Opinie

Afghanistan mag niet weer de vrijheid van vrouwen opofferen

Vredesonderhandelingen Vrouwenrechten dreigen bij onderhandelingen met de Taliban uitgeruild te worden tegen veiligheid. Maar zonder die rechten bestaat er geen veiligheid, betoogt
Een vrouw passeert in Herat een plakkaat over de vredesonderhandelingen in Doha.
Een vrouw passeert in Herat een plakkaat over de vredesonderhandelingen in Doha. Foto Jalil Rezayee / EPA

Terwijl de historische vredesonderhandelingen tussen de Afghaanse regering en de Taliban al ruim een maand bezig zijn, blijft het land doelwit voor terroristische aanslagen. Zo kwamen afgelopen maandag nog bij een aanslag op de Universiteit van Kabul volgens lokale media 35 mensen om het leven. Zulke aanslagen zijn voor Afghanen, die inmiddels een halve eeuw in oorlog leven, onderdeel van de realiteit geworden.

De mensen willen – begrijpelijk – in veiligheid leven. De vredesonderhandelingen beloven een weg naar die veiligheid.

Afghaanse vrouwen in het bijzonder wachten de uitkomst vol argwaan af. Hun vrijheid, een fundamenteel concept binnen vrouwenrechten, dreigt wederom ter discussie te worden gesteld. Hoewel het normaal is bereidheid te tonen om compromissen te sluiten tijdens onderhandelingen, is het ter discussie stellen van vrouwenrechten een fout waar een land, dat smacht naar veiligheid, niet aan moet toegeven.

Toen de Taliban een einde maakten aan de bloedige burgeroorlog in 1996, beloofde de groep herstel van orde en veiligheid, maar geen vrijheid. Ze introduceerden regels die ingrijpend waren op alle aspecten van het leven van Afghaanse mannen en vooral vrouwen. Deze regels zorgden ervoor dat Afghanistan in een korte tijd veranderde in het land met de strengste gendersegregatie ter wereld.

Vrouwen mochten niet werken of studeren, het huis verlaten zonder mahram (mannelijke voogd) of zonder volledig bedekt te zijn onder de boerka. Beschuldigingen van onzedigheid konden steniging tot vervolg hebben. Kortom, een buitengewoon triest hoofdstuk in de geschiedenis van Afghanistan en de Afghaanse vrouwen.

Verzacht

En nu, bijna 20 jaar nadat hun regime omver is geworpen in 2001, belooft diezelfde groep weer herstel van orde en veiligheid, maar geen vrijheid. Wel geven de Taliban aan van hun fouten geleerd te hebben en hun standpunten over vrouwenrechten lijken verzacht. Het studeren en werken van vrouwen wordt getolereerd mits binnen de kaders van de sharia.

Lees ook: ‘Waar de Taliban regeren worden rechten beknot’

Welke die kaders precies zijn, is echter al eeuwenlang een onderwerp van discussie onder islamitische geleerden. Uitleg over de uitwerking of interpretatie van deze kaders wordt dan ook niet gegeven door de Taliban.

Afghaanse vrouwen wachten de onderhandelingen in zenuwslopende onzekerheid af. Vooral omdat de Taliban meerdere malen kenbaar hebben gemaakt een herziening van de Afghaanse grondwet te eisen. Deze zou niet voldoen aan de kaders van de sharia, wederom onduidelijk welke kaders dit zijn. Overigens stelt de Afghaanse overheid dat de grondwet al binnen de kaders van de sharia valt.

Ontbreken van rechten voor vrouwen is het recept voor een gewelddadig land

Sterke en vastberaden vrouwen hebben in de afgelopen jaren hun basisrechten opgeëist. Mede dankzij hen kunnen vrouwen weer werken en studeren, maken zij een aanzienlijk groot deel uit van het parlement en zijn er wetten voor hun bescherming vastgelegd (in theorie dan). De angst is dat hun sociaal-maatschappelijke positie zal verslechteren in ruil voor hun veiligheid. Een opoffering die ze al eerder tevergeefs hebben gemaakt.

Lees ook: Europa, help de Afghanen meer bij de opbouw van hun natie

De geschiedenis toont dat landen waarin fundamentele vrouwenrechten ontbreken, op lange termijn geen veiligheid kennen. Sterker nog, een gebrek aan vrouwenrechten is het ultieme recept voor een onveilig en gewelddadig land. Dit is terug te zien in statistieken als dat van Global Peace Index. Landen waar de fysieke veiligheid van vrouwen niet wordt beschermd, scoren beduidend slechter. Ook onrechtvaardigheid in familierecht zorgt voor een afname in algemene vreedzaamheid van een land. Afghanistan is volgens de Global Peace Index dit jaar wederom ’s werelds minst vreedzame land.

Eindbestemming: veiligheid

Ondanks de vooruitgang, heeft het land nog een lange weg te gaan naar de eindbestemming: veiligheid. Er mag niet worden toegegeven aan de wensen van de Taliban om het tij te keren. Iedere stap achteruit, hoe klein dan ook, zal de inspanningen van de afgelopen jaren uitwissen.

Daarmee zal het land niet alleen onveiliger worden voor zijn vrouwen, maar voor de gehele bevolking, regio en wereld. Het al dan niet eerbiedigen van vrouwenrechten zegt overigens ook iets over het karakter van een land. Landen die vrouwenrechten niet serieus nemen, zullen andere internationale normen ook niet serieus nemen.

Ik pleit voor basisvrouwenrechten en niet voor een feministisch beleid à la vierde golf. Het gaat hier om erkenning dat onderwijs voor vrouwen, gelijke ontwikkelingsmogelijkheden en bescherming onder de wet vanzelfsprekend en essentieel zouden moeten zijn als we de wereld een betere en vooral veiligere plek willen maken. Wie het belang van deze rechten erkent, zal nooit accepteren dat daaraan wordt getornd.

Correctie 6/11 9:27 uur: Volgens lokale media vielen er 35 doden bij de aanslag in Kabul. Dat is weer aangepast hierboven.
Correctie 5/11 14:00 uur: In een eerdere versie van dit stuk stond dat er maandag 3 november 35 doden vielen in Kabul. Dat is hier verbeterd. Er waren 22 doden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.