Opinie

Voer dat nieuw Wetboek van Strafvordering nu maar snel in

Recht De regels voor het opsporen en berechten van criminaliteit zijn antiek. Een update is klaar. De politiek is nu aan zet, stellen de leden van de
Wetboeken in het paleis van justitie in Den Haag.
Wetboeken in het paleis van justitie in Den Haag. Foto ROEL VISSER / ANP

De strafrechtspleging is hard toe aan groot onderhoud. Het Wetboek van Strafvordering, met daarin de regels voor opsporing, vervolging en berechting van strafbare feiten, is zwaar verouderd. Een nieuw wetboek ligt klaar om in gebruik te worden genomen. Goede, eigentijdse wetgeving is investeren in de rechtsstaat en het publiek vertrouwen. Dus, waar wachten we op?

Het Wetboek van Strafvordering is de juridische ruggengraat van de strafrechtspleging. Het bevat de spelregels voor de opsporing, vervolging en berechting van strafbare feiten: wie mag wat, onder welke voorwaarden en met welke waarborgen om te voorkomen dat je als onderwerp van strafonderzoek vogelvrij bent.

Het wetboek dateert in zijn huidige opzet uit 1926. Bijna een eeuw en zo'n 150 wetswijzigingen later is het nog steeds het fundament, maar voor de huidige rechtspraktijk is de uiterste houdbaarheidsdatum in zicht.

Slagvaardige aanpak

Het is niet toegesneden op de digitalisering in de strafrechtsketen, ontbeert het overzicht en is ontoereikend voor een slagvaardige aanpak van nieuwe vormen van digitale criminaliteit en ondermijning. Zo’n honderdduizend mensen die werken in dienst van de rechtsstaat hebben daar last van: rechters en officieren van justitie, advocaten, politiemensen en medewerkers van bijzondere opsporingsdiensten, maar ook medewerkers van gevangenissen en van de reclassering.

Lux et Libertas Lees ook het Commentaar van NRC: Strafrechtspleging dreigt vast te lopen, maar het kabinet zwijgt

Het nieuwe wetboek draagt op verschillende manieren bij aan het vertrouwen in de rechtsstaat. Zo schept het voorwaarden voor kortere doorlooptijden in strafzaken. De rechter kan beter sturen tijdens het onderzoek en voor de zitting; dat betekent naar verwachting minder onnodige aanhoudingen van strafzaken. Met snellere, beter inzichtelijke procedures slaat justitie twee vliegen in een klap: het maakt de misdaadbestrijding slagvaardiger en draagt bij aan het rechtsgevoel van iedere burger.

Op allerlei punten is het nieuwe wetboek heel wat begrijpelijker dan het oude. De kwaliteit van de strafrechtspleging wordt er ook in het algemeen beter van. Het nieuwe wetboek geeft een wettelijke basis aan recente Europese regelgeving en uitspraken van Nederlandse en Europese rechters. Dat bevordert een eenduidige uitleg en toepassing van het recht.

Slachtoffers

Daar komt bij dat de positie van slachtoffers en verdachten wordt verbeterd. Slachtoffers die willen klagen als politie en justitie geen onderzoek instellen, krijgen een betere regeling. Dat geldt ook voor slachtoffers die inzage willen in het strafdossier of er stukken aan toevoegen.

Advocaten krijgen meer mogelijkheden om voorstellen in te dienen voor onderzoek in het belang van de verdediging. En wie zich benadeeld voelt door optreden van de politie, kan voortaan terecht bij één loket voor schadevergoeding.

Lees ook: Hou de politie op internet in de gaten

Het nieuwe Wetboek van Strafvordering helpt politie en justitie de – digitale – toekomst tegemoet te treden. Het bevat nieuwe opsporingsbevoegdheden voor digitale criminaliteit, waarbij duidelijk is wie deze mag inzetten en wat de regels zijn. Het gaat bijvoorbeeld om privacygevoelige zaken als onderzoek aan smartphones en het opvragen van bewerkte telecomdata in plaats van ruwe.

Belangrijk is dat het nieuwe wetboek techniek-onafhankelijk is. Met de nieuwe mogelijkheden voor (digitale) opsporing komen dus ook waarborgen voor de juiste toepassing ervan. Zo kan de opsporing steeds beschikken over de bevoegdheden die nodig zijn om mee te gaan met technische ontwikkelingen en zo grip te houden op complexe criminele organisaties.

Niemand is vogelvrij

Niemand is vogelvrij in Nederland: politie en justitie mogen hun bevoegdheden alleen uitoefenen binnen de grenzen van de democratische rechtsstaat, met inachtneming van ieders grond- en mensenrechten. Met de nieuwe mogelijkheden voor (digitale) opsporing en vervolging komen dus ook nieuwe waarborgen voor de juiste toepassing ervan. Die staan in een speciale privacyparagraaf in de Memorie van Toelichting.

De noodzaak tot invoering van dit nieuwe wetboek wordt breed gedragen. Iedereen die zich sterk maakt voor recht en veiligheid, misdaadbestrijding en aanpak van ondermijning pleit voor modernisering van het wetboek, want zonder sterke en heldere wettelijke basis bouwt de overheid beleid op drijfzand.

Het wetboek is klaar en wacht nu op politieke besluitvorming. De Justitiebegroting voor 2021 kondigt alvast de Innovatiewet Strafvordering aan, die de weg vrijmaakt om in pilots een aantal onderdelen van het nieuwe wetboek te beproeven. Intussen werken wij aan een raming van de invoeringskosten. Want de invoering van het wetboek is een grootscheepse operatie.

De coronacrisis maakt zichtbaar dat burgers hoge verwachtingen hebben van hun overheid. Met het nieuwe Wetboek van Strafvordering kan Nederland weer decennia vooruit. Het is een onmisbaar sluitstuk voor een weerbare, doeltreffende en hoogwaardige overheid; een investering in publiek vertrouwen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.