93 meldingen van racisme in het amateurvoetbal

Onderzoek Het kabinet en de KNVB traden hard op tegen racisme in het voetbal. Uit onderzoek blijkt racisme nog altijd lastig te bewijzen.

Meer mensen accepteren discriminatie en racisme niet, aldus de KNVB.
Meer mensen accepteren discriminatie en racisme niet, aldus de KNVB. Foto Robin Utrecht

Aan de KNVB zijn in anderhalf voetbalseizoen 93 meldingen gedaan van discriminatie of racisme. Dat blijkt uit cijfers die NRC heeft opgevraagd bij de voetbalbond. Het is de eerste keer dat duidelijk wordt hoeveel racistische of discriminerende incidenten op voetbalvelden worden gemeld – de KNVB hield dat eerder niet bij. De incidenten vonden plaats tussen april 2019 en september 2020. Daarbij moet worden aangetekend dat het voetbalseizoen 2019-2020 vanaf half maart werd stopgezet vanwege de coronacrisis.

Lees ook: Racisme aanpakken op het voetbalveld is zo makkelijk nog niet

De data verschaffen belangrijke kennis voor de strijd die de voetbalbond voert tegen racisme en discriminatie. De KNVB begon in 2019 al met het apart registreren van discriminatie en racisme, na signalen dat zulke incidenten soms aan de basis lagen van vechtpartijen tussen teams. November vorig jaar werd racisme in het voetbal een breed besproken maatschappelijk onderwerp, toen Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira huilend van het veld liep in de wedstrijd tegen FC Den Bosch. Hij was vanaf de tribune racistisch bejegend. Daarna kwamen veel prof- en amateurvoetballers naar buiten met hun persoonlijke verhalen over racisme in het voetbal: zowel vanaf de tribunes en op het veld, als in de kleed- en bestuurskamers.

Uit de cijfers komt duidelijk een ‘Mendes Moreira-effect’ naar voren. Vóórdat hij van het veld stapte, kwamen bij de KNVB gemiddeld twee meldingen per week over discriminatie binnen, daarna waren dat er wekelijks 3,5. Volgens de KNVB heeft het ermee te maken dat „meer mensen discriminatie en racisme niet accepteren”.

Het kabinet en de KNVB schreven na het statement van Mendes Moreira eind vorig jaar een ‘aanvalsplan’. Er werd 14 miljoen euro beschikbaar gesteld, voor drie jaar. Veel van de antiracismeplannen, heeft de KNVB inmiddels in de praktijk gebracht, zoals gespecialiseerde aanklagers aanstellen, reglementen aanscherpen en beeld- en geluidstechniek ontwikkelen waarmee bewijsmateriaal kan worden vergaard.

Toch blijft bewijsvoering een probleem, blijkt uit een onderzoek van NRC naar de afloop van tien racistische incidenten in het top- en amateurvoetbal die zich voordeden sinds de zaak-Mendes Moreira. Het komt regelmatig voor dat een speler zich racistisch bejegend voelt, maar de scheidsrechter dat niet kon waarnemen. Als de tegenpartij ontkent, is het vrijwel onmogelijk een zaak te bewijzen. Bovendien is het ingewikkeld dat scheidsrechters in het amateurvoetbal vaak zijn verbonden aan een van de teams, vanwege een tekort aan neutrale KNVB-scheidsrechters. De ‘clubscheidsrechters’ zijn, zeker in kleine gemeenschappen, niet snel geneigd hun eigen vrienden en kennissen ‘aan te geven’ bij de KNVB. Een woordvoerder van de voetbalbond noemt dat „inderdaad een lastig punt”, want „wij hebben wel medewerking nodig”.

Luister ook deze podcast van NRC, waarin voetballers vertellen over racisme

De eerste feiten

Tot dusver was het onbekend hoe vaak dit soort incidenten daadwerkelijk voorkwam in het voetbal – sommigen beweerden dat het in de praktijk nauwelijks het geval was. Nu zijn er de eerste feiten: bijna honderd meldingen in anderhalf seizoen. Het is onbekend in hoeveel gevallen een melding leidde tot een straf – de KNVB had dat in de betreffende periode nog niet specifiek geregistreerd.

De cijfers gaan alleen over amateurvoetbal, terwijl ook in het profvoetbal enkele incidenten waren. Bovendien moet worden aangetekend dat van discriminatie en racisme bekend is dat ze vaak niet worden gemeld – cijfers zijn dus op verschillende manieren geflatteerd.

Het is ook niet te zeggen of racistische incidenten op de voetbalvelden toenemen, omdat eerdere cijfers ontbreken. In 2019 registreerde de politie bijna 5.500 discriminatie-incidenten door heel Nederland. In grofweg de helft van de gevallen ging het om discriminatie vanwege herkomst – een aantal dat over de jaren relatief stabiel is gebleven. Het SCP berekende dat 27 procent van de inwoners van Nederland discriminatie of racisme ervaart.