Opinie

De ezel stoot zich twee keer aan hetzelfde volk

Paul Scheffer

Al vroeg in de avond kroop er ineens twijfel in de berichtgeving van CNN. Na vier jaar campagne tegen Donald Trump zei presentator Jake Tapper dat er misschien ook naar andere stemmen had moeten worden geluisterd. Eigenlijk, zo stelde hij vast, waren bijna alleen tegenstanders van de president aan het woord geweest. Dat kun je wel zeggen.

Het was veel spannender dan verwacht. Opnieuw zaten alle peilingen ernaast. Trump kreeg landelijk minstens vijf procent meer stemmen dan voorspeld. Dat zegt veel over het hele leger van voorspellers en duiders. Vrijwel iedereen heeft zich laten leiden door peilingen die een jaar lang een enorme voorsprong van Joe Biden toonden.

Het symbool van de Republikeinen is een olifant, dat van de Democraten een ezel. Tijdens de verkiezingen van 1828 werd de Democratische presidentskandidaat Andrew Jackson door zijn tegenstander uitgemaakt voor ezel. Jackson gebruikte het als geuzennaam en zette het dier op zijn posters.

Van onze veilige afstand zien we een ezel die zich bijna voor de tweede keer aan hetzelfde volk heeft gestoten. De dromen over een louterende landslide bleken zelfbedrog. Sterker nog, terwijl ik dit schrijf heeft Trump nog een minieme kans om te winnen. Ook vier jaar later kent een flink deel van de politieke en journalistieke elite het land nog steeds onvoldoende.

Neem het veelgehoorde idee dat de Republikeinen geen presidentsverkiezingen meer kunnen winnen. In een land van etnische minderheden zou deze ‘witte’ partij langzaamaan een anachronisme worden. De winst van Trump onder Latino’s in Florida laat iets anders zien. Dezelfde blinde vlek verleidde Biden tot een uithaal naar een zwarte radiohost: „If you have a problem figuring out whether you’re for me or Trump, then you ain’t black”. De diversiteit van de diversiteit in de kring van minderheden wordt niet echt gezien.

Deze verkiezingen vonden plaats in tijden van corona. Het toeval van een pandemie heeft Trump waarschijnlijk de overwinning gekost. Zo gezien is zijn ondergang een bijvangst van het virus – hij faalde opzichtig in de bestrijding ervan. In wel meer landen laat de pandemie de zwakte van het populisme zien: juist de belofte om de bevolking te beschermen wordt niet nagekomen.

Net als Barack Obama in 2009 erft Biden een land dat in een economische crisis verkeert. Zijn slogan BuildBackBetter belooft herstel door hervorming – niet alleen van de economie maar ook van de instituties die zijn gebruuskeerd. Uit alles blijkt dat Biden zijn gematigde zelf wil aanspreken. Juist in een nipte overwinning ligt de uitnodiging om boven de partijen te gaan staan.

De tweespalt in Amerika zal niet zomaar verdwijnen. Trump is met zijn bijna zeventig miljoen stemmen meer een symptoom van deze verdeeldheid dan een oorzaak, al heeft hij weinig nagelaten om de tegenstellingen op te lieren. Voorlopig overleeft de democratie, maar dat een president de verkiezingen zo in twijfel trekt, is ongekend.

Over de grenzen wil Biden op een vergelijkbare manier herstel door hervorming. Hij zal de plaats van Amerika in de wereld opnieuw moeten bepalen. Na jaren van wantrouwen is er een geweldige kans om de verhoudingen met Europa te verbeteren. Zijn besef dat democratieën op elkaar zijn aangewezen, is al reden genoeg om zijn verkiezing te verwelkomen.

Maar ook in dat opzicht was vier jaar Trump meer een symptoom dan een oorzaak. Zijn protectionisme kwam allerminst uit de lucht vallen. De leuze Make America Great Again verraadt onbedoeld het machtsverlies van Amerika, dat nooit meer de plaats zal innemen dat het in de twintigste eeuw had. De opkomst van alleen al China en India, waar 40 procent van de mondiale bevolking woont, verandert de wereld.

Biden zal de terugtocht van Amerika, die al onder Obama begon, moeten vormgeven. Net als al zijn voorgangers wil hij zich op binnenlandse kwesties concentreren, maar hij kan zich niet onttrekken aan de wereldwanorde. Een herschikking van de macht gaat nu eenmaal gepaard met veel spanningen. Al met al een loodzware opdracht – zeker voor de oudste president uit de geschiedenis.

Je voelde het einde van Trump aankomen toen hij kort na twee uur in de verkiezingsnacht eiste dat het tellen van de stemmen zou stoppen. In één adem claimde hij de overwinning. Daarna nam secondant Mike Pence het woord. Hij vatte de opdracht voor de komende jaren samen: „We are going to make America great again – again.” In die machteloze echo hoorden we het naderende afscheid van vier jaar Trump.

Paul Scheffer is hoogleraar Europese studies.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.