maar door technologie.

Er is een economische oorzaak voor de stem op Trump en Brexit in 2016: automatisering

Precies dezelfde automatisering dreigt nu voor potentieel veel meer banen in de dienstensector: denk aan online winkelen, maar ook het automatiseren van financiële en juridische analyses. Daarom is het cruciaal dat westerse overheden nu niet opnieuw dezelfde beleidsfouten maken als ze eerder deden, toen de banen in de industrie verdwenen. Hij laat zien dat in het Westen toen gelijktijdig versoberingen in de sociale zekerheid werden ingevoerd. Vakbonden verloren macht, het sociale vangnet werd grilliger: het was klap op klap.

Tijd dus voor krachtig beleid om de grond onder de left behind en de werkenden te verstevigen. Zodat iedereen er weer bij hoort. Sandbu noemt een lange lijst: het minimumloon omhoog, werknemers meer macht, net als vakbonden. Ja dat zorgt voor goede banen, betoogt Sandbu. Een basisinkomen, een belastingstelsel dat vermogen zwaarder belast. Scandinavisch arbeidsmarktbeleid: veel geld in scholing, veel overheidshulp bij het vinden van werk, én makkelijk ontslag. Voer royaal begrotingsbeleid als het economisch matig gaat, maak de financiële sector minder dominant, breek machtige bedrijven.

Neem ook een voorbeeld aan het economisch radicalisme van Roosevelt, schrijft Sandbu. Zijn New Deal was een gloednieuw sociaal contract. Sandbu houdt een vurig pleidooi voor open economieën, al betekent dat niet dat er geen grenzen gesteld mogen worden. Globalisering staat niet gelijk aan deregulering. Make liberalism great again.

Ik heb hier vaker geschreven over de westerse economieën als moordmysterie zonder dader: waarom landt de groei maar mondjesmaat bij de burger? Sandbu doet een indrukwekkende poging Hercule Poirot te spelen. Lees dat boek.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.